Кіріспе

Австралия Жоғарғы Сотының Мулленс пен Федералды салық комиссары арасындағы үкімі – 1976 жылғы Австралия Жоғарғы Сотының салық жөніндегі ісі. Іс акция брокерлері Мулленс & Co компаниясының мұнайды барлау компаниясына жазылған қаражат үшін салық жеңілдіктерін алуына қатысты. Австралиялық салық басқармасы бұл схеманы салықтан қашу деп таныды, бірақ сот салық төлеушінің пайдасына шешім шығарды. Салық схемаларының жіктемесі бойынша, бұл салық төлеушілер арасында толыққанды мақсатты салық жеңілдігін, оны толық пайдалана алмайтын адамнан, оны пайдалана алатын адамға беру немесе айырбастау түрі болды. Бүгінгі күні осы істің маңыздылығы 1936 жылғы Табыс салығын бағалау туралы заңның 260-бабының сот түсіндіруіне қосқан үлесінде.

1-ші операция

1968 жылы Vam Limited компаниясы Оңтүстік Австралия және Квинслендтің оңтүстік-батысындағы кен орындарында табиғи газды іздеуді ұсынды. 1968 жылдың тамызында ол Vamgas NL деген жаңа компания құрды, оның басты қызметі – осы іздеу жұмыстары болатын. Мұнайды барлау компаниясы ретінде Vamgas акцияларына жазылған сома 1936 жылғы Табыс салығын есептеу туралы заңның 77А-тармағына сәйкес салықтан шегерілуге жататын. Vamgas акцияларының номиналды құны 0,50 доллар болды, ал Vam өзі 5 миллион акцияны 0,10 доллардан сатып алды. Тағы 5 миллион акция, толық төленуі тиіс, проспект арқылы ұсынылды: 3 миллионы Vam акционерлеріне, ал 2 миллионы кепілдік беруші брокердің клиенттеріне және басқа бірнеше брокерлерге (Mullens & Co олардың қатарында болған жоқ) бөлінді. Vam акционерлеріне ұсынылған акциялар қайтарылмайтын құқықтар арқылы ұсынылды, яғни олар оларды сатып ала алады немесе құқықтарын жоғалтады, бірақ оларды басқа біреуге сата немесе беруге құқығы болмады. Мырза Клоуз Vam компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы болды. Ол және оның отбасы мен достары Vam компаниясының үлкен үлесіне ие болды. Олар Vamgas компаниясына қатысуға ниеттенді, бірақ акцияларының толық сомасын төлеуге шамалары жетпеді (шамамен 433 800 долларға бағаланған 216 900 доллар) және/немесе жазылу арқылы алынатын салық жеңілдіктерін пайдалануға жеткілікті басқа табысы болмады. Mullens & Co брокерлік фирмасы осы ұсыныс туралы білді (және Vam компаниясымен бұрын да байланыста болған), ал олардың жағдайы керісінше болды – олардың қолда бар қаражаты жеткілікті болды және алынған табыстан салық шегерімдерін жасауға болатын кірісі болды, бірақ Vamgas компаниясына ерекше қызығушылық танытпады. Клоуз мырза Мулленспен келесі өзара тиімді келісімге келді. Vam акционерлері сенім қоры құрды, олар арқылы Vamgas акцияларын сатып алып, жаңа акцияларын Мулленс ұсынған ақшамен төледі. Акциялар осы Vam акционерлерінің атынан тіркелді, бірақ сенімгерлер ретінде, ал Мулленс (немесе оның серіктестері) – нақты иелері болды. Мулленс осы акционерлерге Vamgas акцияларын, қалаған жағдайда, эмиссия бағасымен (яғни Мулленс төлеген бағамен) 1969 жылдың 15 мамырына дейін (эмиссиядан кейін бірнеше ай өткен соң) сатып алуға мүмкіндік беретін опция берді. Осы схеманың артықшылығы – Мулленс Vamgas-қа жазылған 216 900 долларға салық жеңілдігін алды. Бірақ егер Vam акционерлері өз опцияларын пайдаланса, Мулленс барлық ақшаны қайтарып алды, оның жалғыз шығыны – ақшаны қысқа мерзімге қолдану үшін төленген пайыздық төлем болар еді (олар банк овердрафтымен қаржыландырылды). Vam акционерлері Vamgas акцияларының эмиссия бағасынан жоғары нарықтық бағаның өсуінен пайда тапты, ешқандай шығынсыз және тәуекелсіз. Іс жүзінде, Vam акционерлері салық жеңілдіктерінен бас тартып, қысқа мерзімді қаржыландыру және акция бағасының төмендеуіне қарсы қорғаныс комбинациясын алды. Мулленс бұл мүмкіндік туралы тым алаңдамаған сияқты, және шындығында Vamgas акциялары қор биржасында тіркелгеннен кейін өсті. Vam акционерлері 1969 жылдың 14 мамырында, мерзімі бітуге бір күн қалғанда, өз опцияларын пайдаланды және Мулленске акция бағасы бойынша 0,50 доллардан төледі. Олар ақшаны акцияларының бір бөлігін сату арқылы (бағасы өскеннен кейін) немесе Vamgas шығарған жаңа акциялардың бір бөлігін сату арқылы алды. (Vamgas IPO-ға шыққаннан кейін көп ұзамай бір-бір акцияны сатып алу құқығын ұсынды, ал опция шарты бойынша мұндай құқықтар опция иесіне тиесілі болды, яғни Vam акционерлеріне, Мулленске емес.) Vam акционерлерінің бірі, Валсер ханым, 1969 жылдың 3 сәуірінде Vamgas акцияларын (пайдамен) сатты, олар сенімгерлікпен оған берілген еді. Бұл, техникалық тұрғыдан алғанда, ол өзінің опциясын пайдаланбас бұрын болды. Мулленс сатушы брокер болды және оны жүзеге асыру күндерінің формальдылықтары оны алаңдатпады, бірақ бұл Мулленстің серіктесі Бриджес мырзаға сотта үлкен ұят болды (төменде), өйткені Валсер ханым акцияларды сауда жасауға арналған деп санайды деген ой туды, және осы негізде сенімхат құжаттары жалған болуы мүмкін және ол шынымен де иесі болды. Австралиялық салық басқармасы осыны мәлімдеді.

