Кіріспе
Ұшу мен қону аралығында ұшақтың қанатын созуға болатын қашықтығы – ұшу мен қону аралығында ұшақтың баса алатын ең үлкен қашықтығы. Қозғалтқышты ұшақтардың қашықтығы авиациялық отынның энергия сақтау мүмкіндігімен (химиялық немесе электрлік) шектеледі, салмақ және көлем шектерін ескере отырып. Қозғалтқышы жоқ ұшақтардың қашықтығы ел аралық жылдамдық пен ауа райы жағдайларына байланысты. Қашықтық – жердегі жылдамдыққа ауадағы ең ұзақ уақытты көбейту арқылы есептелінеді. Қозғалтқышты ұшақтар үшін отынның жұмыс істеу уақыты қолда бар отын мөлшерімен (қосалқы отын қажеттіліктерін ескере отырып) және отынның жұмсалу қарқынымен анықталады. Кейбір ұшақтар ауада жүргенде қоршаған ортадан энергия ала алады (мысалы, күн энергиясын жинау арқылы немесе механикалық немесе жылулық көтерілу арқылы пайда болатын ауа ағындарынан) немесе ұшу кезінде отынмен толықтыру арқылы. Мұндай ұшақтардың қашықтығы теориялық тұрғыдан шексіз болуы мүмкін. Феррилік қашықтық – феррилік рейсте ұшақтың жете алатын ең үлкен қашықтығы. Әдетте, бұл максималды отын жүктемесін, қажет болған жағдайда қосымша отын бактерілерін және минималды жабдықтарды білдіреді. Бұл жолаушылар мен жүксіз ұшақтың тасымалдануын қамтиды. Жауынгерлік радиус – соғыс машинасының өз базасынан қандай да бір міндетті орындап, минималды отын қорымен бастапқы әуежайға орала алатын ең үлкен қашықтығын көрсететін байланысты шара.
The maximal total range is the maximum distance an aircraft can fly between takeoff and landing. Powered aircraft range is limited by the aviation fuel energy storage capacity (chemical or electrical) considering both weight and volume limits. Unpowered aircraft range depends on factors such as cross country speed and environmental conditions. The range can be seen as the cross country ground speed multiplied by the maximum time in the air. The fuel time limit for powered aircraft is fixed by the available fuel (considering reserve fuel requirements) and rate of consumption. Some aircraft can gain energy while airborne through the environment (e. g. collecting solar energy or through rising air currents from mechanical or thermal lifting) or from in flight refueling. These aircraft could theoretically have an infinite range. Ferry range means the maximum range that an aircraft engaged in ferry flying can achieve. This usually means maximum fuel load, optionally with extra fuel tanks and minimum equipment. It refers to the transport of aircraft without any passengers or cargo. Combat radius is a related measure based on the maximum distance a warplane can travel from its base of operations, accomplish some objective, and return to its original airfield with minimal reserves.
Ерекше диапазон
Термин , мұнда жылдамдық – , ал отын тұтыну жылдамдығы – , нақты қашықтық деп аталады (= отын массасының бірлігіне шаққандағы қашықтық; S.I. бірліктері: м/кг). Енді ұшақтың нақты қашықтығын, ұшақ дерлік тұрақты күйде ұшқандай етіп анықтауға болады. Мұнда реактивтік және ұспалдақпен қозғалатын ұшақтар арасындағы айырмашылықты ескеру қажет.
Электрлік ұшақтар
Электр қуатымен жұмыс істейтін, тек аккумуляторлық қуатпен ұшатын ұшақтың ұшып көтерілу және қону кезіндегі массасы бірдей болады. Салмақ қатынастарындағы логарифмдік терім, аккумулятордың массаға шаққандағы энергиясымен (мысалы, литий-ионды аккумуляторлар үшін 150-200 Вт/кг), жалпы тиімділікпен (әдетте аккумуляторлар, қозғалтқыш, редуктор және қанат үшін 0,7-0,8), көтерілу күшінің қарсылыққа қатынасымен (әдетте шамамен 18) және салмақ қатынасымен (әдетте 0,3 шамасында) тікелей қатынаспен алмастырылады.
where is the energy per mass of the battery (e. g. 150 200 Wh/kg for Li ion batteries), the total efficiency (typically 0.7 0.8 for batteries, motor, gearbox and propeller), lift over drag (typically around 18), and the weight ratio typically around 0.3.
Круиз/арқалы өрлеу (Брегеттің диапазоны теңдеуі)
Стратосферада (шамамен 11 және 20 км биіктікте) жұмыс істейтін реактивтік ұшақтар үшін дыбыс жылдамдығы шамамен тұрақты болып қалады, сондықтан белгілі бір шабу бұрышымен және тұрақты Мах санымен ұшу үшін ұшақтың көтерілуі қажет (жағармайдың жануына байланысты салмағы азаяды), ал жергілікті дыбыс жылдамдығының мәні өзгермейді. Бұл жағдайда:
мұнда – круиздік Мах саны, – дыбыс жылдамдығы. W – салмақ. Экономикалық қашықтық теңдеуі мына түрге келеді:
мұнда ; бұл ауаның меншікті жылу тұрақтысы, 287.16-ға тең (авиациялық стандарттарға сәйкес) және ( және арқылы есептеледі). – тұрақты қысымдағы және – тұрақты көлемдегі ауаның меншікті жылу сыйымдылықтары. Яғни, , бұл француз авиациясының пионері Луи Шарль Бреге атымен аталған Бреге қашықтық теңдеуі.
Практика
Белгілі бір арақашықтықтың ең жоғары мәні максималды қашықтықта жұмыс істеуді қамтамасыз етеді, бірақ ұзақ қашықтықтағы круиздік ұшуды әдетте сәл жоғары әуе жылдамдығында жүргізу ұсынылады. Көптеген ұзақ қашықтықтағы круиздік операциялар абсолютті максималды нақты қашықтықтың 99 пайызын қамтамасыз ететін ұшу жағдайында жүзеге асырылады. Мұндай операцияның артықшылығы – қашықтықтың бір пайызын үштен бес пайызға дейін жоғары круиздік жылдамдыққа саудаласу мүмкіндігі.