Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық дипломат және орнитолог Эдгар Леопольд Лейард (23 шілде 1824 – 1 қаңтар 1900) – британдық дипломат және табиғатты зерттеуші, негізінен орнитологиямен, ал аз дәрежеде моллюскалармен айналысқан. Өмірінің көп бөлігін Цейлон, кейін Оңтүстік Африка, Фиджи және Жаңа Каледонияда өткізді. Ол осы аймақтардың жануарлар дүниесін зерттеді және Шри-Ланка мен Оңтүстік Африкада табиғат тарихы музейлерін құрды. Оның құрметіне бірнеше жануар түріне ат қойылған.
British diplomat and ornithologist
Edgar Leopold Layard MBOU, (23 July 1824 – 1 January 1900) was a British diplomat and a naturalist mainly interested in ornithology and to a lesser extent the molluscs. He worked for a significant part of his life in Ceylon and later in South Africa, Fiji and New Caledonia. He studied the zoology of these places and established natural history museums in Sri Lanka and South Africa. Several species of animals are named after him.
Ерте өмір және білім
Флоренция, Италиядағы Берти сарайында, хугеноттардан тараған ағылшын отбасында дүниеге келген Лейард жеті ұлдың ең кішісі болды (алдыңғы екеуі нәресте кезінде қайтыс болды). Оның әкесі Генри Питер Джон Лейард Сейлон мемлекеттік қызметінде болды (Бристоль кафедралық мешітінің пасторы Чарльз Питер Лейардтың ұлы және дәрігер Дэниел Питер Лейардтың немересі), ал анасы Марианна – Рамсгейт банкирі Натаниел Остиннің қызы еді. Осы арқылы ол ішінара испан тегіне де ие болды. Оның ағасы Бенджамин Остин – Лондон заңгері және 1820-1830 жылдары Бенджамин Дизраэлидің жақын досы. Оның үлкен ағасы археолог және саясаткер сэр Остин Генри Лейард болды. Туысы Нина Фрэнсис Лейард еді. Лейард өзінің табиғат тарихына деген ерте қызығушылығын өзіне жақын жастағы бауырларының болмауымен байланыстырды. Ойынға серік таппағандықтан, ол уақытын қабықшалар мен көбелектерді жинаумен өткізді. Әкесі, тек әдебиетке құштарлықты мақұлдаған, оның қызығушылықтарын қолдамады. Ол он жасқа толғанда отбасы Италиядан Англияға, Сарриге оралды. Лейардтың әкесі көп ұзамай қайтыс болды, ал анасы балаларымен Рамсгейттегі ата-анасының үйіне көшіп барды. Мұнда Лейард таксидермист және натуралист мистер Томпсонмен танысты (Лейард оны «Элнис» деп сипаттап, ол бір кезде Рамсгейт қаласының мэрі болғанын айтады) және құстарды теріден айыру мен дайындауды үйренді. Ричмондтағы мектепті бітіргеннен кейін ол Уитон Астонға, содан кейін Кембриджге көшті.
Born in the Berti Palace, Florence, Italy, to an English family of Huguenot descent, Layard was the youngest of seven sons (two of the earlier siblings died in infancy) of Henry Peter John Layard of the Ceylon Civil Service (the son of Charles Peter Layard, dean of Bristol, and grandson of Daniel Peter Layard the physician) with his wife Marianne, a daughter of Nathaniel Austen, banker, of Ramsgate. Through her, he was partly of Spanish descent. His uncle was Benjamin Austen, a London solicitor and close friend of Benjamin Disraeli in the 1820s and 1830s. His oldest brother was the archaeologist and politician Sir Austen Henry Layard. His cousin was Nina Frances Layard. Layard attributed his early interest in natural history to the lack of siblings close to his age. Lacking playmates, he spent time making collections of shells and butterflies. His interests were not approved of by his father who approved only of literary tastes. When he was ten years old the family returned from Italy to England in Surrey. Layard's father died soon after and his mother moved with the children to her parental home in Ramsgate. Here Layard met a taxidermist and naturalist Mr. Thompson (Layard describes his as "of the "Elnis"" and mentions that he was sometime Mayor of Ramsgate) and learnt to skin and mount birds. After going to school at Richmond he moved to Wheaton Aston and then to Cambridge.
