Танзаниядағы Мкомази ұлттық паркі

Кіріспе

Мкомази ұлттық паркі солтүстік-шығыс Танзанияда, Кения шекарасында, Килиманджаро облысының Саме ауданында және Лушото ауданында, сондай-ақ Танга облысының Мкинга ауданының бір бөлігінде орналасқан. Ол 1951 жылы аң қорығы ретінде құрылып, 2006 жылы ұлттық паркі мәртебесіне көтерілді. Парк ауданы кең және негізінен Acacia Commiphora өсімдіктерімен жабылған; ол Кенияның Цаво Батыс ұлттық паркімен тікелей жалғасқан. Көбінесе "Мкомази" деп аталатын аймақ, іс жүзінде екі бұрынғы аң қорығының біріктірілгені – шығыстағы Умба аң қорығы (Лушото ауданы, Танга облысы) және батыстағы Мкомази аң қорығы (Саме ауданы, Килиманджаро облысы); үкіметтік құжаттарда олар кейде Мкомази-Умба аң қорықтары деп аталады. Екеуінің ішінде Мкомази үлкенірек, оның жер бедері мен мекен ету ортасының әртүрлілігі жоғары, сондай-ақ Цаво Батыс ұлттық паркімен ортақ шекарасы да ұзақ. Осы мәтіннің қалған бөлігінде "Мкомази" термині Мкомази және Умба қорықтарын бірге білдіреді.

Байқау тарихы

Көптеген ұлттық саябасы мен аң аулау қорықтары сияқты, Мкомазидің тарихы да тартысқа толы, негізгі талас-тартыс мемлекеттік сақтау жоспарлаушылар мен жергілікті ауылдық ресурстарды пайдаланушылар арасында болды. Ол Шығыс Африкадағы көптеген басқа жағдайлардан өзгеше, себебі қорық ішіндегі шектеулі ресурстарды пайдалануға бастапқыда рұқсат берілді. Мкомази алғаш құрылғанда, Паракуйо тайпасының бірнеше малшы отбасыларына бірнеше мың ірі қара, ешкі және қойларымен бірге онда тұруға рұқсат берілді. Сол кездегі (колониялық) үкімет оларға сол жерде тұруға рұқсат берді, өйткені олар бұл аймақта көп жылдар бойы болған және қорықтың экологиялық тұтастығына қауіп төндірмейді деп есептелді. Малшыларға тек қорықтың шығыс жартысында ғана тұруға рұқсат берілді. Қорық құрылған кезде Масай және басқа тайпалардан келген қоныс аударушылар шығарылып жіберілді. Алайда, Мкомази жақын арада басқа малшылардың көшіп келуіне ұшырады, олардың кейбіреулеріне Паракуйо тұрғындары қарсылық көрсетті, ал кейбіреулері оларға көмектесті. Қорықтағы мал өсіру және қоныс аударушылардың келуімен, Мкомази тарихының алғашқы онжылдықтары ірі қара малдың санының өсуімен ерекшеленді. 1960 жылдардың басында қорықтың шығыс жартысында 20 000-ға жуық мал саналды. 1970 жылдардың басында малшылар қорықтың батыс жартысында тұрып, мал жаюын бастады, ал 1980 жылдардың ортасына қарай қорықтың барлық аумағында 80 000-ға жуық ірі қара мал саналды. Оны үнемі пайдаланатындардың мыңдаған болғаны мүмкін. Көшіп келгендердің көп бөлігі Масай тайпасынан болды, олар Паракуйомен тығыз байланысты, бір тілде сөйлейді және көптеген дәстүрлерін бөліседі. Бірақ Самба және Паре сияқты басқа тайпалардан келген жергілікті малшылар да Мкомазиде мыңдаған мал жайды. Қорықтағы малдың көптігі қоршаған орта үшін үлкен алаңдаушылық тудырды және оларды шығару үшін үнемі қысым көрсетілді. 1980 жылдардың соңында үкімет Мкомазиде барлық мал жаюға рұқсат беруді тоқтатуға және барлық малшыларды шығарып жіберуге шешім қабылдады. 1988 жылдың шілдесіне қарай бұл шығару жұмыстары аяқталды. Шығарылған Масай және Паракуйо малшылары шығарудың заңдылығына қарсы шығып, Танзания соттарында қорыққа дәстүрлі құқықтарын талап етті, бірақ сотта жеңіліске ұшырады. Шығарылғаннан кейін британдық қайырымдылық ұйымы Джордж Адамсонның жабайы табиғатты сақтау қоры және оның американдық серіктес қайырымдылық ұйымы Тони Фицджон, Джордж Адамсонның Африка жабайы табиғатын сақтау қоры Мкомазиге қызығушылық танытты және сол кезден бері қорықты қалпына келтіру науқанын бастап келеді. Олар Африкалық қасқырлар мен қара мүйізді бұғыларды сақтау үшін қоршаулар құрды, қорықтың инфрақұрылымын жаңартты және жергілікті қауымдарға қолдау көрсету бағдарламасы арқылы көмектеседі.

