Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Астрономияда, ақаулық – бұл пульсардың айналу жиілігінің шамамен 10⁶-дан 1-ге дейінгі шағын, кенеттен болатын өсімі. Әдетте, бұл жиілік сәулелену мен жоғары энергиялы бөлшектердің шығарылуы арқасында болатын тежелу салдарынан тұрақты түрде төмендейді. Ақаулардың барлық пульсарларда кездесетін уақыт шуымен байланысты екені әлі белгісіз. Ақаудан кейін байқалатын кезеңділік ақауға дейін байқалғанға жақын мәнге дейін баяу қайта қалпына келу кезеңі басталады. Мұндай қалпына келтіру кезеңдері бірнеше күннен бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін. 2024 жылға дейін Жара және Вела пульсарларында болған көптеген ақаулар ғана байқалып, жан-жақты зерттелді.
In astronomy, a glitch is a sudden small increase of around 1 part in 106 in the rotational frequency of a pulsar, which usually decreases steadily due to braking provided by the emission of radiation and high energy particles. It is not known whether glitches are related to the timing noise which all pulsars exhibit. Following a glitch is a period of gradual recovery where the observed periodicity slows to a period close to that observed before the glitch. These gradual recovery periods have been observed to last from days to years. as of 2024 only multiple glitches of the Crab and Vela pulsars have been observed and studied extensively.
Себеп
Ақаулардың нақты себебі белгісіз болғанымен, олар пульсар ішіндегі процестердің нәтижесі деп саналады. Бұл, сыртқы процестерден туындаған пульсардың айналу жиілігінің үнемі төмендеуінен өзгеше. Ақау процесінің толық мәліметтері белгісіз болса да, пульсардың айналу жиілігінің күрт өсуі, оның әдетте байланыспайтын, жылдам айналатын суперотық ядросының қабықпен қысқа мерзімге байланысуынан туындайды деп есептеледі. Осы қысқаша байланыс бұрыштық импульсті ядроден бетке ауыстырады, нәтижесінде өлшенген периодтың қысқаруына себеп болады.
While the exact cause of glitches is unknown, they are thought to be caused by an internal process within the pulsar. This differs from the steady decrease in the pulsar's rotational frequency, which is caused by external processes. Although the details of the glitch process are unknown, it is thought that the resulting increase in the pulsar's rotational frequency is caused by a brief coupling of the pulsar's faster spinning superfluid core to the crust, to which it is usually not coupled. This brief coupling transfers angular momentum from core to surface, which causes a decrease in the measured period.
Салдары
Егер механизм жоғарыда сипатталғандай болса, байқалған пульсардың кенеттен өзгеруі (glitches) оның инерция моментыне шектеу қояды, соның салдарынан тығыз ядролық материядағы масса-радиус қатынасының мүмкін болатын диапазонын анықтайды. Көбінесе, пульсардың кенеттен өзгеруін бақылау арқылы нейтрон жұлдызының ішкі құрылымындағы тығыз ядролық материя туралы, әсіресе оның суперсұйық қасиеттері туралы жанама мәліметтер алуға болады.
If the mechanism is as suggested above, observed pulsar glitches set a limit on the moment of inertia of the pulsar being observed and, thus, the mass radius relation possible in dense nuclear matter. More generally, observations of pulsar glitches allow indirect information on the dense nuclear matter in neutron star interiors to be inferred, in particular its superfluid properties.