Кіріспе

Грекиялық журналист (1923–2021)
Розита Соку (Ζωή Μαρία (Ροζίτα) Σώκου, Zoi Maria (Rozita) Sokou; 9 қыркүйек 1923 – 14 желтоқсан 2021) – грек журналисі, жазушы, драматург және аудармашы. Соку Грекиядағы алғашқы әйел журналистердің бірі болды және 1946 жылы кино сыншысы ретінде мансап бастады. Ол итальяндық журналист және жазушы Манлио Марадейге үйленгеннен кейін Италияның Рим қаласына көшіп кетті. Италиядағы өмірге және мансапқа бейімделу қиындықтарына тап болғандықтан, ол қызымен бірге Грекияға оралып, жұмысын жалғастырды. 1977–1983 жылдары «На I Эфкерия» телешоуының қатысушысы ретінде танымал болды. 1992–1993 жылдары «Жаңа арнада» «Түндегі қонақтар» атты жеке телешоуын жүргізді. Ол көптеген авторлардың еңбектерін аударды. Театрмен де тығыз байланыста болды, пьесалар, бейімдемелер және басқа да шығармалар жазды. Сондай-ақ кітаптар жазып, грек журналистикасы үшін Франция үкіметінен және Грекиядан сыйлықтар алды.

Ерте өмір және оқу

Оның әкесі Георгиос Сокос – журналист, редактор және драматург, Аитоликодан шыққан. Ол 44 жасында, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қайтыс болды. Оның анасы Титика Михайлиду Смирнадан келген. Соку 1923 жылдың 9 қыркүйегінде Грекияның Афина қаласындағы Плакада дүниеге келді және Психикода өсті. Анасының әкесі, Фотис Михайлидис, кино мен театрға құмар болған және оны әр апта сайын барлық фильмдер мен қойылымдарды көруге алып жүрген. Розита оқушы кезінде көріп өткендері туралы рецензиялар жаза бастады. Фотис Михайлидис сонымен қатар 1927 жылы грек макарон өндіруші MISKO компаниясының негізін қалаушылардың бірі болды. Розита Соку Психикодағы Арсакеио мектебін бітірді. Соғыс және Оккупация кезінде ол Роджер Миллиекспен бірге Француз институтында француз тілін және Британдық кеңесте (Кембридж ағылшын тілінің дипломы) ағылшын тілін жетілдірді. Ол Мемлекеттік Көркемсурет мектебіне түсті, бірақ оны суретші Янис Царухиспен бірге оқу үшін тастады – ол кейіннен оны суретші болудан айнытты – сонымен қатар жалпы білім алу үшін Василий Ротас атындағы драма мектебіне де қатысты, сонымен қатар ерте жасынан бастап аудармашы және шетел тілінің мұғалімі болып жұмыс істеді. Оккупация мен Азамат соғысы аяқталғаннан кейін, 1947 жылы ол Оксфорд университетінің Леди Маргарет Холл колледжінде 20 ғасыр әдебиеті бойынша жазғы курстарға қатысты.