Мансап
Ол дін қызметкері болуды ниеттенген, бірақ Леонард Дженнс пен полковник Бэббингтонның ықпалымен зоологияға қызығушылық танытты. Сонымен қатар, ол зоологиямен әуестенетін әйелмен танысып, кейіннен оған үйленді. Лейард Канадаға баруды жоспарлаған, бірақ ол жердің суық болуын сезініп, 18 айдан кейін қайтып келді. Қазір 21 жастағы ол туысынан Сейлонға механикалық дағдылары бар адамды кофе плантациясында жұмыс істеуге мүмкіндік туралы естіді. 1848 жылдың 18 қазанында ол пастор Джон Калтроптың қызы Барбара Аннеге үйленді және зоологиялық зерттеулеріне көмектесу үшін әйелімен бірге Цейлонға сапар шекті. Цейлонға жеткен соң ауырып қалды, оған доктор Роберт Темплтон (1802–1892) көмек көрсетті. Көппіршік торларын көрген екеуі лепидоптераны зерттеумен айналысатын жақын досқа айналды. Темплтон сондай-ақ сэр Дж. Е. Теннентке Лейардты жұмысқа орналастыруға көмектесті. Лейард Баллиганбай кеден орталығының қызметкері болып тағайындалды. Эдвард Блайтпен жүргізген хат алмасу оның назарын ботаникадан зоология мен құстарға аударды. Блайт оған Цейлонның барлық 182 құсының тізімін жіберіп, жақсы зерттелмеген түрлердің үлгілерін іздеуді сұрады. Лейард Блайтпен хат алмасуды өте бағалады және оның қазасына қайғырды: «Бұл жылдар бойы ай сайын жалғасқан хат алмасудың бастамасы болды, және бұл маған қандай ләззат пен пайда әкелгенін түсіндіру мүмкін емес. Мен оның хаттарын мұқият жинап байлап сақтадым, және қазір оларды көріп тұрғанда, оның жарқын зиялылығы мен зор орнитологиялық білімі оның қабірінде мәңгіге жоғалғанына қайғырамын». 1855 жылдың желтоқсанында Чарльз Дарвин Лейардқа «түрлердің өзгеруі мен шығу тегі» зерттеулері туралы хабарлап, үй жануарлары мен құстардың, әсіресе көгершіндердің үлгілерін алуға көмектесуді сұрады. Лейард оған жауап хат жазды, ал маусым айында Дарвин оған «өте құнды» хаты үшін шын жүректен алғыс айтты. 1856 жылдың қазанынан 1857 жылдың наурызына дейінгі экспедиция барысында Лейард Маврикий, Момбаса, Занзибар, Мадагаскар және Оңтүстік Африканың оңтүстік жағалауындағы порттарды аралады. 1865 жылы Лейард белдік тісті кит немесе Лейардтың тұмсықты киті деп белгілі болған китті тапты, ол ресми түрде Mesoplodon layardii деп аталды. Оның аралас комиссиядағы жұмысы 1870 жылы комиссия таратылғаннан кейін аяқталды, содан кейін Лейард Ұлыбританияға оралуға мәжбүр болды. Эдгар Лейард және оның ұлы Эдгар Леопольд Кэлтроп Лейард (әдебиетте оны әкесінен ажырату үшін Е. Л. С. Лейард немесе Леопольд Лейард деп аталады) осы аймақта белсенді коллекционерлер болды, негізінен құс үлгілерін жинады. 1870 мен 1881 жылдар аралығында олар Фиджи, Вануату, Самоа, Тонга, Соломон аралдары, Жаңа Британия және Норфолк аралына сапар шекті. Оңтүстік Африка материалдарынан басқа, олардың Жаңа Каледония мен Лоялти аралдарындағы «негізгі базасынан» жинаған құс коллекциялары ғылыми тұрғыдан ең маңызды болып саналады. Лейардтар материалды Уильям Шарп Маклиге Сиднейде, сондай-ақ көптеген басқа орнитологтарға жіберді. Олардың үлгілері кеңінен тарап кетті. Көптегендері Лондонның Британ мұражайына жіберілді. Басқалары Генри Бейкер Тристрамға берілді және қазір Ливерпульдегі Мерсисайдтегі Ұлттық мұражайлар мен галереяларында сақталады. Тағы да бірнеше үлгі Шотландияның ұлттық мұражайларында бар. 1867 жылы Лейард «Оңтүстік Африканың құстары» атты еңбегін жариялады, онда 702 түрді сипаттады. Бұл жұмысты кейін Ричард Боудлер Шарп (1847–1909) жаңартты. Лейард өзінің өмірбаяндық жазбаларында: «Бірінші некеден тек бір ұл аман қалды – Эдгар Леопольд Кэлтроп Лейард (1848 жылдың 21 қыркүйегінде туған)». Лейард 1887 жылы генерал Роберт Блэкхоллдың қызы Джейн Кэтрин Блэкхоллға үйленді. Лейард 1900 жылдың 1 қаңтарында Англияның Девон графтығындағы Будли Салтертон қаласында қайтыс болды.
