Кіріспе

Чарльз Диккенстің 1866 жылғы "Сигналшы" атты қысқа әңгімесі – Чарльз Диккенстің қорқыныш пен құпияға толы әңгімесі, ол алғаш рет 1866 жылы "Жыл бойы" журналының Рождестволық санында "Мэгби түйісі" жинағының бір бөлігі ретінде жарияланды. Әңгіме ойдан шығарылған бірінші тұлғаның баяндауымен айтылады. Теміржол сигналшысы баяндаушыға оны мазалап жүрген көрініс туралы айтады. Әрбір әуес көрінісі сигналшы жұмыс істейтін теміржолдағы қайғылы оқиғаға дейін пайда болады. Сигналшы теміржол желісінің шұғыласыз бөлігіндегі туннель кіреберісіне жақын терең шатқалдағы сигналдық будкада жұмыс істейді және келіп өтетін пойыздың қозғалысын бақылайды. Қауіп болғанда, оның әріптестері телеграф және дабыл арқылы ескертеді. Үш рет ол тек өзі ғана еститіндей етіп қоңырау соғып, қауіп туралы әуес ескертулер алады. Әрбір ескертуден кейін әуес пайда болады, содан кейін қорқынышты апат болады. Бірінші апат – туннельде екі пойыздың қақтығысуы. Диккенс бұл оқиғаны 1861 жылы, әңгімені жазғаннан бес жыл бұрын болған Клейтон туннеліндегі апатқа негіздеген болуы мүмкін. 1866 жылғы оқырман бұл ауқымды апат туралы білген болар еді. Екінші ескерту – келіп өтетін пойыздың ішінде жас әйелдің құпиялы өлімі. Соңғы ескерту – сигналшының өзінің өлімін болжауы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Оқиға баяндаушының "Аллоа! Төменде!" деп теміржолдың тілігіне айғайлауымен басталады. Төмендегі теміржолда тұрған сигналшы, баяндаушы күткендей, көтеріліп қарамайды, керісінше, бұрылып, бақылауға алатын теміржол туннеліне қарайды. Баяндаушы қайтадан төмен қарай шақырып, төмен түсіп кетуге рұқсат сұрайды. Сигналшы тартынады. Теміржолдың тілігі - суық, қараңғы және жалғыздық сезімі тудыратын жер. Сигналшы әлі де баяндаушыдан қорқатын сияқты, ол оны ыңғайлы етуге тырысады. Сигналшы баяндаушыны бұрын көргендей сезінеді, бірақ баяндаушы мұны мүмкін емес деп сендіреді. Осыған көз жеткізген соң, сигналшы жаңа келген адамды кішкентай кабинасына шақырады. Екеуі сигналшының жұмысы туралы әңгімелеседі. Оның еңбегі - жалықтыратын, бірқалыпты күнделікті жұмыс, бірақ сигналшы өзін жақсырақ нәрсеге лайық деп санайды, өйткені жас кезінде академиялық мүмкіндіктерін пайдаланбаған, бірақ ауысымдарында математиканы және шет тілін үйренумен (айтылуы шамалы) уақытын өткізеді. Баяндаушы сигналшының әрқашан адал қызметкерге ұқсайтынын айтады, бірақ сигнал қоңырауы соқпағанда екі рет қарап қояды. Сигналшыға бірдеңе қиын болып