Кино сыншысы

Грекиядағы алғашқы әйел журналистердің бірі, ол мансабын кино сыншысы ретінде бастады. 1946 жылдан бастап ол «Врадини», «Катимерини», «Месимврини», «Этнос», «Акрополис», «Апогевматини» және ағылшын тіліндегі «Athens News» сияқты газеттерде, сондай-ақ көптеген журналдарда жазды және Канн, Венеция, Берлин, Мәскеу, Таормина, Хьюстон (Техас), Салоники, Италияның Сполето қаласындағы «Festival dei Due Mondi» кинофестивальдарына үнемі қатысты. 70-жылдары театр сыншылығына және басқа да түрлі мақалаларға ауысты. Италиялық журналист және жазушы Манлио Марадейге тұрмысқа шыққаннан кейін, ол 1957 жылдан 1961 жылға дейін Италияның Рим қаласында өмір сүрді, бірақ үй шаруасындағы әйелдің өміріне бейімделу қиын болды. Италия газеттері мен журналдарында жаңа мансап құруға, итальян тілінде жазуға және итальян қоғамының буржуазиялық менталитетіне бейімделуге жасаған тырысыштары толыққанды сәтті болмады; содан кейін ол Грекияға қызымен бірге оралуға шешім қабылдады, «Катимерини» (таңғы газет) және жаңа «Месимврини» (кешкі газет) мен редактор Элени Влахостың (кейде Влахос деп те жазылады) «Эикон» (апталық журнал) газеттерінде жұмыс істеді. 1967 жылы әскери диктатура басталғаннан кейін Элени Влахос баспасөз бостандығына қарсы наразылық ретінде БАҚ-тарын жапты және диктатураның барлық кезеңі бойында Лондонда болды. Розита жұмыссыз қалды және кішкентай баласын асырауға тиіс болды. Дегенмен, ол Влахосты сотқа беруден бас тартып, қаржылық өтемақы талап еткен екі адамның бірі болды (екіншісі Фредди Герман). Осы себепті ол Журналистер одағының тәртіптік кеңесіне шақырылды және Одақтан шығарылуы мүмкін деген қорқытуға ұшырады. Ол сотқа қол қоюға келіскен жағдайда, Влахостың (қазіргі жағдайда лайықты баспасөз болуы мүмкін емес) мәлімдемесінің негізсіз екенін мойындағанымен тең болар еді. Бұл қиын жылдар болды, ол энциклопедияларды редакциялаумен, аударма жасаумен, журналдармен ынтымақтастықпен айналысты және ақыры 1969 жылы Боцис газеттерінде, «Акрополис» және (1970 жылдан бастап) «Апогевматини» газеттерінде жұмыс істеді. Ол жерде ол басқа тақырыптарға да қатысты, сондай-ақ театр, балет және теледидар туралы сын-пікірлер жазды. Келесі онжылдықта, теледидарда танымал болғаннан кейін, ол жеке бетке ие болды, онда әр жексенбіде оған қызықтырған нәрселер туралы жазды. 7 жылдық диктатура аяқталғаннан кейін Элени Влахос Грекияға оралып, «Катимериниді» қайта ашты, ал Розита 1987 жылға дейін Ирен Ставроу псевдонимімен ара-тұра жұмыс істеді, ол кезде газет Коскотас тобына сатылды. «Апогевматини» газеті 2005 жылы, 35 жылдық еңбек еткеннен кейін, газеттің жас және жаңадан келген (және аз жалақы алатын) журналистерді артық көретін саясатының аясында оны жұмыстан шығарды.

Теледидар

1977–1983 жылдар аралығында ол "На И Ефкерия" ("Міне, сенің мүмкіндігің", "Мүмкіндік есікті соғады" грек нұсқасы) телешоуының қатысушысы ретінде танымал болды. Бұл теледидардың алғашқы жылдары еді, көрермендердің реакциясы бұрынғысыздай күшті болды. 1992–1993 жылдары ол "Жаңа арнада" өзінің "Түнгі қонақтар" атты телешоуын жүргізді. Ол қонақтарды өз үйіне шақырып, олармен еркін, жайлы әңгімелесті, грек теледидары тарихында мұндай формат алғаш рет қолданылды.

Аудармалар

Ол көптеген авторларды аударды – Алдус Хаксли, Ингмар Бергман, Исаак Азимов және Станислав Лем, – өзінің талғамдары мен қызығушылықтарын көрсете отырып, сондай-ақ Хьюго Пратттың "Корто Мальта" сериясы сияқты комикстерді де аударды. Ол Жорж Шаренсольдың "Кино" энциклопедиясының екі томдығын аударды, өңдеді және жаңартты. Сонымен қатар, ол көп жыл бойы Афина фестивалі бағдарламасының шетел тілдеріндегі басылымына бірлесіп жауапты болды.

Театр бейімделулері мен аудармалары

1974 жылдан бастап ол театрмен тереңірек айналыса бастады, Оскар Уайльдтың повесі негізінде "Дориан Грейдің портреті" пьесасын жазды және Георг Бюхнердің "Ленц" туын Димитри Потамитистің "Зерттеу театры" үшін бейімдеді. Кейіннен ол Йоргос Мессалас компаниясы үшін Сэм Шепардтың "Шок" және Эдвард Альбидің "Теңізді көрніс" пьесаларын аударды. Ол қызымен бірге Манжула Падманабханның "Егін" туын аударды, ол 1998 жылы Онассис халықаралық театр конкурсында 1-орынды жеңіп алды, ал 1999 жылы Дженни Руссеа труппасы үшін Жан Ануидің "Иезавель" пьесасын аударды.

