Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гундам – Малидің солтүстік-орталық бөлігіндегі Томбукту облысындағы коммуна және қала. Ол облыстың бес құрамдас бөлігінің бірі – Гундам округінің орталығы. 2009 жылғы халық санауы бойынша коммунаның халқы 16 253 адамды құрады. Қаланың оңтүстік жиегінен батысқа қарай өзен ағып өтеді, Нигер өзенінен (қазан және қаңтар айлары аралығында тасқын кезінде) жақын орналасқан Лак Теле көліне құяды, ол Нигер өзенінен шамамен 4 метр төмен жатыр. Нигер өзенінің Дире қаласы оңтүстік-шығысқа қарай 35 км қашықтықта орналасқан, ал Тимбукту қаласына 97 км қашықтықтағы автомобиль жолы арқылы шығыс-солтүстік-шығысқа қарай қосылады. Ла-Фатил және Ла-Оро көлдері оңтүстік-батыста, Гундам әуежайының жанында орналасқан. Одан солтүстікке қарай Фагибин көлі жатыр, ал оңтүстік және батысқа қарай Нигердің ішкі дельтасы, Сахара шөлінің осы жиегіндегі жергілікті көлдер мен өзендерді сумен қамтамасыз ететін маусымдық батқылық жерлер жатыр.
Goundam is a commune and town in north central Mali, in the Tombouctou Region. It is the capital of Goundam Cercle, one of five subdivisions of the Region. In the 2009 census the commune had a population of 16,253. which runs west along the southern edge of the town center, draining from the Niger River (between October and January when it is in flood) towards the nearby Lac Télé which is approximately 4 metres below the level of the Niger. The Niger river town of Diré lies 35 km to the southeast, while Timbuktu is connected by highway 97 km to the east northeast. Lac Fatil and Lac Oro lie to the southwest, near the Goundam Airport. Further north lies Lake Faguibine and to the south and west is the vast Niger inland delta, seasonal marshlands which feed the local lakes and rivers along this edge of the Sahara desert.
Тарих және мәдениет
Қаланың соңхай шаруалары мен бозо балықшы қауымдастықтарының орталығы ретінде ұзақ тарихы бар, сондай-ақ жартылай көшпелі фула, туарег және мавр халықтарының қоныстанған топтары да болған. Гундам Сонгхай империясының қаласы болды, 1591 жылы марокколықтардың шапқынына түсті, кейін солтүстік-шығыстан туарег конфедерациялары және дельта аймағындағы фулалар басып алды. Бұл фула мемлекеттерінің ең қуаттысы оңтүстік-батыста орналасқан Макина империясы еді. Тукулер империясы 19 ғасырдың ортасында бұл аймақты жаулап алды, ал француздар 1894 жылы қаланы басып алды.
The town has a long history as a center for Songhay farmers and Bozo fishing communities, as well as settled elements of the semi nomadic Fula, Tuareg and Maure peoples. Goundam was a city of the Songhai Empire, fell to the Moroccan invasion in 1591, and was later seized by Tuareg confederations from the northeast and the Fula of the delta region. Most powerful of these Fula states was the Macina Empire, centered to the southwest. The Toucouleur Empire conquered the area in the mid 19th century, and the French captured the town in 1894.
Француздық жаулап алу
Гундам француздардың Тимбуктуға жасаған жорығындағы маңызды кері шегініс болған жер, сол кезде "Гундам қырғыны" деп аталды. 1893 жылдың желтоқсанында француз подполковнигі Эжен Бонье өз бастамасымен Тимбуктуды жаулап алу үшін Сегудегі француз бекінісінен өзен бойымен шағын әскер тобын алып жүрді. Оның алғы шебі, лейтенант Г. Гастон Бойто басқаратын екі канонерлік кемеден тұратын одан да кішкентай күш алға шықты, бірақ бұйрықтарына қайшы, Боньеден бұрын Тимбуктуға жетіп, қаланы басып алды. Бонье оны қуды да, Бойтоның 1894 жылдың 10 қаңтарында подполковник келгенге дейін аңызға толы қаланы жаулап алғанын білді. Сол күні, бағыныштысын қамаудан кейін, Бонье аздаған африкалық әскермен Гундамға қарай жол тартты. Олар 14 қаңтарда қаланы басып алды, бірақ жол бойында туарегтердің лагерінен 500 қой тартып алды және жақын жердегі Такубаода туарег шабуылдарына тап болды. 15 қаңтардың таңында туарег жауынгерлері Бонье лагеріне шабуыл жасап, оны, 11 офицерді, екі француз сержантын, 68 африкалық тирайерді және олардың аудармашысын өлтірді. Болашақ Франция маршалы Жозеф Жак Жоффре басқарған құтқару жасағы 8 ақпанда Гундамды, ал төрт күннен кейін Тимбуктуды қайта басып алды.
Goundam was the site of a major reverse in the French drive to Timbuktu, known at the time as the "Goundam Massacre". In December 1893 French lieutenant colonel Eugene Bonnier took a small company of troops downriver from the French outpost at Segou to conquer Timbuktu on his own initiative. His advance guard, an even smaller force of two gunboats commanded by Lieutenant H. Gaston Boiteaux, went ahead, but contrary to their orders advanced to Timbuktu themselves, beating out Bonnier. Bonnier pursued him, finding Boiteau had taken the fabled city prior to the Lt. Col's arrival on 10 January 1894. That day, after arresting his subordinate, Bonnier marched out towards Goundam with a small number African troops. They took the town 14 January, but on the way they had seized 500 sheep at a Tuareg encampment, and fought Tuareg raiders at nearby Tacoubao. In the early hours of 15 January, Tuareg warriors attacked Bonnier's camp, killing him, 11 officers, two French NCOs, 68 African Tiailleurs, and their interpreter. A rescue column, commanded by the future Marshal of France Joseph Jacques Joffre, recaptured Goundam on 8 February and Timbuktu four days later.
Босқындар орталығы
Сахельдегі 1970 жылдардағы құрғақшылықтан кейін және 1990 жылдардағы туарегтер көтерілісінен соң, Гундам Малидің солтүстігінен келген туарегтер мен басқа да босқындарды қабылдаудың ірі орталығына айналды. Олардың көптегені әлі де Гундам қаласының төңірегінде қоныстанған.
In the period following the Sahel droughts of the 1970s, and again following the 1990s Tuareg Rebellion, Goundam became a major relocation center for Tuareg and other refugees from the north of Mali. Many still remain around Goundam town.
Көрікті жерлер
Гундамның атақты орындарының бірі – тарихи балшық кірпіштен салынған Гундам Токосель мешіті.
Among the landmarks in Goundam is the historic mud brick Goundam Tokossel Mosque.
Ауыл шаруашылығы
Гундам маңындағы маусымдық ылғалды жерлер шөлдеуге ұшырауы және жылдық жауын-шашынның 150-200 мм шамасында болуы салдарынан, жергілікті шаруалардың тамақ өндіруі үшін сирек мүмкіндіктердің бірі болып табылады. Негізгі азық – күріш. Жыл сайынғы жауын-шашынның үлкен өзгермелілігіне байланысты, Гундам аймағында маусымдық су тасқынына ұшыраған өзен салалары, көлдер мен тоғандар маңындағы құнарлы жерлердің аумағы жиі болжай алмайтын болады.
The seasonal wetlands near Goundam are, due to desertification and a low annual rainfall of 150 200mm, one of the few opportunities local farmers have for food cultivation. The staple here is mostly rice. With highly variable year to year rain, the Goundam area has often an unpredictable extents of fertile lands around seasonally flooded river branches, ponds and lakes.