Кіріспе

Америкалық экономист Кларенс Эдвин Айрес (6 мамыр 1891 – 24 шілде 1972) 20 ғасырдың ортасында Техас институционалдық экономика мектебінің негізгі ойшылы болды.

Өмір

Айрес Массачусетс штатының Лоуэлл қаласында баптист пасторының ұлы болып дүниеге келген. 1912 жылы Браун университетін бітірді, ал 1917 жылы Чикаго университетінде философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. 1917 жылдан 1920 жылға дейін Чикагода оқытумен айналысты, содан кейін Массачусетс штатындағы Амхерст колледжіне көшті, онда 1923 жылға дейін сабақ берді. Орегон штатының Портленд қаласындағы Рид колледжінде бір жыл жұмыс істегеннен кейін Айрес "New Republic" журналының редакторының орынбасары болды, ол 1927 жылға дейін қызмет етті. Сол жылы Айрес Остин қаласындағы Техас университетінің профессоры болып кірісті, ол 1968 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сол қызметте болды. Айрес Амхерст колледжінде оқыған кезінде Талкотт Парсонс, барлық американдық социологтардың ең танымал өкілі, оның студенттерінің бірі болды және Айрес тілшісінің "Философия III" курсы үшін екі баяндама жазды. Айрес шәкірттерінің тағы бірі – С. Райт Миллс. Айрес 1972 жылдың 24 шілдесінде Нью-Мексико штатының Аламогордо қаласында қайтыс болды (Брайт және Калбертсон 1976: 3–22).

Идеялар

Айрес Торстейн Веблен мен Джон Дьюидің еңбектерінен туындаған экономикалық философияны дамытумен әйгілі. Вебленнен ол капиталистік қоғам деп аталатын күрес тұжырымын технология мен рәсімдік құрылым арасындағы (дарвинистік) күрес ретінде қабылдады. Веблен мәдениеттің «инструменталды» және «церемониялық» аспектілері арасындағы талдамалық дихотомияны ұсынған. Айрес «церемониялық» терминін «институционалдық» терминімен ауыстырды (бірақ ол кейбір мақсаттар үшін «церемониялық» терминін қолдануын жалғастырды). Дьюиден ол «инструментализм» тұжырымын қабылдады, әсіресе Дьюидің құндылықтар теориясын өздігінен қабылдап, оны философиялық дуализм тұжырымын сынау үшін пайдаланды. Айрес дуализмге және «жоғары құндылықтарға» жасаған шабуылы оның шәкірті Талкотт Парсонстың оның идеяларын қабылдамауының басты себебі болды.

Шығармалары

1917 жыл. Этика мен экономика арасындағы қарым-қатынастың мәні. Диссертация, Чикаго университеті. 1927 жыл. Ғылым: Асау Мәсіх. Индианаполис: Бобс Меррилл. 1929 жыл. Өзгенің үстінен биік: тура жолмен жүрушілердің жолы. Индианаполис: Бобс Меррилл. 1929 жыл. Хаксли. Нью-Йорк: У. У. Нортон. 1938 жыл. Экономикалық тәртіп мәселесі. Нью-Йорк: Фаррар және Ринехарт. 1944 жыл. Экономикалық прогресс теориясы. Чапел-Хилл: Солтүстік Каролина университетінің баспасы. 1946 жыл. Капиталдың құдайға берілген құқығы. Бостон: Хоутон Миффин. 1952 жыл. Индустриялық экономика: оның технологиялық негізі және институционалдық болашағы. Бостон: Хоутон Миффлин. 1961 жыл. Ақылға саятын қоғамға қарай: Индустриялық цивилизацияның құндылықтары. Остин: Техас университетінің баспасы. 1962 жыл. Экономикалық прогресс теориясы, 2-ші басылым. Нью-Йорк: Шокен кітаптары.