Кіріспе

Вирджиниядағы жергілікті американдық тайпалар – Америка Құрама Штаттарының Вирджиния штатында тарихи түрде немесе қазіргі уақытта орналасқан тайпалық мемлекеттердің түпкілікті халықтары. Жергілікті халықтар кем дегенде 12 000 жылдан бері Вирджиния аумағында өмір сүрген.

Үйлер

Үш негізгі тілдік топтың мәдениетінің тағы бір көрінісі – олардың стилі мен материалдары бойынша тұрғын үйлерді салудағы тәжірибелері болды. Сиу тілінде сөйлейтін монакандар қабық пен қамыс кілемдерімен жабылған күмбез тәрізді құрылыстар жасады. Поухатан Конфедерациясының тайпалары альгонкиан тілдерінде сөйледі, сондай-ақ Атлантика жағалауындағы көптеген халықтар Канадаға дейін осы тілде сөйледі. Олар «ихакан»/«ехакин» деп аталатын үйлерде тұрды. Бұл үйлер иілген бұтақтардан жасалған, жоғары жағынан бір-біріне байланып, бөшке тәрізді пішінде болды. Бұтақтар тоқылған кілемдермен немесе қабықпен жабылған. XVII ғасыр тарихшысы Уильям Стречидің пікірінше, қабық алу қиын болғандықтан, жоғары мәртебелі отбасылар қабықпен жабылған үйлерге ие болған. Жаз айларында, ыстық пен ылғал артқан кезде, адамдар ауа айналымын жақсарту үшін қабырғадағы кілемдерді орап немесе алып тастайтын. Поухатан үйінің ішінде екі ұзын қабырға бойында төсектер орнатылған. Олар жерге орнатылған, биіктігі шамамен бір фут немесе одан да жоғары бағаналардан жасалған, оларға кішкентай көлденең бағаналар бекітілген. Бұл құрылым шамамен бір метр енді болды және қамыспен жабылған. Төсек ретінде бір немесе бірнеше кілемшелер төселген, ал жамылғы ретінде тағы бірнеше кілемшелер немесе терілер қолданылған. Орамалдан жасалған кілемше жастық қызметін атқарды. Күндіз төсек-орынды жинап, басқа мақсаттар үшін пайдалануға болатын. Бұл аймақта жабайы жануарлар көп болды. Вирджиния Пьемонтында бұқалар 1700 жылдарға дейін көптеп кездесті. Жоғарғы Потомак су алабы (Вирджиниядағы Great Falls-тан жоғары) бір кездері жабайы қаздардың молдығымен танымал болды, сондықтан Жоғарғы Потомак бұрынғы альгонкиандық атауы – Кохонортон (Қаз өзені) болды. Ерлер мен ұлдар аң аулап, балық пен моллюскаларды жинады. Әйелдер көкөніс, тамыр және жаңғақтарды жинап, оларды етпен бірге пісірді. Әйелдер етті сойып, балықты тазалап, балық пен көкөністерді қайнатып шорпа дайындады. Сонымен қатар, әйелдер маусымдық ресурстарға байланысты топ көшіп кеткен кезде жаңа үйлер салуға жауапты болды. 30-дан астам альгонкиан тайпалары саяси жағынан күшті Поухатан Конфедерациясымен (немесе Поухатан Шейхдомы) байланысты болды, оның отаны жағалау бойындағы Fall Line-ның шығысындағы аумақтың көп бөлігін алып жатты. Ол 161 км-ге 161 км (100 мильге 100 миль) созылып, Вирджинияның көп бөлігін және Шығыс жағалаудың бір бөлігін қамтыды, олар оны Ценакомаках деп атады. Бұл конфедерацияның 30-дан астам тайпасының әрқайсысының өз аты мен басшысы (weroance немесе werowance, әйел басшысы weroansqua) болды. Барлығы ең басты басшыға (mamanatowick) немесе Поухатанға құрмет көрсетті, оның жеке аты Вахунсенекаух болды. Тайпадағы мұрагерлік және мүліктік мұрагерлік аналық туыстық жүйемен реттеліп, ананың желісі арқылы берілді. Fall Line-ның төменгі жағында Чикахомини және Солтүстік Вирджиниядағы Доиг сияқты туысқан альгонкиан тайпалары өмір сүрді. Чикахомини дереу Поухатан Конфедерациясына қосылмады, және оларды weroance басқарғанның орнына, ақсақалдар кеңесі басқарды. Егер Поухатан оларды жауынгер ретінде пайдаланғысы келсе, ол оларға жалдамалы ақы ретінде мыс төледі. Шығыс жағалаудағы Аккаумак (соның ішінде