Кіріспе

Көлік құралында жүретін адам. Жолаушы (немесе қысқартылып, пакс) – көлік құралында жүретін, бірақ сол көліктің бағытына жетуіне немесе басқаруына қатысты міндеттерге жауапкершілік тартпайтын, сондай-ақ бортсерік емес адам. Көлік құралдарына велосипедтер, автобустар, жолаушылар пойыздары, ұшақтар, кемелер, паромдар және басқа да көлік түрлері жатады. Көліктің экипажы (болған жағдайда), сондай-ақ оның жүргізушісі немесе ұшқышы жолаушы саналмайды. Мысалы, әуе компаниясының бортсерігі қызмет барысында жолаушы болып есептелмейді, кемедегі асхана немесе мейрамхана қызметкерлері мен тазалаушылар да жолаушы саналмайды. Алайда, басқа біреу жүргізіп бара жатқан компания көлігінде отырған қызметкер, тіпті ол көлік компания ісі үшін пайдаланылса да, жолаушы болып есептеледі.

Құқықтық мәртебе

Көптеген юрисдикцияларда көлік құралының немесе кеменің иесінің, немесе оның жүргізушісі немесе ұшқышының жолаушыларға қатысты заңдық міндеттемелерін белгілейтін заңдар қабылданған. Автокөліктер мен микроавтобустарда жүретін жолаушыларға қатысты жүргізуші жолаушыларға қамқорлық ету міндетімен жүктелуі мүмкін, әсіресе жолаушының көлікте болуы жүргізушіге "оның серіктестігінен немесе шығындарды бөлісуден өзгеше пайда әкеледі" деп есептелетін жағдайларда. Дегенмен, кейбір жағдайларда, қонақтарға қатысты заңдар жолаушылардың көлік жүргізушісіне апат жағдайында сотқа жүгіну мүмкіндігін шектеуі мүмкін. Көптеген елдерде жолаушыларды қорғау мақсатында, жолаушыларға арналған қауіпсіздік құралдары, мысалы, жолаушылар жағындағы ауа қаптамалары орнатылуы талап етіледі. Коммерциялық көліктер мен кемелердегі жолаушыларға қатысты, ұлттық заңдар мен халықаралық шарттар тасымалдаушының белгілі бір сақтық деңгейін сақтауын талап етеді. Көлік құралының немесе кеменің заңды түрде тасымалдай алатын жолаушылар саны оның орындық сыйымдылығымен анықталады.

Жолаушыны салық төлеу

Ақы төленген жолаушы – бұл өз сапары үшін көлік операторына ақы төлеген адам. Бұл төлем жасамайтын жолаушыларды, мысалы, тегін немесе арзан билетпен ұшатын әуе компаниясының қызметкерлерін, жеке орындықтары жоқ сәбилер мен балаларды және т.б. қамтымайды. Дегенмен, жиі ұшатын бағдарламасы арқылы жинаған балдармен төленген сапар жасаған жолаушылар әдетте ақы төленген жолаушылар қатарына жатады. Бұл термин көлік индустриясында, әсіресе кірісті жолаушы-километр (RPK) және кірісті жолаушы-миль (RPM) сияқты көлік көрсеткіштерінде қолданылады.

Жолаушылар шақырымынан түскен табыс

Паспорттық жолаушы-километрлер (RPK) және паспорттық жолаушы-мильдер (RPM) – әуе рейсі, автобус немесе пойыздың жолаушылар ағынының өлшемдері. Олар көлік құралындағы ақы төлеп баратын жолаушылар саны мен жүрілген қашықтықты көбейту арқылы есептеледі. Ұзақ қашықтыққа жүретін автобустар мен пойыздарда (және кейбір ұшақтарда) жолаушылар аралық аялдамаларда түсіп-көтерілуі мүмкін. Мұндай жағдайда, егер нақты жиынтық мәлімет қажет болса, RPM/RPK әр кезең үшін жеке есептелуі керек. Жолаушы-мильдер (немесе жолаушы-километрлер) авиакомпания жасаған "өндірістің" негізгі көлемін көрсетеді. Авиакомпанияның жолаушы-мильдерін (немесе жолаушы-километрлерін) жүйедегі бос орын-мильдермен (немесе бос орын-километрлермен) салыстыру арқылы жолаушылардың толу коэффициентін анықтауға болады. Бұл өлшемдер сондай-ақ бірлік кірістер мен бірлік шығындарын есептеу үшін де қолданылады.

Тыныштық жоқ

Көлік саласында "no pax" саяхаты – жолаушысыз жасалатын саяхат. Мысалы, жолаушы тасымайтын рейстерге әуе жүк, паром және позициялық рейстер жатады. Сол сияқты, қоғамдық көлік автобусында мұндай саяхат жүргізушінің жұмыс сменасының басында және соңында автобус терминалына баратын немесе қайтатын жолда, сондай-ақ қала маңындағы автобус маршрутында жолаушы тасымайтын бөліктерде қолданылуы мүмкін. Мұндай жағдайларда автобустың алдыңғы және бортындағы ақпараттық таблоларда әдетте "no pax" немесе "қызметтен тыс" деген хабарлама көрсетіледі (кейде "O/S" деп қысқартылады).

Ұлыбритания темір жол жолаушылар пойыздарының санаттары

Британдық теміржол терминологиясында жолаушы – қызметті пайдаланушы ғана емес, сонымен қатар қолданылатын вагондардың түрін жіктеу де болып табылады. Ұлыбританияда жолаушылар пойыздарының бірнеше категориясы бар, олар:
Экспресс жолаушылар пойызы – ірі порттар мен қалалар сияқты маңызды пункттер арасындағы ұзақ қашықтықты және жоғары жылдамдықты теміржол қатынасын қамтиды. Жылдам экспресс жолаушылар пойызы – жоғары жылдамдықты қызмет, бірақ жол бойындағы халық тығыздығы жоғары таңдалған пункттерде тоқтайды. Аймақтық жолаушылар пойызы – британдық жолаушылар пойыздарының ең төменгі категориясы, ол маңызды пункттер арасындағы барлық станцияларда тоқтау арқылы жергілікті тұрғындарға қызмет көрсетеді.