Кіріспе

Артемиза — Кубадағы муниципалитет және қала, бұрын Гавана провинциясының бір бөлігі болған. 2010 жылдың тамызында Куба Ұлттық Ассамблеясы бекіткен заңға сәйкес, Артемиза жаңа құрылған Артемиза провинциясының астанасы атанды. Бұл провинция бұрынғы Гавана провинциясының сегіз муниципалитеті мен Пинар-дель-Рио провинциясының үш муниципалитетін қамтиды. Оның ауданы 642,0 шаршы километрді құрайды және 2022 жылғы мәлімет бойынша 86 444-тен астам тұрғыны бар. Бұрынғыда кофе егістіктерінің көп болуы және көркем жергілікті ландшафтының әсерінен ол "Jardín de Cuba" (Куба бағы) деген лақап атын алды, сонымен қатар топырағының қызыл түсіне байланысты "Villa Roja" (Қызыл ауыл) деп те аталады. Муниципалитетте Артемиза университеті орналасқан, ол ауыл шаруашылығы ғылымдары, жоғары және орта мектеп мұғалімдері, бизнес ғылымдары және басқа да салалардағы мамандарды даярлайды. Сондай-ақ, Артемизаның медицина ғылымдары факультеті дәрігерлерді, стоматологтарды және басқа да денсаулық сақтау мамандарын тәрбиелейді.

Тарих

Қала 1818 жылы құрылған. Ол 1802 жылғы 25 сәуірде Гавана қаласындағы Хесус-Мария және Гуадалупе аудандарында болған өрт салдарынан туындады, бұл көптеген отбасыларды үйсіз қалдырды және Корольдік Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және сауда консулдығын қала сыртындағы аудандарда жаңа елді мекендер құруға келісім беруге итермеледі. 1818 жылы Дон Франсиско де Аранго и Пеньяльвердің қайырымдылығымен шіркеу құрылысы басталды, ол 1825 жылғы 22 желтоқсанда ашылды. Артемиза атауының шығу тегі нақты емес. Бұл атау грек құдайы Артемидадан (Римдік нұсқасында Диана) шыққан деген болжам бар, немесе ол сол кезде кең таралған испан тіліндегі Рагвид (Artemisia, Ambrosia artemisifolia) өсімдігіне сілтеме жасайды. Муниципалитет 1878 жылғы 9 маусымда патша жарлығымен құрылды, онда осы қала бас қала ретінде белгіленді. 1879 жылғы 1 қаңтарда қалалық кеңестің алғашқы отырысы өтті. Артемиза 1868-1878 жылдардағы Испанияға қарсы бірінші Азаттық соғысына (Он жылдық соғыс) қатыспады, себебі ол елдің батыс бөлігіне жетпеді, бірақ 1895 жылғы соғысқа қатысты, онда осы аймақтың 200-ден астам баласы Mамби күштеріне қосылды, олардың 135-і аман қалды. Олардың арасында Мануэль Вальдес (бірінші Артемиза шейіті, Mамби күштерінің хабаршысы), полковник Федерико Нуньес, генерал Альберто Нодарсе Бакальяо (Сан-Педро шайқасында генерал Антонио Масео штабының мүшесі болған) және Артемиза шіркеуінің пастыры Гильермо Гонсалес Ароха сияқты маңызды тұлғалар бар. Артемиза аумағы сол кезеңде генерал-капитан Валериано Вейлердің "қайта орналастыру" саясатынан зардап шекті, бұл нацистік концлагерьлердің алдағысына ұқсас болды, ол кубалық шаруалардың азат етуші күштерге қолдауын тоқтату үшін оларды қалалық жерлерге жинауға мәжбүр етті. Артемиза 1953 жылғы Сантьяго-де-Кубадағы "Монкада казармасына" және 1956-1959 жылдардағы Сьерра-Маэстра партизандық соғысына шабуыл жасаған Фидель Кастроның революциясын қолдаған жауынгерлердің маңызды орталығы болды. Артемиза тумасы, Куба Мемлекеттік кеңесінің вице-президенті Рамиро Вальдес Менендес, Чемен бірге соғысқан. Тағы екі Артемизалық революцияда басқа екі ұйымның жетекшілері ретінде көзге түсті: 13 наурыздағы Революциялық дирекциядан Эдуардо Гарсия Лавандеро және Халықтық социалистік партиядан Карлос Родригес Кареага. Артемизадағы Шейіттер мавзолейі (Mausoleo de los Mártires) – Кубаның ұлттық ескерткіші. Артемиза 1970 жылға дейін Пинар-дель-Рио провинциясының құрамында болды.