He was to join the clergy but influenced by Leonard Jenyns and Col. Babbington, he felt attracted to zoology. He also met a woman with a taste for zoology who he would later marry. Layard chose to go to Canada but found it too cold and returned after 18 months. Now 21 he heard from a cousin of a vacancy in Ceylon for someone with mechanical skills to work on machinery in a coffee estate. He married Barbara Anne, daughter of Reverend John Calthrop on 18 October 1848 and travelled to Ceylon with his wife, now skilled in art, so as to assist him in his zoological studies. Reaching Ceylon he fell ill and was attended to by Dr. Robert Templeton (1802–1892). Noticing the butterfly nets, the two became close friends who pursued the study of lepidoptera. Templeton also influenced Sir J. E. Tennent to find Layard an appointment. Layard was appointed a Custom House officer at Balliganbay. A correspondence with Edward Blyth changed his focus from botany to zoology and birds. Blyth sent him a list of all 182 of the known birds from Ceylon and sought specimens of poorly known species. Layard valued his correspondence with Blyth greatly and was saddened by his death: This was the beginning of a correspondence continued monthly for years, & of the pleasure & profit it was to me, I can give no idea. I used carefully to bind up his letters as they came, & I often now, when I see them, think with a sad heart of the bright intelligence and vast ornithological knowledge that sank with him, in shadows, in the grave. In December 1855 Charles Darwin wrote to Layard with a description of his research investigating "the variation & origin of species", and requested assistance in obtaining specimens of domesticated animals and birds, particularly pigeons. Layard wrote back, and in June Darwin thanked him cordially for his "very valuable letter". In an expedition from October 1856 to March 1857, Layard visited Mauritius, Mombasa, Zanzibar, Madagascar, and ports on the southern coast of South Africa. In 1865 Layard found a whale which became known as the strap toothed whale or the Layard's beaked whale, and was formally named Mesoplodon layardii. His work at the Mixed Commission ended when it was abolished in 1870, and Layard then had to return to Britain. Edgar Layard and his son, Edgar Leopold Calthrop Layard (referred to in the literature as either E. L. C. Layard or Leopold Layard to differentiate him from his father), were active collectors in this region, mainly of bird specimens. Between 1870 and 1881, they visited Fiji, Vanuatu, Samoa, Tonga, the Solomon Islands, New Britain and Norfolk Island. Aside from the South African material, the bird collections they made from their 'home base' of New Caledonia and the Loyalty Islands are the most scientifically important. The Layards sent material to William Sharp MacLeay in Sydney, but also to many other ornithologists. Their specimens have become very scattered. Many went to the British Museum in London. Others went to Henry Baker Tristram, and are now in the National Museums and Galleries on Merseyside in Liverpool, England. Further specimens are in the National Museums of Scotland. In 1867, Layard published The Birds of South Africa, where he described 702 species. This work was later updated by Richard Bowdler Sharpe (1847–1909). Layard wrote in his biographical notes: Only one son survived from the first marriage Edgar Leopold Calthrop Layard (born 21 Sep 1848). Layard married Jane Catherine Blackhall, daughter of General Robert Blackhall, in 1887. Layard died in Budleigh Salterton, Devon, England on 1 January 1900.
Еске алу
Лаярдтың құрметіне бірнеше түр аталды, оның ішінде Лаярдтың торғайы (Sylvia layardi) және Funambulus layardi. Шри-Ланкаға ендемик кесіртке түрі, Nessia layardi (бастапқыда Acontias туысына жатқызылған), оны Эдвард Фредерик Келарт оның құрметіне атаған.
Several species are named after Layard including Layard's tit babbler (Sylvia layardi) and the squirrel, Funambulus layardi. A species of lizard endemic to Sri Lanka, Nessia layardi (originally placed in the genus Acontias) was named after him by Edward Frederick Kelaart.