Кіріспе

Людмила Тодорова Живкова (26 шілде 1942 – 21 шілде 1981) – болгар саяхатшысы, Болгария Коммунистік партиясының жоғары лауазымды қызметкері және Политбюро мүшесі. Ол болгар коммунистік көшбасшысы Тодор Живковтың қызы болды және болгар өнері мен мәдениетін халықаралық деңгейде сақтау және дамытуға атсалысқандығымен ең көп танылды. Живкова бұрынғы Кеңес блогында эзотерикалық Шығыс діндері мен руханилыққа деген қызығушылығы үшін даулы тұлға болды.

Өмірбаян

Живкова Софияда дүниеге келген. Ол 1965 жылы София университетінде тарих, ал 1970 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінде өнер тарихын оқыды. Оксфордтағы Сент-Антоний колледжінде британдық-түрік қатынастары тақырыбында кітап зерттеуінен кейін, ол Өнер және мәдениет комитетінің көмекші президенті (1972–1973), содан кейін бірінші вице-президенті (1973–1975) және 1975 жылдан 1981 жылы қайтыс болғанға дейін президенті (министр дәрежесімен) болды. Живкова Болгарияның 7-ші (1976–1981) және 8-ші (1981) Ұлттық жиналысының депутаты болды. Өмірі бойы Живкова "жинақталған еңбектер" жинағын (көбінесе өңделген сөздер) жариялады, ол әлемнің ірі тілдеріне аударылды; оның "жан-жақты дамыған тұлғаларды" тәрбиелеу және "қоғамдық өмірді сұлулықпен толықтыру" қажеттілігі туралы ерекше идеялары, қатаң марксизм-ленинизммен үйлеспеді.

Мемлекеттік қызмет

Людмила Живкованың болгар мәдениетінің іс жүзіндегі басшысы лауазымы, Прага көктемінен кейін совет блогының коммунистік идеологиясы ең қатаң болған кезде, елдің өнер қауымдастығына үлкен еркіндік әкелді. Партия мен мемлекет басшысының қызы болғандықтан, Живкова жиі "мұрагер" деп есептелді және өкілеттігінен асып түсетін билікке ие болды. Сондықтан Живкова мен оның екінші күйеуі Иван Славков Софияның орталық ауданындағы пәтерінде әйгілі жұма кештерін өткізіп, маңызды мәселелері бар адамдарға оның әкесіне тікелей емес жолмен ықпал етуге мүмкіндік берді. Живкованың еңбегі бюрократиялық кедергілерді жою және оның қайтыс болған кезінде ашылған Софияның ірі әрі күрделі Ұлттық мәдениет сарайының құрылысын жеделдету болып табылады. Оның тағы бір жетістігі – Софиядағы Әлемдік өнер ұлттық галереясының ашылуы, оның қоры үшін көптеген шетелдік картиналар мен мүсіндер әлемдік нарықтан сатып алынды. Өзінің «жан-жақты дамыған тұлға» деген идеясына сәйкес, Живкова қайтыс болудың алдында ЮНЕСКО-ның қолдауымен Софияда «Бейбітшілік туы» атты балалар ассамблеясын өткізді. Ол сондай-ақ өнерді қаржыландыру мақсатында құрылған, дербес және жартылай тәуелсіз «Болгарияның 1300 жылдығы» қорының құрылуына көмектесті. Болгарияға шетелдік мәдениетті әкелгенмен қатар, Живкова болгар суретшілерінің шетелде оқулары мен тәжірибе жинауларына жағдай жасады және оларды ынталандырды. Ол сонымен қатар 25-тен астам әлемдік қалаларды аралап, үлкен даңққа ие болған «Болгарияның фракийлық алтын қазыналары» атты көшпелі көрмені ұйымдастырды. Өзінің өмірінде қатал аскет болғанымен, Живкова Болгария қалаларына коммунизмге дейінгі буржуазиялық сәнді қайтарған бірнеше кафе, мейрамхана және басқа да мекемелердің ашылуына да ықпал етті. Болгарияның шығармашылық өнерін қолдау Живкованың болгар өнерін басқарған кезеңінің маңызды ерекшелігі болды. Болгарияның 1300 жылдығы тойында жергілікті мәдениетке ерекше назар аударылып, үлкен той-темпірлер ұйымдастырылды.