Гингаскин) және Солтүстік Вирджиниядағы Патоумек Конфедерацияның шеткі мүшелері болды. Олар Поухатанның иелігінен сумен бөлінгендіктен, Аккаумак өздерінің ең басты басшысы Дебедеавон, яғни «Күлкілі патша» қол астында жартылай автономияға ие болды. Пьемонт және Fall Line-нан жоғары орналасқан аймақты Сиуан тілді топтар, мысалы Монакан және Манахоак басқарды. Ноттавей және Мехеррин ирокея тілді халықтары қазіргі Вирджинияның оңтүстігінде, Джеймс өзенінің оңтүстігінде өмір сүрді. Басқа тайпалар таулы және төбелі аймақтарды иемденді. Blue Ridge-ден тыс аймақ (Батыс Вирджинияны қоса алғанда) қасиетті аңшылық жерлердің бөлігі болып саналды. Огайо алқабының көп бөлігі сияқты, ол Нью-Йорк пен Пенсильваниядан келген Ирокездердің бес ұлтының шабуылдарынан кейін Бобёр соғыстары (1670–1700) кезінде халықсыз қалды. Бұған дейінгі француз иезуиттерінің карталарында бұрынғы тұрғындары сиуандық «Ониасонт» (Нахисан) және Тутело немесе «Тоттерой», Үлкен құмды өзеннің бұрынғы атауы және Есан немесе Нахисанның басқа аты бар екендігі көрсетілген. Вирджиния колониясын алғаш рет ағылшындар құрған кезде, Поухатан тайпаларының жалпы саны шамамен 15 000 адамды құрады. Екі халық арасындағы қарым-қатынас әрдайым достық болған жоқ. 1607 жылдың қысында капитан Джон Смит тұтқындалып, бас Поухатанмен кездескеннен кейін қарым-қатынас жақсы болды. Поухатан сауда келісімдері және одақтастық сияқты қарым-қатынастарды топтар арасындағы туыстық байланыс арқылы нығайтты. Туыстық байланыс топтың әйел мүшесімен байланыс арқылы құрылды. Жер мен ресурстар үшін бәсекелестік Бірінші ағылшын-Поухатан соғысына әкелді. 1613 жылдың сәуір айында капитан Сэмюэл Аргалл Поухатанның «сүйікті» қызы Покахонтас Патоумек ауылында тұрып жатқанын білді. Аргалл оны ағылшын тұтқындарын және ұрланған ауыл шаруашылығы құралдарын және қаруларын қайтару үшін Поухатанды мәжбүрлеу үшін оны ұрлады. Екі халық арасында келіссөздер басталды. 1614 жылы Покахонтас христиан дініне ауысып, ағылшын Джон Рольфке үйленгеннен кейін ғана екі халық арасында бейбітшілік орнатылды. Белгілі болғандай, Поухатан қоғамында аналық туыстық байланысқа баса назар аударылды. Покахонтастың Джон Рольфке үйленуі екі халықты байланыстырды. Бейбітшілік Покахонтас 1617 жылы Англияда қайтыс болғаннан және оның әкесі 1618 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана аяқталды. Поухатанның қайтысынан кейін басшылық оның інісі Опичапанға берілді. Оның басшылығы қысқа болды және басшылық Опечанкангауға өтті. Опечанкангау ағылшын елді мекендеріне координацияланған шабуыл жоспарлаған, ол 1622 жылдың 22 наурызында басталды. Ол ағылшындардың үндістер жеріне енуіне наразылық білдіргісі келді және колонистерді толығымен қуып шығуға үміттенеді. Оның жауынгерлері шабуыл кезінде шамамен 350-400 қоныс аударушыларды (шамамен 1200 адамның жалпы санының үштен біріне дейін) өлтірді. Колонистер бұл оқиғаны 1622 жылғы үндістердің қырғыны деп атады. Чанко, ағылшындармен бірге тұратын үнді баласы, шабуыл туралы ескертіп, Джеймстаунды сақтап қалды. Ағылшындар жауап ретінде шара қолданды. Халықтар арасындағы қақтығыстар келесі 10 жылға дейін жалғасты, одан кейін шартты бейбітшілік орнатылды. 1646 жылғы келісім үнді және ағылшын елді мекендері арасындағы нәсілдік шекараны белгіледі, әр топтың мүшелері жаңадан салынған шекаралық бекеттердегі арнайы рұқсатсыз екінші жаққа өтуіне тыйым салынды. Осы келісім бойынша ағылшын колонистері үшін патентке ашық Вирджиния колониясының аумағы былай анықталды:

