Кіріспе
Американдық судья Фредди Летули (1919 жылдың 30 сәуірінде Америка Самоасындағы Нууули ауылында Улуао Летули Мисилаги болып дүниеге келген, – 2003 жылы қайтыс болған) 1946 жылы Сан-Францискодағы Голден Гейт паркінде отты пышақ биін бастады. Бұрын ол Гавайи және Лос-Анджелесте екі пышақпен билеген. Фредди би өнерін көрсетумен қатар, алғашқы отты пышақ бишілеріне де сабақ берді. 1940-1960 жылдар аралығында Фредди Летули АҚШ және Еуропа бойынша өнер көрсетіп, бұрын "Фредди Летули және Самоаның жалындаған қылышы" деп аталған би труппасымен өз талантын және аралын көрсетті. Оның келісімшарттарын орындау және полинезиялық шоуларға деген сұранысты қанағаттандыру үшін қосымша би топтары құрылды (мысалы, "Самоа жауынгерлері", "Фредди Летули және оның жабайы полинезиялықтары", "Фредди Летули және самоандықтар", "Фредди Летули және гавайиліктер"). Олар Лас-Вегас, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Тахо көлі, Рино, Италия, Чикаго, Кентукки, Вашингтон, Австралия және Нью-Йорк қалаларындағы түрлі сахналарда жиі өнер көрсетті. Фреддидің үлкен таланты мен тәжірибесінің арқасында ол "Пайғамдар махаббатының әні", 1953 жылғы Рита Хейворттың "Саломе" және "Теңізші сақ бол" фильмдерінде түсті. Басқа фильмдерден өзге, ол телешоуларда да көрінді және "Жұмақтың шығындары" және "Боб Каммингс шоуы" сериалдарында қайта-қайта рөлдерде ойнады. Губернатор Х. Рекс Лидің ұсынысымен Фредди Америка Самоасына оралды, онда Білім министрлігіне қосылып, көптеген мектеп оқушыларына полинезиялық би өнерін үйретті. Фредди Летули Туризм жөніндегі директордың орынбасары болды, кейін Америка Самоасының заң шығарушы органында сенатор, ал Америка Самоасының Жоғарғы сотында судья болып қызмет етті. Летули 40 жыл бойы "Оло" биік сөзді басшы атағын сақтап келді. 2001 жылы ол "Летули" Бас басшы атағын алды, осылайша Америка Самоасындағы бес бас басшының бірі болды. Фредди 2003 жылы Гавайидің Гонолулу қаласында қайтыс болды.
Freddie Letuli, (April 30, 1919 as Uluao Letuli Misilagi in the village of Nuʻuuli in American Samoa – 2003), originated the fire knife dance in 1946 at the Golden Gate Park in San Francisco, previously dancing in Hawaii and Los Angeles with two knives. Along with performing, Freddie was also the teacher to the early fire knife dancers. Dating back from the 1940s to the 1960s, Freddie Letuli performed throughout the US and Europe with his dance troupes formerly known as "Freddie Letuli and the Flaming Sword of Samoa, showcasing his talents and his island. Additional dance troupes (such as the Samoan Warriors, Freddie Letuli and his Wild Polynesians, Freddie Letuli and the Samoans, and Freddie Letuli and the Hawaiians) were formed to fill his contracts and to keep up with the demand for the Polynesian shows. They performed regularly at various venues in Las Vegas, Los Angeles, San Francisco, Lake Tahoe, Reno, Italy, Chicago, Kentucky, Washington, Australia, and New York. Freddie's great talents and expertise got him on movies like Pagan Love Song, the 1953 Rita Hayworth film Salome, and Sailor Beware. Aside from other movies, he was also seen on television shows and had recurring roles on Adventures in Paradise and The Bob Cummings Show. With the urging of Governor H. Rex Lee, Freddie returned home to American Samoa where he joined the Department of Education and taught numerous school children the art of Polynesian dancing. Freddie Letuli served as Assistant Director of Tourism, and later served as a Senator in the Legislature of American Samoa, and as an Associate Judge in the High Court of American Samoa. Letuli held the High Talking Chief title of "Olo" for 40 years. In 2001, he was bestowed as the Paramount Chief title of "Letuli", becoming one of only five Paramount Chiefs in American Samoa. Freddie died in Honolulu, Hawaii in 2003.
Самоадағы отты пышақ биінің тарихы
П.С.Летули Оло Мисилаги айтқандай, 1946 жылы Сан-Францискодағы Голден Гейт паркінде мен Самоаның отты пышақ биін бастадым. Мен индус от жеушіні және екі басында шамдары бар таяқты айналдырып тұрған жас қызды көрдім. Біздің барлығымыз Шрайнерлер конгресінде өнер көрсету үшін әрқайсымыздың жеке дағдыларын жаттықтырып жаттық. Мен индус адамынан ақ отын сұрадым және пышағымның жүзіне сүлгі орадым. Әлдеқандай кемшіліктері болғанымен, Самоаның Жалындаған Қылышы шындыққа айналды. Көптеген адамдар маған көмектесті және пышақтарыма отты жабысу үшін қандай материалдарды қолдану керектігін кеңес берді, ал мен өз тарапымнан отты пышақты жетілдіруге және осы дағдыны басқаларға үйретуге бар күшімді салдым. Отты пышақ биінің осылай кең таралатынын, және осыншама алуан түрлі адамдар Самоаның отты пышақ биін үйренетінін мен есімде жоқ едім. Мен Пулефано Галеаиге және Гавайидің Лайе қаласындағы Полинезия мәдени орталығының қызметкерлеріне жыл сайын Дүниежүзілік отты пышақ жарысын өткізгендері үшін алғыс айтамын. Сондай-ақ, мен Самоа Тәуелсіз Мемлекетінен Лене Леота мен Аилао клубына Самоада жыл сайынғы отты пышақ жарысын ұйымдастырғандары үшін алғыс айтамын. Ақырында, "Самоаның Жалындаған Қылышы" командасына Дүниежүзілік отты пышақ жарысын Америка Самоасына әкелгендері үшін шын жүректен алғыс айтамын.
In 1946 at Golden Gate Park in San Francisco, I started the fireknife dance of Samoa. I was intrigued by a Hindu fire eater and a young girl twirling her baton fitted with light bulbs on either end. All of us were rehearsing our particular talents to perform for the Shriner's Convention. I asked the Hindu man for some of his white gas, and I wrapped a towel around the blade of my knife. While not perfect, the Flaming Sword of Samoa became a reality. Many people helped me and advised me on the materials to use to hold the fire to my knives and, in turn, I did my best to perfect the fire knife and to pass this talent on to others. I did not dream that the fire knife dance would become so widespread, nor that so many people with such diverse backgrounds would pursue the Samoan Fire Knife Dance. I thank Pulefano Galea'i and the people at the Polynesian Cultural Center in Laie, Hawaii for hosting the World Fire Knife Competition every year. I also thank Lene Leota and the Ailao Club from the Independent State of Samoa for hosting the annual Fire Knife Competition in Samoa. Finally, my heartfelt thanks to Flaming Sword of Samoa for bringing the World Fire Knife Competition home to American Samoa.