Кіріспе

1895 ж. АҚШ Жоғарғы Сотының федералдық табыс салығының конституциялықтығы жөніндегі ісі – «Полок Фермерлердің несие және сенім компаниясына қарсы», 157 U.S. 429 (1895), қайта қараудан кейін расталды, 158 U.S. 601 (1895) – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды ісі болды. 5:4 дауыспен қабылданған шешімде Жоғарғы Сот Вильсон-Горман тарифтік заңымен белгіленген табыс салығын үлестірілмеген тікелей салық ретінде мойынсоққа тіреп тастады. Бұл шешім 1913 жылы АҚШ Конституциясының он алтыншы түзетуімен күшін жойды, ол Конгреске табыс салығын штаттар арасында бөліп бермей-ақ салуға рұқсат берді. АҚШ Конгресі Азамат соғысы кезінде табыс салығын енгізген, бірақ 1872 жылы бұл салық жойылды. 1894 жылы Конгресс Уилсон-Горман тарифтік заңын қабылдады, ол тариф ставкаларының төмендеуіне және табыс, корпоративтік пайда, сыйлықтар мен мұраға салық салу арқылы жоғалған кірістің орнын толтыруға әкелді. Бас судья Мелвилл Фуллердің «Полок» ісіндегі көпшілік пікірінде, мүліктен алынған табысқа федералдық салық салу, егер ол Өкілдер палатасындағы штаттардың өкілдігіне пропорционалды түрде бөлінбесе, конституцияға қайшы келеді делінген. Фуллер сондай-ақ, мемлекеттік облигациялардан алынған пайызға федералдық салық салу мемлекеттер аралық салық иммунитетінің қағидасын бұзады деп мәлімдеді. Сот судьясы Генри Биллингс Браун бір қарсы пікірінде, көпшілік пікірі «салық салу билігін байлардың қолына беруден артық емес» деп жазды. Соттың «Полок» ісіндегі шешімі көпке ұнамады, бірақ келесі екі онжылдық бойы Конгресске басқа табыс салығын енгізуге тиімді түрде кедергі келтірді, себебі үлестіру талаптары іс жүзінде орындалмайтын болып саналды. Он алтыншы түзетуді ратификациялау «Полок» ісіндегі негізгі шешімді жойды, ал Конгресс 1913 жылғы кіріс туралы заңда жаңа федералдық табыс салығын белгіледі. Кейбір облигациялардан алынатын пайыздық табысқа салық салуға қатысты Соттың ұстанымы кейінірек 1988 жылғы «Оңтүстік Каролина – Бейкер» ісінде күшін жойды.

Ерте табыс салығы

Америка Азамат соғысының шығындарын қаржыландыру үшін Конгресс 1861 жылғы Кіріс Заңы арқылы АҚШ тарихындағы алғашқы федералдық табыс салығын енгізді. Заң бойынша, 800 доллардан аспайтын табысқа үш проценттік салық салынды (қазіргі ақшамен есептегенде). Табысқа салық салу, федералдық үкімет бұрын салық салған жылжымайтын мүлік емес, акциялар мен облигациялар сияқты байлықтың артуын көрсетеді. Кейін Конгресс салық ставкалары жоғарылатып, соғыс аяқталған кезде табыс салығы федералдық үкімет кірісінің бес бөлігінің бірін құрады. Федералдық табыс салығы 1872 жылы жойылғанға дейін қолданыста болды. Федералдық табыс салығының конституциялықтығы 1881 жылы «Спрингерге қарсы АҚШ» ісінде Жоғарғы Сот тарапынан расталды. Социалистік Еңбек партиясы 1887 жылы прогрессивті табыс салығын жақтады. Популистік партия 1892 жылғы бағдарламасында «прогрессивті табыс салығын талап етті».

Вилсон-Горман тарифтік заңы

1892 жылғы сайлауда Конгресс пен президенттік басқаруды жеңгеннен кейін Демократиялық партия тарифтерді төмендетуді басты міндет етті. Президент Гровер Кливленд және оның конгрессшік одақтастары тарифтерді, әсіресе шикізаттарды, умеренно төмендетуге бағытталған заң жобасын ұсынды. Кірістердің жетіспеушілігі 4000 доллардан аспайтын табысқа екі проценттік табыс салығы есебінен толықтырылуы тиіс еді. Бұл заң жобасы 1870-ші жылдардан бері алғаш рет федералды табыс салығын қайта орнатуға мүмкіндік береді; табыс салығын жақтаушылар оның табыс теңсіздігін азайтуға және салық жүктемесін байларға ауыстыруға көмектесетініне сенді. Кливленд әкімшілігі табыс салығына қатысты бейтарап болды, бірақ оны ұсынылған заң жобасына, көбінесе конгрессмендер Уильям Дженнингс Брайан мен Бентон Макмиллиннің күш-жігерінің нәтижесінде енгізді. АҚШ Сенатында табыс салығына қарсы күшті консервативті оппозицияға қарамастан, ол соңғы тарифтік заң жобасының бір бөлігі болып қала берді, өйткені Конгресс мүшелерінің көпшілігі АҚШ Жоғарғы Сотының бұл салықты конституцияға қайшы деп табатынына сенді. 1894 жылдың тамызында заң жобасы Вильсон-Горман тарифтік заңы ретінде қабылданды.

