Кіріспе
Латынша сөз тіркесі: 'ең минималды нәрселер туралы'
De minimis – латынша сөз тіркесі, мағынасы "ең минималды нәрселерге қатысты" немесе "мардымсыз нәрселермен", әдетте de minimis non curat praetor ("Претор мардымсыз нәрселермен айналыспайды") немесе de minimis non curat lex ("Заң мардымсыз нәрселермен айналыспайды") түрінде қолданылады. Бұл – соттың мардымсыз мәселелерді қараудан бас тартатын құқықтық қағида. Швеция королевасы Кристина (1633–1654) осыған ұқсас латын мақалын жақсы көретін: aquila non capit muscās ("Бүркіт шыбыршықтарды ұстамайды"). De minimis-тің құқықтық тарихы 15 ғасырға дейін азаматтық құқықта қалыптасқан, бірақ одан бұрынғы көріністер де бар. Ол 1800 жылдары Дэвид Дадли Филдтің Нью-Йорк заң ғылымының максимумына енгізілді, кейін Джон Чилтон Бурч сияқты көшпендер 1870 жылдары Калифорния және 1890 жылдары Монтана сияқты жаңа штаттарға, сондай-ақ Солтүстік Дакота сияқты басқа штаттарға таратып жіберді. Жалпы термин әр түрлі контексттерде әртүрлі мағыналарға ие болды, төменде көрсетілгендей, белгілі бір төменгі деңгейден төменгі мөлшер қарапайым деп есептеліп, оған сәйкес қарастырылады.
Салық салу
АҚШ салық ережелерінде de minimis ережесі нарықтық жеңілдіктің шағын сомаларын реттейді. Бұл ережеге сәйкес, егер облигация шағын нарықтық жеңілдікпен (оның сомасы облигацияның номиналды құнының 0,25%-дан кем және облигацияның сатып алынған күні мен жарамдылық мерзімі арасындағы толық жылдар санына көбейтілген сома) сатып алынса, нарықтық жеңілдік нөлге тең деп есептеледі және облигацияны сату немесе өтеу кезінде облигация бойынша жеңілдік капиталдық табыс ретінде қарастырылады, емес, қарапайым табыс ретінде емес. Ішкі кіріс қызметінің нұсқауларына сәйкес, de minimis ережесі қызметкерге ұсынылған кез келген пайдаға, мүлікке немесе қызметке де қолданылуы мүмкін, егер оның құны өте төмен болса, оны есепке алудың мәні болмайды немесе әкімшілік тұрғысынан орындалуы қиын; мысалы, жеке құжаттарды көшіру үшін компанияның ксероксын пайдалану – de minimis қосымша жәрдемақыны қараңыз. Ақша сомасына қарамастан, есептен шығарылмайды. АҚШ штаттық табыс салығында de minimis – жеке табыс салығын төлейтін штатта жұмыс істейтін резидент емес адам үшін ұстауды бастау қажетті нүкте. АҚШ штаттарының барлығы табыс салығын төлемейді және резидент емес адамдар үшін de minimis стандарттарында үлкен айырмашылықтар бар. Кейбір штаттар де minimis сомасын жұмыс істеген күндер санына (бірақ жұмыс күнінің анықтамасы туралы пікірталас болғанмен), ал басқалары табысқа немесе штаттан алынған жалпы табыстың пайызына негіздейді, ал кейбіреулері әдістердің комбинациясын қолданады. Осы беймәлімдіктер "Мобильді жұмыс күшінің штаттық табыс салығын жеңілдету туралы" заңды қабылдауға бірнеше рет әрекет жасауға әкелді, бірақ бәрі сәтсіз аяқталды.
Еуропалық Одақ пайдалануы
Еуропалық Одақтың ережелеріне сәйкес, de minimis "мемлекеттік көмек" – мемлекеттік қаражаттан кәсіпорынға үш жылдық мерзім ішінде берілетін, de minimis шегіне дейінгі сомасы бар кез келген көмек. Құрлық көлігі саласындағы кәсіпорындар үшін de minimis шегі 100 000 евроны құрайды. Егер кәсіпорын de minimis шегінен асатын көмек алса, оған басқа ережелер қолданылады. Еуропалық Одақтың бәсекелестік құқығы бойынша, Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шартының 101(1) бабын (бұрынғы ЕО шартының 81(1) бабы) бұзатын кейбір келісімдер de minimis деп есептеліп, қабылданады. Көлденең келісімдер, яғни бәсекелес тараптар арасындағы келісімдер, әдетте тараптардың нарықтық үлесі 10% немесе одан кем болған жағдайда de minimis болып табылады. Ал нарықтың әртүрлі деңгейлерінде жұмыс істейтін кәсіпорындар арасындағы тік келісімдер, егер олардың үлесі 15% немесе одан кем болса, de minimis болып есептеледі. Шамалы сомадағы келісімшарттар бойынша сатып алулар, егер олардың құны белгілі бір төмен шектен аспаса, шектеулі реттеледі.