Бастапқы жазбалар

Оны кітап жазуға Рудольф Нуреевпен кездейсоқ кездесуі және одан кейінгі он жылдық достығы ынталандырды. Бұл оқиға олардың танысуы туралы құштарлықпен жазылған әңгімесінен және "Нуреев" (1982) кітабындағы өмірбаянынан басталды. Грек балет бишісі Анастасиос Виторос өмірі "Анастасиос" (1985) кішкентай кітабына шабыт берді. Нуреев туралы кітаптан кейін, шамамен он жыл өткен соң, балет сахнасындағы тәжірибесінен шабыттанған "Куаи Вольтер" (1991) пьесасы жарық көрді – "Куаи Вольтер" Нуреевтің париждік пәтерінің мекенжайы болатын. Суретшінің қайтысынан кейін Розита, қызының көмегімен, алғашқы еңбегін "Нуреев – Мен оны қалай білдім" (2003) деп кеңейтті, ол тек алғашқы кітаптың мазмұнын жаңартып қана қоймай, сонымен қатар оның Лондон, Париж және Венаға репетициялар мен негізгі қойылымдарына сапарлары кезінде жазған күнделіктері мен жазбаларын қосты: бұл – осы керемет өнер көрсетімдеріне жауапты болған суретшілер мен техникалық қызметкерлердің көрінісі. 2005 жылы ол грек әншісі Марио Франгулистің өмірбаяны және онымен ұзақ жылдық достығы туралы "Марио мен мен" атты кітабын жазды. Ол "Кастаниотис" баспасынан шықты. 2018 жылы ол "Розитаның ғасыры" (O aionas tis Rositas) атты 2 томдық өмірбаянын жариялады, ол Смирнада ата-анасының қашуынан бастап қазіргі күнге дейінгі кезеңді қамтиды. 1-том 20 ғасырдың бірінші жартысын, шамамен оның үйленуіне және Италияға көшуіне дейінгі кезеңді, ал 2-том оның үйлену, ана болу, Грекияға оралу және журналист ретіндегі мансабының көп бөлігін, соның ішінде өмірінде кездескен көптеген танымал немесе беймәлім адамдарды қамтиды. Кітап соңғы 20 жылдың ішінде жазған тараулары мен беттерінен жинақталды, оның мақалалары мен берген сұхбаттарынан алынған ақпаратпен біріктірілді, ал бұл жұмыстың барлығы оның қызы Ирене Марадей тексеріп, өңдеді, сонымен қатар кіріспесін де жазды. 2021 жылдың соңында қайта қаралып, кеңейтілген басылым шығуы жоспарлануда.

Оқыту

Өлер алдындағы жылдары ол Эльда Панопулу құрған "Мелисса" драма мектебінде және Пирей одағы драма мектебінде Театр тарихын оқытты. Бұл кітаптардағыдай ресми тарих емес, грек театрының және оның өнерпаздарының сахна артындағы, дерлік бір ғасыр бойы қатар өмір сүрген тәжірибесі болды.

Бастапқы жазбалар

Энцефалопод – С. Ф. әңгімесі, алғаш рет «Italia domani» журналында (Рим, 1960) және грек тілінде «Ekloghi» журналының #183 санында (1960) жарияланды.
Нүреев – оның атақты биші/хореограф Эд. Кактоспен алғашқы кездесуі туралы, Афина, 1982
Анастасиос – қайтыс болған балет бишісі Анастасиос Виторос туралы деректер. Эд. Кактос, Афина, 1985
Нүреев – мен оны қалай білдім – кеңейтілген нұсқасы, толық өмірбаян, Ирен Марадейдің қатысуымен. Эд. Кактос, Афина, 2003
Quai Voltaire – театрлық пьеса. Эд. Хатсиниколи, Афина, 1990–91
Марио мен мен – әнші Марио Франгулис туралы. Эд. Кастаниотис, 2005 жылдың желтоқсаны
Розитаның ғасыры – оның қызы Ирен Марадей редакциялаған 2 томдық автобиографиясы. Эд. Одос Панос, 2018 жылдың қарашасы.