Талапкер

Заңға сәйкес, Нью-Йоркте орналасқан Farmers' Loan & Trust Company компаниясы өз акционерлеріне салықты ғана емес, сонымен қатар Қазынашылық департаментіндегі ішкі кірістерді жинаушыға компания атынан әрекет ететін және осылайша Заң бойынша салық төлеуге жауапты барлық адамдардың тізімін ұсынатынын хабарлады. Чарльз Поллок – Массачусетс штатының азаматы, ол Farmers' Loan & Trust Company компаниясының бар болғаны он акциясына ие болды. Ол компанияны салық төлеуден тоқтату үшін сотқа берді. Төменгі соттарда жеңіліске ұшыраған ол, соңында АҚШ Жоғарғы Сотына шағым түсірді, ол дауды қарауға келісті. Поллоктың мүддесін қорғайтын адвокат – сол замандағы ең беделді Уолл-стрит заңгерлерінің бірі Джозеф Ходжес Чойт болды.

Шешім

1895 жылғы 8 сәуірде сот шешім шығарды, ал соттың пікірін бас судья Мелвилл Фуллер жеткізді. Ол Поллоктың пайдасына шешім шығарып, Уилсон-Горман заңы бойынша мүліктік табысқа салынатын салықтар конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. Сот мүліктік табыстан алынатын салықты тікелей салық ретінде қарастырды. АҚШ Конституциясында мұндай тікелей салықтар штаттардың халқына пропорционалды түрде салынуы тиіс делінген. Бұл салық пропорционалды бөлінбегендіктен жарамсыз деп танылды. Бас судья Фуллердің айтуынша: Біріншіден, біз бұрын жариялаған пікірімізге қайтадан сүйенейік – жылжымайтын мүлікке салынатын салықтар даусыз тікелей салықтар болғандықтан, жылжымайтын мүліктің жалға алу төлемдеріне немесе табысына салынатын салықтар да тікелей салықтар болып табылады. Екіншіден, жеке мүлікке немесе жеке мүліктің табысына салынатын салықтар да тікелей салықтар деп санаймыз. Үшіншіден, 1894 жылғы заңның 27-37-тармақтарында көзделген салық, жылжымайтын мүлік пен жеке мүліктің табысына қатысты, конституциялық мағынада тікелей салық болып табылады, сондықтан конституцияға қайшы және жарамсыз, себебі ол өкілдікке пропорционалды түрде бөлінбеген. Салық салудың біртұтас жүйесін құрайтын барлық осы тармақтар міндетті түрде жарамсыз. Осы сотқа түскен бұрынғы қаулылар күшін жояды. Төменгі сатыдағы соттардың қаулылары күшін жояды, істер қайта қарауға жіберіледі және талап етілген көмек көрсету туралы нұсқау беріледі. Жоғарғы Сот барлық табыс салығы тікелей салық болып табылады деп шешкен жоқ. Керісінше, сот, жалпы алғанда, табыс салығы АҚШ Конституциясының 1-бабының 8-тармағының 1-бөлігінде көзделген тікелей емес салықтар (акциздер) болып табылатынын, бірақ 1894 жылғы заңдағы пайыздар, дивидендтер және жалға алу төлемдеріне салынатын салықтар негізгі активтерге елеулі әсер ететінін мәлімдеді. Сот дивидендтерге, пайыздарға және жалға алу төлемдеріне салынатын салықты тікелей салық ретінде қарастыру керек деп шешті, өйткені ол мүліктің өзіне тиесілі болып табылады, жанама салық емес. Тікелей салықтар АҚШ Конституциясының 1-бабының 2-тармағының 3-бөлігінде қарастырылған пропорционалдық ережеге сәйкес болуы керек. Пропорционалдық ережеге сәйкес, жиналған тікелей салықтың сомасы АҚШ Өкілдер палатасының мүшелер санына бөлінеді, содан кейін әр штаттың өкілдер санына көбейтіледі, осылайша әр штаттың салықтың қандай үлесін төлеуі және өзінің салық салу құқығы арқылы жинауы тиіс екені анықталады. Полок ісінде соттың берген жекелеген шешімі, белгілі бір мемлекеттік облигациялардан алынған пайыздарға федералды салық салудың үкіметаралық салық иммунитеті доктринасын бұзғаны, 1988 жылы АҚШ Жоғарғы Соты "кейінгі сот шешімдерімен тиімді жоққа шығарылды" деп жариялады (Оңтүстік Каролина – Бейкер ісі).