Криминология және қылмыс
Криминологияда de minimis немесе минималистік тәсіл жалпы зияндылық қағидасына қосымша болып табылады. Жалпы зияндылық қағидаты зияндылықты алдын алу үшін басқа санкциялардың мүмкіндігін және қылмыстық жауапкершілікті таңдалған шара ретінде тиімділігін ескермейді. Бұл басқа санкциялар азаматтық соттар, деликт заңдары және реттеуді қамтиды. Қылмыстық шаралардың болуы «соңғы шара» ретінде қарастырылады, себебі мұндай әрекеттер көбінесе жеке бостандықтарды шектеуге алып келеді – мысалы, түрмеге жабу қозғалыс еркіндігін жоққа шығарады. Осы тұрғыдан алғанда, Еуропалық адам құқықтары конвенциясы сияқты адам құқықтарына басымдық беретін заң шығару de minimis санатына жатады. Тікелей әрекеттерге жататын көптеген қылмыстар (мысалы, кісі өлтіру, зорлау, шабуыл) мұндай көзқарасқа көбінесе әсер етпейді, бірақ күмәнді жағдайларда олардың негізделуіне қосымша дәлелдер қажет. Солтүстік Америкадағы есірткі заңдарында de minimis ережесіне сәйкес, қылмыстық іс қозғамас бұрын, қолданылуға жарамды мөлшерде зат болуы керек, бұл «азшылық ережесі» деп белгілі. Канадада de minimis көбінесе қылмыстық құқық бұзушылықтың алдын ала кезеңде жасалғанын анықтау стандарты ретінде қолданылады. Екінші дәрежелі кісі өлтіру ісінде тест мынадай: «Жюри айыпталушының әрекеттері құрбанның өліміне de minimis шегінен асып, себеп болды деп ұйғарым жасауы мүмкін бе?».
Тәуекелдерді бағалау
Тәуекелді бағалауда, бұл алаңдаушылық тудырмайтын ең жоғары деңгейдегі тәуекелді білдіреді. Сондықтан, тек осы de minimis деңгейінен жоғары тәуекел деңгейлері ғана қарастырылып, басқарылуы керек. Кейбір мамандар мұны "іс жүзінде қауіпсіз" деңгей деп атайды. Ол аудит, модельдеу және инженерлік салаларында қолданылады, сондай-ақ төмен (мардымсыз) тәуекел жағдайларын көрсетеді. Бұл туралы ASA 1 стандартында растауға болады.
Авторлық құқықтар
Соттар кейде өзгертілген қоғамдық домендегі материалға авторлық құқық туралы талапты қабылдамайды, егер өзгерістер өте аз маңызды (de minimis) деп табылса. Сол сияқты, соттар авторлық құқықты бұзу туралы істерді осылай қарастырды: егер күдікпен айыпталған адамның авторлық құқықпен қорғалған туындыны пайдалануы (мысалы, үлгі алу) өте аз маңызды болса, ол de minimis болып саналады. Мысалы, ойыншылардың келбетін қайта жасай отырып, авторлық құқыққа ие татуировкаларды қамтыған NBA 2K бейне ойындары авторлық құқықты бұзбаған, де minimis деп танылды. Бірақ Bridgeport Music, Inc. v. Dimension Films ісінде бұл шешім апелляцияда күшін жойды, АҚШ апелляциялық соты цифрлық үлгі алу үшін de minimis стандартын мойындаудан бас тартты. "De minimis" сондай-ақ Тревор Ньютонның Beastie Boys-қа қарсы авторлық құқықты бұзу туралы сот процесінде де қолданылды, онда Ньютонның "Хор" шығармасынан 6 секундтық үлгі "Pass the Mic" әнінде пайдаланылды; Ньютон істі ұтылды.
Үндістанда
Құпиялы құқық бұзушылық істерінде de minimis non curat lex принципі Үндістанда қорғаныс ретінде қолданылуы мүмкін. Маңызды мәселе – de minimis принципін Үндістан авторлық құқық актісінің 52-бабына сәйкес, әділ пайдаланудан бөлек, жеке қорғаныс ретінде қолдануға бола ма. "In India TV Independent News Service Pvt. Ltd." және басқалар v "Yashraj Films Pvt. Ltd." ісінде сот de minimis принципінің қолданылуын кеңінен талқылады. Бұл іске дейін оның қолданылуына қатысты жағдай осылай анық емес еді. Іс фактілері бойынша, бес строфадан тұратын әннен бес сөз көшірілген. Соттар de minimis принципін қолдану кезінде әдетте қарастыратын бес белгілі факторды қолданғаннан кейін, бұзушылықтың ұсақ екендігіне және de minimis қорғанысын қолдануға болатындығына қорытынды жасады.