көрінеді, бірақ ол бұл туралы айтқысы келмейді. Баяндаушы кетер алдында, сигналшы одан төбеге қайтқанда немесе ертең көрсе шақырмауын сұрайды. Ертесі күні, сигналшының сұрағандай, баяндаушы қайта оралады және шақырмайды. Сигналшы баяндаушыға өзінің қиындықтарын айтады. Ол бірнеше рет туннельдің кіреберісінде көрген қайталанатын бір рухтан қорқады, және әр көрінісінен кейін трагедия орын алады. Бірінші ретте, сигналшы баяндаушы айтқандай сөздерді естіп, сол қолымен бетін жапқан, ал екінші қолын үмітсіз ескертумен маусылдаған бір бейнені көрді, ол оны сұрастырды, бірақ ол жоғалып кетті. Содан кейін ол туннельге жүгірді, бірақ ешкімді таппады; бірнеше сағаттан кейін көптеген адамдар қаза тапқан қатерлі пойыз апаты болды. Екінші рет пайда болғанда, бейне үнсіз болды, екі қолымен бетін жапқан күйде қайғыға батқандай тұрды; содан кейін, әдемі жас әйел пойыздың ішінде қайтыс болды. Ақырында, сигналшы өткен аптада бірнеше рет осы рухты көргенін мойындайды. Баяндаушы табиғаттан тыс нәрселерге күмәнмен қарайды және сигналшы галлюцинациядан зардап шегеді деп санайды. Әңгіме барысында сигналшы арбаға куә болып, қоңыраудың ереуілдеген дыбысын естиді, бірақ баяндаушы ештеңе көрмейді және естімейді. Сигналшы осы табиғаттан тыс оқиғалар үшінші қайғылы оқиғаның алдын ала хабарлайтынына сенімді және қорқыныш пен ашуға толы: ол кішігірім теміржол қызметкері болғанымен, оны болдырмау үшін билігі де, мүмкіндігі де жоқ болған кезде, басталған қайғылы оқиға туралы білімді неге жүктеу керектігін түсінбейді. Баяндаушы жаңа досының қиялы тым көп жұмыс істегеніне сеніп, оны дәрігерге қарастыруды ұсынады. Ертесі күні баяндаушы қайтадан теміржолға барады және туннель аузында құпия тұлғаны көреді. Бірақ бұл рух емес, ол - желідегі оқиғаны тергейтін қызметкерлердің бірі. Баяндаушы сигналшының қарсы келе жатқан пойыздың соққысына ұшырап, қайтыс болғанын біледі. Ол желіде тұрды, бір нәрсеге мұқият қарап, жолдан шыға алмады. Пойыздың жүргізушісі сигналшыны қауіп туралы ескертуге тырысқанын түсіндіреді: пойыз сигналшыға жақындағанда, жүргізуші оған: "Төменде! Абай болыңыз! Құдай үшін, жолды ашыңыз!" деп айғайлады. Оның үстіне, жүргізуші пойыздың бақытсыз сигналшыға соққысын көрмеу үшін бетін жауып тұрып, қолын сілтеп ескертті. Баяндаушы жүргізушінің сөздері мен әрекеттерінің және сигналшы бұрын сипаттаған рухтың сөздері мен әрекеттерінің ұқсастығына назар аударады, бірақ бұл ұқсастықтың мәнін оқырманға қалдырады.

