Кіріспе

13 ғасырдағы француз теологы және ақыны Филипп Канцлер, (Француз: Philippe le Chancelier) сондай-ақ "Филипп Канцеллариус Паризиенсис" (Филипп, Париж канцлері) (шамамен 1160 – 26 желтоқсан 1236) француз теологы, латын лирикалық ақыны және, мүмкін, композитор болған. Ол 1217 жылдан бастап өліміне дейін Париж Нотр-Дам соборының канцлері қызметін атқарды, сонымен қатар Нойон архидиаконы болды. Филипп сол кезде кеңінен таралған саяхатшы монахтар ордендеріне қарсы тұрған адам ретінде бейнеленген, бірақ бұл әрекет қатты асыра сілтеген. Ол тіпті өліміне аз уақыт қалғанда Францискан орденіне қосылған болуы мүмкін. Филипп – орта ғасырлық лирикалық ақындардың ең өнімділерінің бірі. Ол Анри д’Анделидің "Канцлер Филипп туралы әңгімесінде" бейнеленген. Филипптің ең әсерлі еңбегі – оның "Сумма де Боно" (Summa de Bono) еңбегі.

Өмірбаян

Филип 1165-1185 жылдары Париждегі белгілі бір париждік отбасында дүниеге келді. Ол Париж архидиаконы Филипптің (1125 жылы туған) заңды емес ұлы және ықпалды дін қызметкерлерінен тұратын отбасының мүшесі болды. Атап айтқанда, оның інісі, Немурлық Петр, 1208-1218 жылдары Париж епископы болды және Филипптің шіркеу карьерасын дамытуға көмектескені сөзсіз. Филипп Париж университетінде білім алып, шамамен 1206 жылы Теология магистрі атанды. 1211 жылы ол Нойон архидиаконы болды, ал 1217 жылы Париждегі Нотр-Дам соборының канцлері болды. Филипп шіркеу және Париж университетін мазалаған көптеген дау-жанжалдарға қатысты. 1228 жылы Париждегі епископтыққа таласқанда Вильгельм Оверннен жеңілді. Филипп 1236 жылдың желтоқсанында қайтыс болғанға дейін канцлер қызметін атқарып келді. Академиялық оқытушылық қызметі барысында Филипп Дуайда сақталған көптеген теологиялық мәселелерді талқылады, ал 1225-1228 жылдар аралығында өзінің негізгі еңбегін – Summa de bono жазды. Ол сондай-ақ "Distinctiones super Psalterium" және бірнеше поэзиялық шығармалардың авторы болды. Филипп ақын болғанмен, композитор да болуы мүмкін, бірақ бұл нақты емес, себебі оның көптеген шығармалары бұрыннан бар мелодияларға жазылған. Ол Перотиннің көптеген шығармаларына мәтін қосып, алғашқы мотеттердің кейбірін жасады. Оның өлеңдері Нотр-Дам мектебінің көптеген композиторларына қолжетімді болды және оның туындылары сол өнер қозғалысының итераторлық күші болды.

Шығармалары

"Сумма де боно" – батыс философиясы тарихындағы трансцендентальдар ілімінің алғашқы толық зерттелуі, және ол париждік шеберлердің алғашқы буынына елеулі әсер етті. Оның құрылымы сол кездегі Пітер Ломбардтың "Сөйлемдері", Уильям Оксердің "Алтын сомасы", сондай-ақ "Александриялық бауырлар сомасы" сияқты басқа белгілі мәтіндерге ұқсас болғанымен, аргументациясы жаңашыл. Филипптің мақсаты – Аристотельдің табиғат және метафизика жазбаларының алғашқы аудармаларын қолдана отырып, Платон-Августин дәстүрін сақтай келе, Бірлік пен Жақсылық арасындағы онтологиялық теңдігін анықтау. Филипп Жақсылық, Барлық және Шындық арасындағы қызықты салыстыруды ұсынды, ол оның еңбегінің маңызды тақырыбына айналды. "Сумма де боно" төрт бөлімнен тұрады. Біріншісінде Филипп жалпы жақсылықтың мәнін талқылайды, ең жоғары жақсылық пен жаратылыс арасындағы қатынасқа назар аударады. Екіншісінде ол періштелер мен адамдардың қасиеттерін сипаттап, табиғи жақсылықты қарастырады. Үшіншіден, Филипп "bonum in genere" деп атаған нәрсені бағалайды. Соңында ол "bonum gratiae" назарына алады. Адамдарға тиесілі игіліктерді сипаттау арқылы Филипп теологиялық мінездерді (сенім, үміт және қайырымдылық) және негізгі мінездерді (ақыл, әділдік, қайрат және ұстамдылық) бағалайды.

Шығармалары

Филиппи Канцеллари Паризиенсис, Сумма Де Боно, алғашқы қолжазбалар бойынша Николай Вики еңбегімен және күтімімен жарыққа шығарылды, Берн, Франке, 1985 жыл.

Зерттеулер

Ян А. Аэрсен, Орта ғасыр философиясы – трансценденттік ой ретінде. Филипп канцлерінен (шамамен 1225 ж.) Франсиско Суареске дейін, Лейден, Брилл, 2012. Айелет Эвен Езра, Сыныптағы экстаз: Транс, жеке басы және Орта ғасырлық Париждегі академиялық мансап (Фордхам университетінің баспасы: Нью-Йорк, 2018).