Қара су және Йорк өзендері арасындағы барлық жер, және әр маңызды өзеннің кеме жүре алатын нүктесіне дейін, ол қазіргі Франклиннен (Қара су) солтүстік-батысқа, Fort Henry жанындағы Appomattoc ауылына дейін түзу сызықпен жалғастырылды, содан кейін Джеймс өзенінің сарқырамасынан жоғарыдағы Monocan ауылына дейін сол бағытта жалғастырылды, онда Fort Charles салынды, содан кейін Йорк (Pamunkey) өзеніндегі Fort Royal-ға қарай тік бұрылыс жасалды. 1658 жылы ағылшын билігі өсіп келе жатқан плантацияларға жақын тұратын тайпаларды қоныс аударушылардың ығыстырып тастауы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді және жиналыс өткізді. Жиналыс ағылшын қоныс аударушыларының губернатордың, кеңестің немесе комиссарлардың рұқсатынсыз үндістер жеріне қоныстанбауы керектігін және жер сатулары кварталдық соттарда, онда олар қоғамдық жазба болады, жүргізілуі керек екенін мәлімдеді. Осы ресми процестің арқасында Викокомико 1659 жылы Нортумберленд округіндегі жерлерін губернатор Сэмюэл Мэтьюске берді. Некотованс осылайша ағылшындарға Джеймс және Қара су өзендері арасындағы көптеген жаңадан қоныстанбаған жерлерді берді. Келісім Поухатан тайпаларын ағылшындарға балық пен аң аулаудан жылдық үлесім төлеуге міндеттеді, сондай-ақ үндістер үшін резервациялық жерлерді құрды. Барлық үндістер бастапқыда ақ аумақта жүргенде жолақты матадан жасалған белгіні тағуға міндетті болды, әйтпесе оларды оң жерде өлтіруге болады. 1662 жылы бұл заң өзгертілді...

21 ғасыр

Бүгінде поухатандықтардың жалпы саны шамамен 8500-9500 адамды құрайды деп есептеледі. Мемлекеттік деңгейде танылған тайпалардың құрамында шамамен 3000-3500 мүше бар. Монакан тайпасының мүшелерінің саны шамамен 2000 адамды құрайды. Памунки және Маттапони тайпалары – Вирджиния штатында 17 ғасырғы отарлық шарттар бойынша өздерінің резервацияларын сақтап қалған жалғыз тайпалар. Бұл екі тайпа 1646 және 1677 жылғы шарттарда белгіленгендей, Вирджиния губернаторына жыл сайынғы үлестеме төлеуді жалғастыруда. Олар әр жылғы Алғыс айту күні қарсаңында жылдық үлестеме ретінде аң (әдетте бұғы) және керамикалық ыдыстар немесе салтанатты құбыр табын беру рәсімін өткізеді. Раппаханнок тайпасы 2022 жылдың 1 сәуірінде өз атамекендерінің бір бөлігін қайта сатып алды. 2023 жылдың қаңтарында тайпа өз жерлерінің көлемін едәуір арттырды.

Табылмаған ұйымдар

Оннан астам мойындалмаған ұйым өздерін Американың жергілікті халықтарының тайпалары деп жариялайды, оның ішінде көптеген чероки мұрагерлерінің топтары бар. Бұл топтар федералдық немесе штаттық деңгейде мойындалмаған тайпалар болып табылады. Мұндай ұйымдардың бірі – Ани Стохини/Унами ұлты федералдық үкіметтен мойындау туралы өтініш берді, бірақ олардың өтініші әлі шешілген жоқ.