Жеке тұлға

Өмірінің соңғы он жылдығында Людмила Шығыс мәдениетіне, "Жаңа дәуір" ағымдарына, діни мистикаға және оккультизмге қатты қызығушылық танытты. Осыған байланысты ол "Петрич оракулы" (Ванга, танымал ауылдық болжамгер) және белгілі болгар теософі және жазушы Николай Райновтың ұлы, триллер жазушысы Богомил Райновпен тығыз қарым-қатынас орнатты. Кейіннен Живкованың Солтүстік Америка және әсіресе Мексиканың ежелгі сенімдері мен мистикасына қызығушылық танытқандығы айтылады. Ол марксизм мен коммунистік атеизмді жоққа шығарды деген қауесет тарады: бұл сол кездегі кез келген болгар үшін де елеулі бұзушылық еді, ал Политбюро мүшесі және коммунистік үкіметтер "Идеологиялық соғыстың" ең алдыңғы шебінде деп санаған өнердің жоғары лауазымды қайраткері үшін тіпті ойға сыймас бұлжымаслық еді.

Рерих жылы

Өзінің эзотерикалық қызығушылықтарына байланысты ол 1978 жылды "Рерих жылы" деп белгіледі, 1975 жылы Үндістанда ресейлік эмигранттар ұрпағының өкілі Светослав Рерихпен жолығысқаннан кейін. Рерихтер суретшілер ретіндегі шығармашылықтарынан бөлек, Агни Йоганың негізін қалаушылар және жақтаушылары болды, бұл үнді мистикасына негізделген ерекше рухани ілім. Сондықтан оларды осылай қарқынды түрде тойлау марксистік үкімет үшін қызықсыздық тудырды (әрине, сол кезде Рерихтер КСРО-да да суретшілер, патриоттар және саяхатшылар ретінде құрметке ие болды). Сол жылы Николай Рерихтің портреті бейнеленген, оның ұлы Светласов салған пошта маркасы басылып шығарылды.

Өлім

Людмила 1981 жылғы 21 шілдеде 38 жасында қайтыс болды, 39 жасқа толуына бес күн қалғанда. Коммунистік көшбасшының қызы болғандықтан, оған Болгарияда кең ауқымды қоғамдық жерлеу рәсімі өткізілді.

Салдары

Людмила Живкованың есімімен қоғамдық орындар мен ғимараттар аталды, бірақ оның жан-жақты дамыған тұлғалар және қоғамдық өмірдегі сұлулық туралы идеялары көпшілікке таралмай қалды. Тодор Живков көп ұзамай оның қолдаушыларының көпшілігін ықпалды лауазымдарынан шеттетуге тырысты. Олардың кейбіреулері өнер және Әлемдік өнер галереясына бөлінген мемлекеттік қаражатты жымқыруда айыпталды, ал "Болгарияның 1300 жылы" қоры ауыр сыбайлас жемқорлыққа қатысты деп күдіктелді.

Мұралық

Людмила Живкованың мұрасы Болгарияда әлі де даулы болып қала береді. Кейбіреулер оны балама идеялардың, бостандық пен руханилықтың жаршысы деп санайды, әсіресе Болгарияның ерлер басымдығындағы қоғамдық аренада әйел болғандықтан. Басқалары оны "қызыл буржуазияның" еріншектігіне, әуескерлікке, шатасуға, билеушілікке және мәңгілік қанағатсыздыққа бой алдырған баласы деп қарастырады. Оның ынтасы 1970-ші жылдардағы мұзды және консервативті Кеңес блогында алаңдататын болса, бүгінде ол тек ұсақ-түйек (әрі өткінші) жетістіктерге ғана әкелген сияқты көрінеді, сондай-ақ көптеген адамдарды "қорғаннан басын шығаруға" итермелеп, кейіннен қуғын-сүргінге ұшыратты. 1990-шы жылдарда пайда болған пікір Живкованың Иван Славковпен, қарапайым, қатал мінезді, көп ішетін адаммен некелесуі мен кеңінен күмәнді 1300 жыл Болгария қорымен байланысын атап өтеді, оған 1989 жылы Тодор Живковтың құлауынан кейін жекешелендіру науқанында коммунистік биліктің олжасын бөліскен посткоммунистік ұрлық жасаушылар, алаяқтар мен "клептократтардың" белгілерін жатқызады. Бұл азшылық пікір Живкованың әкесіне қатысты басым негативті бағалауларды көрсетеді. Живкова Лыбомир Стойчевтан Евгения (Жени) деген қызын, ал Иван Славковтан – бір кезде Болгария ұлттық теледидарының төрағасы, Болгария Ұлттық Олимпиада комитетінің президенті және ХОК мүшесі болған Тодор деген ұлын қалдырды. Әжесі асырап алғаннан кейін Жени Живкова сән дизайнері және Болгария Ұлттық Ассамблеясының коалициялық депутаты болды.

Қызықты деректер

Елордадағы бульварға оның құрметіне ат қойылды (Людмила Живкова бульвары), бірақ 1990 жылдан кейін аты өзгертілді.