География

Артемиза муниципалитеті Артемиза провинциясының орталығында орналасқан, солтүстігінде Мариэль және Гуанахай муниципалитеттерімен; шығысында Каимито және Алькизар муниципалитеттерімен; оңтүстігінде Энсенада-де-Маянамен және батысында Канделярия муниципалитетімен шектеседі. Муниципалитеттің аудандары (consejos populares) – Каяхабо, Центро, Корохаль, Ла Матильда, Лас Канас, Лавандеро, Линкольн, Репарто Нуэво және Тодело.

Демография

2022 жылы Артемиза муниципалитетінің халқы 81 209 адамды құрады. Жалпы ауданы белгілі емес, халық тығыздығы да белгілі емес.

Экономика

XIX ғасырда қалада кофе өнімінің өркендеуіне байланысты үлкен экономикалық өркендеу орын алды, содан кейін темекі мен қант өндірісі де дамыды. Артемизада шамамен 47 кофе плантациясы болды. Ең танымал "Ангерона" – Кубадағы екінші ірі кофе плантациясы саналды. Эль-Пилар мен Андорра екеуі де XXI ғасырдың басында жабылды. Қант өнеркәсібі муниципалитетте басты рөлді атқаруын тоқтатты. 1864 жылы темір жолдың салынуы және кейіннен Кубаның Орталық тас жолының құрылысы экономикалық дамуға көмектесті, бұл муниципалитеттің Пиннар-дель-Рио мен Гавана арасындағы маңызды бағытқа айналуына шешуші фактор болды. Артемизаның қазіргі экономикасы ауыл шаруашылығына (жемістер, әртүрлі дақылдар, күріш, қант қамысы), шошқа шаруашылығына, цемент өнеркәсібі мен басқа да құрылыс материалдарына, темекі өндірісіне, тоқыма өндірісіне және пестицидтерге негізделген.

Негізгі көрікті жерлер

Тарихи маңызы бар орындарға қазіргі уақытта қираған Ангерона кафеталы (Ангерона, тыныштық пен құнарлылық құдайы және Римнің қорғаушысы) жатады. Оның қалдықтары зор молшылық, сауда-саттықтың дамуы, махаббат оқиғалары және құлдық дәуірін еске түсіреді. Кафеталь неміс кәсіпкері Корнелио Сучайға тиесілі болған, ол қара нәсілді гаитилік Урсула Ламбертке ғашық болды. Сол кездегі әлеуметтік шектеулерге байланысты бұл жұбайлар өз махаббатын құпия ұстады. 1911 жылы құрылысы аяқталған Кампоамор қонақ үйі Астуриялық Фернандо Гонсалес Кампоамордың еңбегімен салынды және сол кезде бері маңызды орынға ие. Бұл жерге Рита Лонга, Эрнест Хемингуэй, Хуан Маринелло, Габриела Мистраль және Игнасио Вилла "Була де Ниве" сияқты көптеген белгілі тұлғалар келді. "Centrales azucareros" (қант фабрикалары) Пилар және Лавандеро қаланың ерекше белгілері болып табылады, сондай-ақ қант өндірушісі Хулио Лобоның сарайы да бар. Артемизаның қасиетті покровительі – Евангелист Марк. Артемиза шіркеуі "Парк" (El Parque) саябағында орналасқан. Ғимаратты әке Антонио Родригес Диас бастаған жөндеу жұмыстарына, көптеген артемизалықтардың еңбегіне және неміс туыстардың жомарт ақшалай көмегіне байланысты жаңартылды. Басқа да маңызды орындардың ішінде Артемиза қалалық мұражайы бар.

Тұлғалар

Артемисада Куба тарихындағы маңызды тұлғалар туған немесе өмір сүрген. Олардың ішінде ақын және журналист Магдалена Пенаредонда, тәуелсіздік соғысы кезінде көтерілісші күштердің капитаны болып тағайындалған, Regla қаласында туған, бірақ Кубаның тәуелсіздігіне зор үлес қосқан және Артемисада дін қызметкері ретінде қызмет еткен, қаланың асырап алған ұлы саналады. Осы дін қызметкері сондай-ақ мектеп ашқан және қалалық зиратты салған. 1990 жылы АҚШ-қа қашқанға дейін Артемисадан шыққан әйгілі трубашы Артуро Сандовал да осы қаланың тумасы.