Like many national parks and game reserves, Mkomazi's history is one of contest, with the main contenders being government conservation planners and local rural resources users. It differs from many other cases in East Africa because limited resource use within the reserve was initially permitted. When Mkomazi was first established a number of pastoral families from the Parakuyo ethnic group were allowed to continue to live there with a few thousand of their cattle, goats and sheep. The (colonial) government of the time permitted them to reside there because they had been in the area for many years and were thought not to threaten the ecological integrity of the reserve. The pastoralists were only allowed in the eastern half of the reserve. Immigrant Maasai pastoralists and families from other ethnic groups were evicted when the reserve was established. However Mkomazi was soon subject to immigration by other herders, some of which was resisted by the Parakuyo residents, and some which was facilitated by them. What with resident stock breeding and immigrant stock joining the reserve, the first decades of Mkomazi's history were dominated by rising cattle populations. Some 20,000 animals were counted in the eastern half of the reserve in the early 1960s. In the early 1970s pastoralists began living and grazing in the western half of the reserve and by the mid 1980s around 80,000 cattle were counted inside the reserve as a whole. There were probably thousands more using it intermittently. Many of the immigrants were Maasai, who are very closely related to the Parakuyo, speaking the same language and sharing many customs. But local herders from other ethnic groups, such as the Sambaa and Pare, also grazed thousands of cattle inside Mkomazi. The quantities of cattle within the reserve caused considerable concern for the environment and there was continual pressure to have them evicted. In the late 1980s the government resolved to cease all grazing permission within Mkomazi and evicted all herders. By July 1988 these evictions were complete. Evicted Maasai and Parakuyo pastoralists contested the legality of the evictions, claiming customary rights to the reserve in the Tanzanian courts, but lost their case. After the evictions the British charity, the George Adamson Wildlife Preservation Trust and its American sister charity, the Tony Fitzjohn, George Adamson African Wildlife Preservation Trust became interested in Mkomazi, and have since been spearheading a campaign to restore the reserve. They have set up fenced sanctuaries for African wild dog and black rhinoceros, and are restoring the reserve's infrastructure and supporting local communities with its outreach program.

Өкілдіктер

Қорық әлі күнге дейін, әсіресе жауын-шашын кезінде, малшылардың заңсыз шабуылдарына ұшырауда. Бірақ бүгінгі таңда Мкомази төңірегіндегі негізгі дау-жанжал оның бейнесіне қатысты (мүмкін, осы жазбаға түсініктемелерде көрсетілгендей). Жалпы алғанда, екі басты бағыт бар:

