Кіріспе

Канадалық құқықтар мен бостандықтар хартиясының 4-тарауы – Хартиядағы үш демократиялық құқықтар тарауының екіншісі болып табылады және федералдық, провинциялық және аумақтық сайлаулардың конституциялық талабын бекітеді, оларды кез келген себепсіз кешіктіруге немесе тоқтатуға болмайды. 4-тараудың 1-тармағы Канада Төменгі палатасының және барлық провинциялық және аумақтық заң шығарушы жиналыстардың ең ұзақ мерзімінің бес жыл екенін белгілейді. Соғыс немесе бүлік болған жағдайда осы ереженің тар шектеулі ерекшелігі 4-тараудың 2-тармағында қарастырылған, бірақ кез келген мерзімді ұзарту әр зардап шеккен заң шығарушы органның үштен екі көпшілігінің қолдауын қажет етеді.

Өмірбаян

1982 жылғы Конституциялық актінің бір бөлігі ретінде Жарғы қабылдалар алдында, Канада Конституциясы 1867 жылғы Британ Солтүстік Америкасы заңының 50-бабына сәйкес, Өкілдер палатасының мерзімін 5 жылдан аспауымен шектеген. Онда былай делінген:

1916 жылы 50-бапқа ерекшелік жасалды, соның нәтижесінде Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты 12-ші Канада Парламентінің Өкілдер палатасы бес жылдан ұзақ мерзімге жұмыс істей алды, бірақ бұл бір реттік конституциялық түзету (1916 жылғы Британ Солтүстік Америкасы заңы) арқылы жасалды. 1949 жылғы Британ Солтүстік Америкасы (№2) заңы 1867 жылғы Конституциялық актіге 91-бапты қосу арқылы биліктерді бөлуді өзгертіп, Канада Парламентінің конституцияның қай бөліктерін бір жақты өзгерте алатынын шектеді. Парламент бір жақты өзгерте алмайтын ережелердің бірі – соғыс немесе көтеріліс болған жағдайда, Өкілдер палатасының үштен екісі немесе одан да көп бөлігі ұзақ мерзім қажет деп санаса ғана, сайлаусыз бес жылдан астам жұмыс істей алуы мүмкін еді. Онда былай делінген:

Бес жылдық шектеу Виктория Жарғысындағы құқықтар туралы заңға сәйкес провинциялық заң шығару органдарына да беріліп, кеңейтілуі тиіс еді, бірақ бұл 1971 жылы премьер-министр Пьер Трюдо ұсынған конституциялық түзетулер жиынтығы сәтсіз аяқталды. 50-бапта генерал-губернатор мерзімінен бұрын сайлау шақыруға құқылы лауазымды тұлға ретінде көрсетілгенімен (ал Жарғының 4-бабында лауазымды тұлға нақты көрсетілмеген), әдетте генерал-губернатор премьер-министрдің кеңесімен әрекет етеді. 4-бапқа дейін де, одан кейін де премьер-министр генерал-губернаторға жағдайдың қолайлылығына байланысты немесе үкіметке сенімсіздік білдірілген жағдайда ертерек сайлау шақыруға кеңес бере алады.

Түсіндіру және орындау

Бейбіт уақытта Жарғы теориялық тұрғыдан сайлаулар арасында шамамен алты жылға дейін уақыт беруге мүмкіндік береді: 4-тармашаның 1-бөлігіне сәйкес, Өкілдер палатасы (немесе заңнамалық жиналыс) алдыңғы сайлау нәтижелері бойынша тіркелгеннен бастап бес жылдан кейін өкілеттігін жояды, содан кейін 5-тармаша Парламенттің (немесе заң шығарушы органның) он екі айдың ішінде кем дегенде бір рет отырыс өткізу міндетін орындауы үшін, одан шамамен тоғыз айдан кейін (ең кеш дегенде) сайлау шақыруды талап етеді. Бұл түсінік баршаға қабылданбаған, бірақ бұл мәселе кез келген жағдайда теориялық, өйткені Жарғы күшіне енгеннен бері ешбір премьер-министр немесе әкім өзінің тиісті Парламентін немесе заң шығарушы органының «мерзімі» бітуіне дейін тарату туралы өтініштің қабылдануын ұмытып кеткен немесе бас тартқан жоқ. 4-тармаша 1994 жылы Альберта Корольдік сотында Аткинс және басқалардың Калгари қаласына қатысты ісінде қарастырылды. Альбертада муниципалдық сайлаулар өткізілген кезде, жаңа муниципалдық кеңес отырысын өткізген кезде ұсынылып отырған заңдар мен күн тәртібі жөніндегі жұмыстар жалғастырыла береді. Бұл ерекше жағдай, себебі федералдық және провинциялық деңгейде мұндай заңнаманың мерзімі бітіп, оны қайтадан енгізу қажет болады. Муниципалдық кеңес сайлау кезінде де жұмысын тоқтатпайды деген аргументке сүйене отырып, бұл 4-тармашаның бұзылуы деп есептелуі мүмкін. Муниципалитеттер 4-тармашада тікелей аталмаса да, олар 4-тармашамен байланысты провинциялардың бақылауында болады. Алайда, сот муниципалдық кеңес заң шығарушы жиналыстың бақылауында болғандықтан, оны заң шығарушы жиналыс деп санауға және осылайша 4-тармашаның талаптарына бағынуға болатынымен келіспеді. Муниципалдық кеңес заң шығарушы органның құрамы болуы тиіс.

Сайлаудың белгіленген күндері

2001 жылдан бері федералды үкімет және барлық провинциялық және аумақтық үкіметтер төрт жылдық аралықта сайлау күндерін белгілейтін заңдарды қабылдады.