2-ші операция

1969 жылдың мамыр айында осындай екінші мәміле орын алды, бұл жолы Vam компаниясының өзі мен Mullens тобы арасында. Vam компаниясы Vamgas акцияларының қалған 0,40 долларын төлеуге міндетті болды, бірақ оның өзінің салық шегерімдері жеткілікті болғандықтан, Vamgas-қа ақша салып, 77A тармағы бойынша алуға тиіс ақша қажет болмады. Сондықтан ол Mullens-пен келесі мәміле туралы келіссөз жүргізді. Mullens және бірнеше байланысты компаниялар 1969 жылдың 23 мамырында Vam-ның 1,250,000 $0,10 төленген Vamgas акцияларын 125,000 долларға сатып алды. Mullens, Vam компаниясына акцияларды нарықтық бағамен қайта сатып алу құқығын бірінші кезекте беруге келісті. Бірнеше аптадан кейін, 1969 жылдың 17 маусымында, олар оларды Вамға акцияның біреуін 0,50 доллардан қайта сатты (Мулленс мөр бажын төледі). Бұл баға сол кездегі нарықтық бағасы 0,51 доллардан сәл төмен болды. Мулленс төлеген сомаға тең болғаны кездейсоқтыққа жататын сияқты, яғни сол кезде нарықтық баға дәл сол соманы құрады; кейін баға 0,30 долларға дейін түсті. Vam компаниясы Vamgas акцияларына төлемді үш аптаға кейінге шегеру үшін ғана салықтық жеңілдіктерінен бас тартқан болып көрінеді. Мұндай ұсақ мәселе мұндай салық жеңілдіктерін сатуда белсенді нарық болмағанын көрсетеді.

