Кіріспе

Қисық бір жақты пышағы бар сүңгінің түрі. Соғыс немесе әскери орақ – кескіш жиегі пышақтың ішкі қисығында орналасқан, қисық пышақты сүңгінің бір түрі. Оның пышағы ауыл шаруашылығында қолданылатын ораққа сырттай ұқсаса да, соғыс орағы ауыл шаруашылығы құралдарымен байланысты емес және жаяу әскер үшін арнайы жасалған жақын қару болып табылады. Соғыс орағының пышағының қалыңдығы найза немесе қылыш қалыңдығымен салыстырылады, ал жиегі ұшына қарай бірте-бірте қисайады. Бұл шабын, бидай шабуға арналған, өте жұқа және дұрыс қисық емес пышақтары бар ауыл шаруашылығы орақтарынан өзгеше. Фушармен (соғыс орағынан пайда болған деп саналады) салыстырғанда, соғыс орағының пышағы ауыл шаруашылығы құралы сияқты ішкі жағында кескіш жиегіне ие, ал фушардың жиегі сыртқы жағында орналасқан. Жаяу әскер қаруы ретінде әскери орақ жау жаяу әскеріне қарсы шабуылдарда және жау атты әскерінен қорғану үшін қолданылуы мүмкін.

Тарих

Шатыр мен бұта сияқты егіншілік құралдары, көбінесе қымбат қару-жараққа қол жеткізе алмайтындар немесе мүмкіндігі жоқ болғандар үшін қару ретінде қолданылды, мысалы, сүңгі, қылыш немесе кейінірек, мылтық. Қарақ пен сабанды ашулы топтар немесе ашулы шаруалар жиі алып жүретін. Әдетте, бұл құралдың жалпағы 90 градус бұрышпен қайта қақталып, жалпақ пен сап арасындағы қосылыс қосымша металл құбыр немесе бұрандалармен нығайтылып, сапты жаудың жалпақтарынан қорғау үшін күшейтілген. Кейде, қолмен істелетін астық шабу құралының жалпағы да қайраққа орнына қолданылған. Соғыс қайрақтары тарих бойында көптеген шаруалар көтерілістерінде таңдаулы және қолжетімді қару болды. Ежелгі грек тарихшысы Ксенофонт өзінің "Анабасис" еңбегінде Артаксеркс II-нің соғыс машиналарында орнатылған сүйір жалпақтарды сипаттаған. Кейіннен Ян Жижканың, көбінесе шаруалардан құралған гусит әскері өзгертілген қайрақтарды қолданды. Алғашқыда "коса қайшы" деп, кейін "судлице" деп аталған бұл құрал, соққы беру және кесу үшін екі рет қолданылды, ал кейіннен бүйір тікенектері бар "уšatá sudlice" – богемиялық "құлақ қасық" түріне айналды. Бұл тікенектер қарсыластың денесіне тығыз кірмейтіндіктен, құралды жаудан тартып алу оңай болды. Соғыс қайрақтары 18 және 19 ғасырлардағы Польша және Литва шаруаларының көтерілістерінде кеңінен қолданылды. Польша шаруалары 17 ғасырда шведтердің басып кіруі кезінде ("Тұфан") соғыс қайрақтарын қолданды. 1685 жылғы Седжмур шайқасында Монмут герцогы Джеймс Скотт 5000-ға жуық шаруалардан тұратын жасақты соғыс қайрақтарымен қаруландырды. Олар 1784 жылғы Трансильвания шаруаларының Хорея, Клошка және Кришан көтерілісінде, роялистік шаруа әскерлерінің Вандеядағы соғысында, Данияда 1848 жылғы Шлезвиг соғысының бірінші кезеңінде, сондай-ақ түрлі поляк көтерілістерінде қолданылды: 1794 жылғы Костюшко көтерілісі және Рацлавице шайқасы, онда қайрақ ұстаушылар сәтті шабуыл жасап, орыс артиллериясын басып алды. Сол жылы Христиан Пьотр Айгнер "Сүңгі және қайрақ туралы қысқаша трактат" атты нұсқаулық жариялады, онда қайрақпен жабдықталған күштердің дайындығы мен тактикасы егжей-тегжейлі сипатталды. Бұл соғыс тарихындағы осы тақырыптағы алғашқы және, мүмкін, жалғыз кітап. Соғыс қайрақтары кейіннен 1831 жылғы қараша көтерілісінде, 1863 жылғы қаңтар көтерілісінде және 1921 жылғы Силезия көтерілісінде де қолданылды. Польшада 1939 жылға дейін "қайрақ ұстаушылар" деп аталатын әскери бөлімшелердің сипаттамасы қолданылды. Алайда, Гдынядағы "косинерлер" қайрақ емес, аңшылық мылтықтарымен қаруланды.

Ерекшеліктер

Соғыс тырнасы – ұзын қашықтықтағы және күшті күшке (рычаг арқасында) ие ұзақ сапты қару. Олар құрылысына және тактикасына қарай кескіш немесе шаншып шабуылдау үшін қолданылуы мүмкін, ал олардың ерекше сыртқы түрі мен айтарлықтай күші дайын емес жауға психологиялық әсер ете алатын. Дегенмен, көптеген ұзақ сапты қарулар сияқты, олардың кемшіліктері – салмағы (ол қолданушыны тез шаршатады) және баяу жылдамдығы. 1524–1525 жылдардағы неміс шаруалар соғысынан кейін, 1542 жылы Паулюс Гектор Мейр өңдеген қорғану кітабында тырнаны қолдану тәсілдері сипатталған.