Көптеген табиғатты қорғаушылар үшін Мкомази – сәтті оқиға. Адамдар мен мал жаю арқылы қауіпке ұшыраған қорық денсаулығына келтірілді. Африкалық жабайы иттің шаруашылықтары және қара мүйіз бураның (көбейіп жатқан) кең, күзетілген қорығы осы қорықты картаға түсіріп, халықаралық деңгейде танымал етті. Жолдар қайта жөнделді, тоғандар қазылды, ал орман күзетшілері жақсы киім-кешек пен радиобайланыс құралдарымен жабдықталды. Браконьерлікке қарсы патрульдер аңшылар мен малшылардың шабуылдарын шектейді. Мектептермен жұмыс және жергілікті қажеттіліктерге көмек көрсету жергілікті қауымдастықтармен қарым-қатынасты нығайтады. Жақында жоғары деңгейдегі сафари-тур компаниясы Мкомазиге тұрақты сафарилер ұйымдастыру жоспарларын жариялады, бұл одан қосымша кіріс әкеледі. Мкомазиді қолдаушылар оны адамның араласуынан қауіп көрген жерлерді табиғатты қорғау үшін қайтарып алудың керемет мысалы деп санайды. Мкомазидің сыншыларының көптегені алдыңғы абзацтағы фактілерге қарсы шыға алмайды, бірақ олар үшін бұл толық картина емес. Олар табиғатты қорғауды қолдайтын әдебиеттерде жер аудару туралы айтылмағанын немесе оны елеусіз қалдырғанын, сондай-ақ бұрынғы тұрғындардың жермен ұзақ байланысын жоққа шығарғанын жақтырмайды. Олар бұл жерді мыңдаған малшының жер аударылған жері ретінде біледі, олардың кейбіреулері аз өтемақы алды, ал көпшілігі мүлдем алған жоқ. Олардың пікірінше, көмек бағдарламаларының пайдасы жер аударудың салдарымен салыстырғанда шамалы, көптеген жер аударылғандар одан пайда таппайды және қорық маңындағы адамдардың саны (50 000-нан астам) жергілікті тұрғындардың көпшілігі үшін нақты пайда табуды қиындатады. Олар жер аударудың экологиялық негіздемесі әлсіз деп санайды – көбінесе оны қолдайтын деректер болмаған. Мкомазиді сынға алғандар бұл адамдарды жерден айыратын тағы бір қайғылы жағдай деп санайды. Бұл шұрайлы жерді қалпына келтіру емес, себебі мұндай жер бұрын болған емес, оның табиғилығы жасалған және күштеп орнатылған. Олардың өте қарама-қайшылықтарына қарамастан, екі түрлі көзқарас та жеке-жеке өмір сүреді және сирек тоқтығысады. Мкомазиді қорғаудың оң жақтары әртүрлі науқандар мен қаражат жинауда үнемі жақталып, халықаралық қолдау, сыйлықтар мен танымал тұлғалардың қолдауын жеңіп алады. Ол жыл сайын жүздеген мың доллар жинайды. Сыншылдық көзқарастар университет курстарының оқу материалдарында, антропология және адам құқықтары салаларында, сондай-ақ инклюзивті табиғатты қорғауды жақтаған табиғатты қорғаушылар арасында гүлденеді. Мкомази жергілікті халықты жер аудармаудың үлгісіне айналып келеді. Бұл – жер аударудың құны мен қорғау саясатының салдарынан туындаған кедейліктің мұқият құжатталған санаулы қорғалған аумақтарының бірі. Компромистік ұстанымдар ұсынылды. Кейбір сарапшылар Мкомази ішінде мал жаюға рұқсат беретін компромиске мүмкіндік бар деп мәлімдеді. Бұл Танзаниядағы аң қорықтарында теориялық тұрғыдан заңды, бірақ бұл тек шығыста ғана мүмкін болар еді, себебі батыс жартысында мал шаруашылығына иммиграция көбінесе ұнамайтын. Алайда, Мкомази толыққанды ұлттық парк мәртебесіне ие болғандықтан, бұл жергілікті пайдалануға тыйым салады, сондықтан бұл енді мүмкін емес. Мкомази екі өте әртүрлі оқиға айтылатын орын болып қалуға тағдырланған сияқты.

For many conservationists, Mkomazi is a celebrated success story. A reserve which was threatened by people and grazing has been restored to good health. The compounds for African wild dog, and the extensive, patrolled sanctuary for the black rhinoceros (which are breeding) have put the reserve on the map, giving it international recognition. Roads have been regraded, dams dredged and rangers kitted out with good uniforms and radios. Anti poaching patrols restrict incursions by hunters and pastoralists. The work with schools and support for other local needs strengthens relationships with local communities. A high end tourist safari company has recently announced plans to set up regular holiday safaris to Mkomazi, which will generate more revenue from it and for it. Advocates of Mkomazi see it is a wonderful case of winning back lands for conservation which had been threatened by human interference. Few of Mkomazi's critics can dispute the facts of the previous paragraph, but for them it is simply not the whole story. They resent pro conservation literature which failed to mention or passed over the evictions and denied former residents' long association with the land. They know the reserve as a place from which thousands of herders were evicted, with inadequate compensation for a few and for most none. They feel that outreach programmes' benefits do not match the costs of eviction, that many evictees do not benefit from them, and that the numbers of people around the reserve (over 50,000) make it hard to provide meaningful benefits for most locals. They believe the ecological case for eviction is weak it was often made without any supporting data. Critics of Mkomazi see another sad case of conservation separating people from land. This is not the restoration of wilderness, for none had in fact existed, rather its pristineness has been created and imposed. Despite their stark differences, the two versions of the reserve flourish independently in separate habitats and rarely collide. The positive aspects of Mkomazi's conservation is repeatedly championed in diverse campaigns and fund raisers, winning international support, awards and celebrity endorsement. It raises hundreds of thousands of dollars a year. Critical perspectives thrive in university courses' teaching material, anthropological and human rights circles, and among conservationists who advocate inclusive approaches to conservation. Here Mkomazi is becoming a benchmark case of how not to evict local people. It is one of the few protected areas for which the costs of eviction and the impoverishment resulting from conservation policies has been rigorously documented. Compromise positions have been offered. Some observers argued that there is the ecological space to allow for a compromise which includes grazing inside Mkomazi. This is legally possible in Tanzania inside game reserves theoretically, but it would only have been realistic in the east as pastoral immigration was often unpopular in the western half. However since Mkomazi has been upgraded to full national park status, which precludes all local use, this is no longer an option. Mkomazi seems destined to be a place about which two very different stories will always be told.