Поляк табиғатты зерттеуші және дәрігер: Бенедикт Дыбовский өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Поляк табиғатты зерттеуші және дәрігер Бенедикт Тадеуш Дибовски (12 мамыр 1833 – 31 қаңтар 1930) – Польшалық табиғатты зерттеуші және дәрігер.

Өмір

Бенедикт Дибовский Ресей империясының Минск губерниясында, Адамарыни ауылында поляк дворяны отбасында дүниеге келген. Ол табиғатты зерттеуші Владислав Дибовскийдің інісі және француз саяхатшысы Жан Дибовскийдің туысы болды. Ол Минск гимназиясында, кейіннен қазіргі Эстониядағы Тарту (бұрынғы Дорпат) университетінде медицинаны оқыды. Содан кейін Вроцлав университетінде білім алып, мұхит балықтары мен шаяңқыларды іздеу және зерттеу мақсатымен экспедицияларға қатысты. Варшава Бас мектебінде зоология профессоры болды. 1864 жылы Польшаның қаңтар көтерілісіне қатысқаны үшін тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Кейін жазасы 12 жылға қысқартылды. Ол Сібірдің табиғи тарихын зерттеуге кірісті және 1866 жылы губернатор Муравьев Дибовскийді қатаң еңбектерден (каторга) босатып, оның азаматтық құқықтарын қайта қалпына келтірді, сондай-ақ ауруханада дәрігер болып жұмыс істеуге ұсынды. Кейін ол Күлтук деген шағын ауылға қоныстанды және Ресей Географиялық қоғамының техникалық көмегімен Байкал көлін жан-жақты зерттеуді бастады. Камчатка, Алеут аралдары, Командор аралдары, Беринг аралының жергілікті халқына дәрігерлік қызмет көрсетті, жыл сайын осы аймақтарды төрт рет аралап, медициналық көмек берді. Азиядан оралғаннан кейін Львов университетінде (Лемберг) ғылыми зерттеу жұмыстарын жалғастырды. Польшаның Коперник табиғаттанушылар қоғамының президенті болды (1886–87). 1927 жылы КСР Одағының Ғылым академиясы Дибовскийді корреспондент-мүше етіп сайлады. 1921 жылы Варшава университеті, ал 1923 жылы Вильно университеті Дибовскийге құрметті докторлық диплом табыс етті. 95 жылдық мерейтойында Шевченко ғылыми қоғамы Дибовскийді құттықтады. Дибовский өмірінің соңғы жылдарын Львовта өткізді. Дибовский 96 жасында дүние салды. Ол Львовта (қазіргі Львов) Лычаков зиратында 1863 жылғы Польша көтерілісіне қатысушылармен бірге жерленген. Оның зоологиялық және ботаникалық коллекциясының көп бөлігі қазір Львов зоологиялық мұражайында сақталуда. Байкал көлінен табылған және оның құрметіне аталған шаяңқы (Gammaracanthuskytodermogammarus loricatobaicalensis) бір кезде ең ұзын ғылыми атау деп есептелген. Алайда, қазір бұл атау жарамсыз деп саналады. 2014 жылдың ақпан айында саяхатшы Яцек Палькиевич Петропавловск-Камчаткада Дибовскийге арналған ескерткіш тақтайын ашты.

Benedykt Dybowski was born in Adamaryni, within the Minsk Governorate of the Russian Empire to Polish nobility. He was the brother of naturalist Władysław Dybowski and the cousin of the French explorer Jean Dybowski. He studied at Minsk High School, and later medicine at Tartu (earlier Dorpat) University in present day Estonia. He later studied at Wroclaw University and went on expeditions to seek and study oceanic fishes and crustaceans. He became a professor of zoology at the Warsaw Main School. In 1864 he was arrested and condemned to death for taking part in the Polish January Uprising. His sentence was later reduced to 12 years in Siberia. He started studying the natural history of Siberia and in 1866 a governor Muraviov dismissed Dybowski from hard labour (katorga), renewed his civil rights and proposed him to work as a doctor in hospital. He later settled in the small village Kultuk and began a detailed study of Baikal Lake with some technical support from the Russian Geographical Society. He served as a medical doctor for the indigenous population of Kamchatka, the Aleutian Islands, the Commander Islands, Bering Island, making four trips per year around the populated areas there. After returning from Asia he continued research work at Lwów University (Lemberg). He was a president of the Polish Copernicus Society of Naturalists (1886–87). In 1927 the Academy of Sciences of the Soviet Union elected Dybowski as a member correspondent. Apart from that in 1921 Dybowski was given an honorary doctorate by the Warsaw's University, and in 1923 by the University of Wilno. On Dybowski's 95th birthday he was congratulated by the Shevchenko Scientific Society. Dybowski spent the last years of his life in Lwów. Dybowski died at the age of 96. He is buried in Lwów (present day Lviv) on the Łyczakowski Cemetery among the participants of the Polish Uprising of 1863. Most of his collection of zoological and botanical specimens is now in the Lwów Zoological museum. An amphipod (Gammaracanthuskytodermogammarus loricatobaicalensis), supposedly from Lake Baikal and named by him was once considered the longest scientific name. However, that name is no longer considered valid. In February 2014, traveller Jacek Pałkiewicz unveiled a memorial plaque to Dybowski in Petropavlovsk Kamchatski.