Бейімделулер

1953 жылы американдық теледидар бағдарламасы "Suspense" "Сигналшы" повесін бейімдеді, басты рөлдерді Борис Карлофф пен Алан Уэбб ойнады. Осы оқиға радиода да сол франшизаның форматында бейімделді. Эндрю Дэвис "Сигналшыны" 1976 жылы BBC-нің Рождестволық әңгімесі ретінде бейімдеді, Денхолм Эллиотт басты кейіпкерді сомдады. Бұл туынды Северн аңғары темір жолында түсірілді; Бейдли туннеліне Киддерминстер жағынан жалған сигналдық будка орнатылды, ал интерьерлер Хайли сигналдық будкасында түсірілді. Көрініс 1860-шы жылдардан 1900-шы жылдарға жылжыған сияқты, киім мен технологияға қарағанда. Бір сәтте Сигналшы Гилберт пен Салливанның "Микадо" опереттасынан "Тит Уиллоу" әнін ысқырыды (1885). 1969 жылдың 28 наурызында "Ортатүннен кейін" (Майкл МакКейб өндірген оңтүстік африкалық радио бағдарламасы) оқиғаны "Поезд" деп атап эфирге шығарды. Эндрю Ллойд Веббердің 2004 жылғы "Ақ киімдегі әйел" мюзиклінде "Сигналшының" элементтері қолданылды (бұл мюзикл сол аттас Уилки Коллинз романының негізінде жасалған). Ллойд Вебер 1979 жылы повесті "Tell Me On A Sunday" ән циклы үшін қос қойылым ретінде бейімдеуге тырысты, бірақ оқиғаның көңіл көтерілмейтін атмосферасы "Tell Me" әнімен үйлеспейтінін сезіп, одан бас тартты. Келесі жылы Ллойд Вебер "Сигналшыны" сахнаға қайта бейімдеуге тырысты, оны 1980-81 жылдарғы Англия Ұлттық операсының опералық туындысы ретінде ұсынды. Алайда опера кеңесі бұл ұсынысты қабылдамады, өйткені оқиғада кейіпкерлердің саны аз болғандықтан, көптеген актерлар рөлсіз қалуы мүмкін деп қорқыды. АҚШ-та оқиға радио үшін "Columbia Workshop" (1937 жылдың 23 қаңтары), "The Weird Circle" ("Туннельдегі нәрсе", 1945), "Lights Out" (1946 жылдың 24 тамызы), "Hall of Fantasy" (1950 жылдың 10 шілдесі), "Suspense" (1956 жылдың 4 қарашасы) және "Beyond Midnight" ("Сигналшы", 1970) радиошоулары үшін бейімделді. Канадтық телерадиокорпорация да оқиғаны өзінің "CBC Radio" драмалық бағдарламасы "Nightfall" (1982 жылдың 17 желтоқсаны) үшін бейімдеді. 2015 жылы бразилиялық режиссер Даниэль Аугусто повесті 15 минуттық қысқаметражды фильмге бейімдеді, басты рөлді Фернандо Тейшейра сомдады. Фильм Торонто халықаралық кинофестивалінде "Short Cuts" бағдарламасы аясында көрсетілді. 2019 жылы оқиға "Shadows at the Door: The Podcast" подкастының дебюттік маусымының бөлігі ретінде аудиодрамаға бейімделді, онда ол "барлық уақыттың ең ұлы арбақ әңгімесі" деп жарияланды. Үндістанда оқиға "Vividh Bharati Services" радиосында хинди драмасына айналдырылды. BBC Radio 4 2022 жылғы Рождество күні Сэмюэл Уэст пен Джеймс Пюрефойдың қатысуымен Джонатан Холлоуэйдің сценарийімен және Энди Джорданның режиссерлігімен нұсқасын эфирге шығарды. Келесі жылы Холлоуэй өзінің нұсқасын Creation Theatre Company үшін сахналық пьесаға бейімдеді. Пьеса Оксфордтағы Уэсли мемориалдық шіркеуінде арнайы қойылым ретінде қойылды, онда Анна Толпутт Сигналшы рөлін, ал Николас Осмонд Қонақ рөлін сомдады. 2024 жылы Matatabi Press "Сигналшының" заманауи және жеңілдетілген нұсқасын – "The Signalman & Holiday Romance: Level 600 Reader (L+) (CEFR B1 B2)" деген атпен жариялады. Джон Маклиннің жетекшілігімен Джош Маккиннон жасаған бұл басылым классикалық оқиғаны CEFR B1 B2 деңгейіндегі қазіргі оқырмандар үшін қолжетімді және қызықты етеді.

Мәдени сілтемелер

Poltergeist: The Legacy-дің бірінші маусымындағы "Сигналшы" атты эпизод Диккенстің әңгімесінен шабыттанды. 2005 жылғы Doctor Who эпизоды "The Unquiet Dead"-те, Доктор Чарльз Диккенспен кездескенде, ол "періште бар эпизодқа" деген ерекше әуестігін айтады, сосын "Сигналшы" туралы айтып нақтылайды (Диккенс ойлаған "Рождестволық ән" емес).