Кіріспе

Қаср әл-Азрақ (قصر الأزرق, "Көк бекініс") – қазіргі Иорданияның шығысында орналасқан үлкен бекініс. Бұл қазіргі Азрақтың шетінде, Аммандан шамалы шығысқа қарай орналасқан шөлдегі қамалдардың бірі. Оның стратегиялық маңызы жақын маңдағы оазиске байланысты, ол – ауқымды шөл аймақтағы жалғыз су көзі. Бекініс пен оған байланысты қаланың атауы осы оазистен шыққан. Ескі заманда бұл елді мекен Бази деп аталған, ал римдіктер бұл жерді әскери мақсаттар үшін алғаш рет пайдаланған, кейіннен ортасында ерте мешіт салынды. 13-шы ғасырда Айюбидтер бекіністі кеңінен жаңартып, кеңейткенге дейін ол қазіргі түріне ие болмаған. Құрылыс үшін жергілікті жерден алынған базальт тасы қолданылды, ол бекіністі аймақтағы көптеген ғимараттардан қараңғырақ етеді. Кейіннен Осман империясы аймаққа билік еткен кезде осы бекіністі әскерлері пайдаланған. Араб көтерілісі кезінде Т. Е. Лоуренс 1917-1918 жылдары осы жерде өз операцияларын жүргізді және осы тәжірибесін "Жеті даналық тірегі" кітабында сипаттады. "Арабияның Лоуренсімен" байланысы – бекіністің туристерді қызықтыратын маңызды ерекшеліктерінің бірі.

Сәулет

Қала жергілікті қара базальттан салынған, және 80 метрлік қабырғалары бар төртбұрышты құрылым, ол үлкен орталық ауланы қоршайды. Ауланың ортасында Умаядтар дәуіріне дейін сонатын кішкентай мешіт орналасқан. Сыртқы қабырғаның әр бұрышында тікбұрышты мұнара бар. Басты кіреберіс бір массивті гранит тақтасынан тұрады, ол вестибюльге апарады, онда жерге қазылған римдік ойын тақтасының қалдықтарын көруге болады. Басты қақпаның әр жапырағы 1 тонна, ал екіншісі 3 тонна салмаққа ие болса да, бұл тас есіктерді пальма майының көмегімен оңай жылжытуға болады. Тас таңдауының ерекшелігі, палма ағашынан басқа, құрылысқа жарамсыз және өте жұмсақ ағаш көзінің жақын жерде болмауымен түсіндіріледі.

Тарих

Қамалдың стратегиялық маңызы – оның Азрақ оазисінің ортасында орналасқандығында, ол шамамен шөлдің бір бөлігіндегі тұщы судың жалғыз тұрақты көзі болып табылады. Бұл шалғай және құрғақ шөлді аймақтағы стратегиялық құндылығы үшін бірнеше өркениет осы жерді басып алғаны мәлім. Бұл аймақты Набатей тайпасы мекендеген, ал шамамен 200 жылға қарай римдіктердің билігіне қарады. Римдіктер жергілікті базальт тасын қолданып, тас құрылыс салған, ол кейінгі құрылыстардың негізін құрады. Бұл құрылысты Византия және Омейяд империялары да пайдаланған. Қаср әл-Азрақ 1237 жылы, Айюбид әмірі Иzz ad-Din Aybak оны қайта жобалап, нығайтқанда, құрылыстың соңғы маңызды кезеңін бастан өткерді. Қазіргі бекініс осы кезеңде салынған. Лоренс айтқандай: «Азрақ біз үшін тиімді жағдайға ие болды, ал ескі бекініс, егер біз оны қаншалықты суық қыста да тұруға жарамды етсек, ыңғайлы штаб-пәтер болар еді. Сондықтан мен оның оңтүстік қақпа мұнарасында орналастым және алты Хаурани жігітімді аспанға ашық қалған, жарылған тастан жасалған ескі қабырғаларды бұталармен, пальма жапырақтарымен және саз балшығымен жабуға бұйырдым». Әли ибн әл-Хусейн «оңтүстік-шығыс бұрыштық мұнараға орналасып, шатырын жапты». Арқа қақпасы әр түнде жабылатын болды. «Есік кескінделген базальттан жасалған, бір фут қалыңдығында, өзінің тіректерінде айналып, табалдырық пен есік жақтауына бекітілген. Оны қозғау үшін үлкен күш қажет болды, ал соңында қатты дыбыспен жабылып, ескі қамалдың батыс қабырғасын дірілдетті». Лоренс олардың алғашқы түні туралы былай деп жазды: «Содан кейін сыртқы мұнаралардың айналасында ерекше, ұзақ зар естілді. Содан кейін ол зар қайта-қайта естілді, күші баяу артып, қабырғалардың бойында терең толқындармен жылап, мұңды дауыспен жоғалып кетті». Лоренске айтылғандай: «Бени Хиллал тайпасының итттері, бекіністің мифтік құрылысшылары, әр түнде алты мұнараны аралап, өлген қожайындарын іздеді. Олардың күзеті қарудан да жақсы күзетті».

Бүгін

Қаср әл Азрақ көбінесе Аманнан шөлдегі сарайларға жасалатын бір күндік саяхаттарға, Каср Харана мен Каср Амрамен бірге қосылады. Екеуі де астананың шығысында орналасқан және 40-шы тас жол арқылы жетеді. Келушілер қамалдың көп бөлігін, жоғары және төменгі қабаттарын зерттей алады, бірақ тас қабырғаларын нығайту жұмыстары жүріп жатқан кейбір бөліктері жабық. Қазіргі уақытта ақпараттық материалдар жеткіліксіз.