Кейінгі тарихы

Федералды үкімет монополиялар мен трестерге қарсы күресті бастаған, ал байлықтың көп бөлігі аздаған адамдардың қолында шоғырланған елде Поллок бойынша шешім көпшілікке ұнамады, сол жылы АҚШ-тың Е.С. Найт компаниясына қарсы шешім сияқты. Келесі жылы популистік қозғалысты қолға алған Демократиялық партия сайлау платформасына табыс салығын енгізді. Дегенмен, Поллоктан кейінгі жылдары Конгресс тағы бір федералды табыс салығын енгізбеді, өйткені көптеген конгрессмендер кез келген салықты Жоғарғы Сот жояды деп қорқыды. Көптеген адамдар үлестірілген табыс салығын енгізуге тырыспады, себебі мұндай салықты тиімді деп санамады. Сот судьясы Харлан Поллок ісі бойынша өз наразылығында былай деп болжады:

«Осылайша, осы сот, қазіргідей, Конгресс жеке мүлікке немесе жылжымайтын мүліктен немесе жеке мүліктен, оның ішінде инвестицияланған жеке мүлік, облигациялар, акциялар және барлық түрдегі инвестициялардан алынған табысқа салық сала алмайды деп шешсе, онда осы соманы штаттар арасында халқына пропорционалды түрде бөлу арқылы ғана салық салуға болады. Конституцияға түзетулер енгізілмесе – Конгресс екі палатасының үштен екісі және штаттардың үштен төрт бөлігінің келісімімен – мұндай мүлік пен табыс ешқашан ұлттық үкіметті қолдауға үлес қоса алмайды».

Поллок пен он алтыншы түзету туралы кейінгі сот процестері

Небраска штатының республикалық сенаторы Норрис Браун сот шешімін ашық түрде сынап, кейбір табыс салығын штаттар арасында халық саны бойынша бөлу талабын жою үшін конституциялық түзетуді ұсынды. Браунның ұсынысы 1913 жылы он алтыншы түзету ретінде қабылданды. Он алтыншы түзетуде тікелей салықтардың (мысалы, мүлік түскен табысқа салынатын салықтар) штаттар арасында халық саны бойынша бөліну талабы алынып тасталды. Осылайша, Поллоктың әсері шын мәнінде он алтыншы түзетумен күшін жойды. Он алтыншы түзету қабылданғаннан кейін көп ұзамай, 1913 жылғы кіріс туралы заң қабылданды, ол тарифтерді айтарлықтай төмендетіп, федералды табыс салығын енгізді. Он алтыншы түзету ратификацияланғаннан кейін үш жыл өткен соң, АҚШ Жоғарғы Соты Брушабер мен Юнион Пасифик Темір жолы арасындағы іс бойынша шешім шығарды. Брушабер ісінде Сот акциздер (түсіндірмелі емес салықтар) мен тікелей салықтар арасындағы қақтығыстың тарихын қарастырды. Сот 1913 жылғы кіріс туралы заңның жанама салық ретінде жазылғанын және біркелкілік қағидасын бұзбағанын атап өтті. Осылайша, ол тікелей салық ретінде қарастырылмады және үлестіру ережесіне бағынбады. Сот Поллок ісі бойынша шешімін қорытындылап, он алтыншы түзетудің табыс салығына қатысты әсерін атап өтті: Түзетудің барлық табыс салығы салық салынатын табыстың көзіне қарамастан, үлестіру ережесіне бағынбауы керек деген талабы, Поллок ісінде қолданылған ережені қолдануға тыйым салады, осы ереже арқылы ғана салықтар акциздердің, баждардың және салықтардың үлкен тобынан алынып, біркелкілік ережесіне бағынышты және тікелей салықтар санатына жатқызылды. Брушаберде Сот сондай-ақ Поллокқа дейін кәсіптерден, кәсіптерден, жұмыстан немесе қызметтен алынатын табыс салығы акциздер болғанын атап өтті. Олар формасы мен мазмұны бойынша жанама болғандықтан, ешқашан бөлінбеген, сондықтан оларды кейіннен орындауға құқылы болды. Ал мүліктік табысқа салынатын салықтар бойынша Поллок шешімі формаға мән бермей, тек мазмұнына назар аударды. Брушабердегі судья Уайттың шешімі он алтыншы түзетутің Конгресс белгілеген кез келген табыс салығының тікелей әсерін қарастыруды болдырмау үшін қалай жасалғанын көрсетеді. Жоғарғы Сот Стэнтон мен Балтық тау-кен компаниясы ісінде «Он алтыншы түзету салық салудың жаңа өкілеттігін бермеді, бірақ Конгресс бастапқыда ие болған табыс салығын салудың бұрынғы толық және абсолютті өкілеттігін тікелей емес салық салу санатынан шығаруға тыйым салды, оған ол табиғаты бойынша жататын» деп қосты. (240 U. S. 112, 1916 ж.). Бұл әсер Боуэрс Кербау Империя компаниясына қарсы істе де расталды, онда Жоғарғы Сот Поллокты, 1909 жылғы корпорациялық акциздік салық туралы заңды және он алтыншы түзетуді қарастырды. Сот былай деп қорытындылады: «Осы түзетудің мақсаты да, нәтижесі де салық салу құзыретіне жаңа нысандарды енгізу емес. Конгресс барлық табысқа салық салуға құқылы еді».