Уикимедиа орталығында
Wikimedia Commons медиа қоймасында de minimis, көбінесе DM деп қысқартылады, берілген лицензияның дұрыстығын бағалауда ескерілетін мәселелердің бірі болып табылады.
Жоспарлау
Жаңа Зеландиядағы экологиялық жоспарлауда "de minimis" термині заң және жоспарлау салаларында кеңінен қолданылады. 1991 жылғы Табиғатты басқару туралы заңда анықталмағанмен, ол экологиялық әсерді бағалауға қатысты сот шешімдерінде жиі пайдаланылады, мысалы, "бір қосымша жол пайдаланушының өткелге тигізетін әсері de minimis деп қарастырылады". Бұл термин нақты немесе болжамды әсердің болуы мүмкін болған жағдайда қолданылады, бірақ бұл әсердің шамасы өте шағын, дерлік байқалмайтын немесе нөлдік деңгейде болады.
Білім
Endrew v. Douglas County School District ісінде АҚШ Жоғарғы Соты 2017 жылдың 22 наурызында бірауызды түрде Мүгедектерді білім беру туралы заңның (IDEA) мүмкіндігі шектеулі оқушыларға тең білім беру мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін минималды еңбек етуден артық күш-жігер жұмсауды талап ететінін қабылдады. Бұл шешім АҚШ-тың 10-шы апелляциялық округінің бұрынғы шешімін күштен шығарды.
Логистика
Де-минимиз шегі – елдің импортталатын тауарларға кедендік баж және салық ставкалары қолдану үшін белгілейтін шамасы. Де-минимиз – кедендік алымдар мен салықтар жиналмайтын тауардың ең төменгі құны. Мұндай тауарлардың құны төмен болғандықтан, оларға стандартты кедендік рәсімдерді қолдану тиімсіз. Бұл шек әр елде әртүрлі болады және әр шек жергілікті валютаға негізделген. Сонымен қатар, кейбір елдерде де-минимиз ережесі болмайды, сондықтан барлық тауарларға салық салынады; ал кейбір елдерде кедендік баж мүлдем жоқ, демек, ештеңеге салық салынбайды.
Христиандық теология
"De minimis non curat Lex" принципі Евангелиялардың тарихи сенімділігін қорғау үшін кеңінен қолданылып келеді. Ф. Уфэм бұл терминді "Евангелияларға қарсы қазіргі аргументтердің көп бөлігін құрайтын шағын айырмашылықтар" туралы сөйлегенде пайдаланған. Саймон Гринлифтің "Евангелистердің куәлігі" еңбегі, христиандық Ізгі хабарларға құқықтық қағидаларды қолданудың ең белгілі мысалы боларлықтай.
Түрлі мысалдар
1986 жылы Ұлыбританияда автобус тасымалын реттеуді тоқтатудан кейін, жергілікті билік органдары қосымша жергілікті автобус қызметтерін шағын шарттар бойынша, конкурстық тендер өткізбей тапсыра алатын болды. Транспорт департаментінің "Автобус субсидияларына арналған жаңа минималды ережелер бойынша нұсқаулық" (2005) құжатында былай делінген: "1985 жылғы Транспорт туралы заң (2000 жылғы Транспорт туралы заңмен толықтырылған) жергілікті жолаушы тасымалын ұйымдастырушы органдардың жергілікті автобус қызметтерін қамтамасыз ету міндеттерін реттейтін қағидаларды енгізді, егер олар басқа жағдайда қамтамасыз етілмесе. Көп жағдайда бұл қызметтер конкурстық тендер арқылы қамтамасыз етіледі. Қызметтерге субсидия беру туралы келісімдер (тендерлер) ережелері жергілікті билік органдарына жыл ішінде белгілі бір шекті мәнге дейін жеке автобус субсидиялау шартын конкурстық тендерсіз жасауға мүмкіндік берді (de minimis шектері). Сондай-ақ, de minimis шартын бір оператормен бір жыл ішінде жасауға болатын ең жоғары сома белгіленген еді." Әлемдік сауда ұйымының Ауыл шаруашылығы туралы келісімінің de minimis ережелеріне сәйкес, егер қолдау нақты өнім санатына жатқызылмаса, қолдау сомасы өнім бойынша немесе барлық өнімдердің жалпы ұлттық өндіріс құнының белгілі бір пайызынан (5–10%) аспайтын жылдары сауданы бұзатын ішкі қолдауды шектеу қажеттілігі жоқ.