Жаңа Уэльс штатының Жоғарғы соты

Мулленс қор брокерлік фирмасының жеті серіктесі және олармен байланысты төрт компания Австралия Салық қызметінің (ATO) жасаған салық бағалауларына қарсы Жаңа Оңтүстік Уэльс Жоғарғы сотына шағымданды. Келісім бойынша он бір шағым бірге қарастырылды және әрқайсысы бойынша берілген дәлелдер қалғандарында да дәлел ретінде қабылданды. ATO екі Vam мәмілесінің алдын ала жасалғанын немесе егер олар нақты болса, 1936 жылғы Табыс салығын бағалау туралы заңның 260-бабына сәйкес келетінін мәлімдеді. Бұл контексте "алдын ала жасалған" дегеніміз, тараптар арасында мүлдем басқа келісім болған және жасалған құжаттарды күшіне енгізуге ниет болмаған (немесе одан да жаман, мәміледен кейін жазылған немесе қайта жазылған). ATO ұсынған нақты келісім бойынша Мулленс қарапайым түрде ақша қарызға берген. Әділет судьясы Шеппард ATO-мен келісіп, әсіресе Валсердің іс-әрекеттерін атап өтті және ATO ұсынғандай шешім шығарды, бірақ қай балама дұрыс екеніне қатысты шешім қабылдамады (алдын ала жасалған немесе 260-бап). Жоғарғы сот апелляцияны қабылдады және салық төлеушінің пайдасына 2:1 қатынасымен шешім шығарды, Бас судья Барвик және судья Стивен салық төлеушінің пайдасына, ал судья МакТирнан ATO-ның пайдасына шешім шығарды. МакТирнанның пікірінше, мәмілелер 77А-баптың шегерімге жататын талаптарын формальды түрде орындады, бірақ олардың жалғыз мақсаты Мулленсті салық міндеттемелерінен босату болды, сондықтан олар салық салудың өзгеруіне байланысты 260-бапқа жатады. (Бұл шешім мәмілелердің алдын ала жасалғаны туралы баламаны қарастыру қажеттігін жойды.) Барвик пен Стивен судья Шеппардтың мәмілелердің алдын ала жасалғаны туралы бастапқы қорытындысына келіспеді, тараптар арасындағы құжаттама мен келіссөздердің жеткілікті екенін анықтады. Олар атап айтқанда, Мулленс қалаған "екіталай" опцияны (Vam акционерлерін акцияларды қайта сатып алуға мәжбүрлеу құқығы) алмады, сондықтан нақты коммерциялық тәуекел болды. Екі судья да Шеппард пен МакТирнанның 260-баптың қолданылуына келіспеді. Олардың пікірінше, 77А-бабы Мулленс сияқты мұнай акцияларын сатып алғандарға салықтық жеңілдік беру туралы нақты айтқан. Олар бұл бапта орындалуы тиіс қосымша шарттардың жоқ екенін атап өтті (мысалы, ең аз ұстау мерзімі болуы керек болса). Мулленс заңның бір бөлімінде белгіленген талаптарды орындағандықтан, 260-бапты қолдану заңның нақты берген мүмкіндігін жояды. Стивен Ellers Motor Sales Pty Ltd v Federal Commissioner of Taxation (1969) ісінде судья Мензиестің айтуынша, заңның бір бөлігіндегі артықшылық "260-баптың қолданылуымен алынып тасталуы мүмкін емес". 260-бапты қолданбау туралы шешім Keighery v Federal Commissioner of Taxation ісіндегі "таңдау қағидасын" кеңейтті. Бұл істе салық төлеушіге заңның екі баламасын таңдау мүмкіндігі берілді, ал Мулленс ісінде салық төлеушіге заңда сипатталған жағдайларға кіруге мүмкіндік берілді, осылайша сипатталған әсерлерді алу үшін, тіпті бұл әсерлер пайдалы болса да. Бұл қағида кейіннен Cridland сияқты істерде қолданылды.

Кейінгі уақытта

1936 жылғы ITAA 77A бөлімі сот қаралыстарынан бұрын күштен шығарылды, бұл салық жеңілдігі өзінің мақсатына жеткен сияқты. Салық артықшылықтарын жылжытудың осыған ұқсас мысалы 1990 жылдары дивидендтік импутациямен байланысты болды. Шетелдіктер импутациялық кредиттерді пайдалана алмады, сондықтан олар акцияларды дивиденд тіркеу күніне дейін австралиялық мекемелерге аудару арқылы оларды "сатты". Жалпы салықтан қашуға қарсы шаралар қолданылмады, себебі екі тараптың да салық салынатын табысы артты. Барвик пен Стивен жоғарыда айтқандай, белгілі бір уақыт аралығында ұстау қағидасы енгізілуі керек болды.