Кіріспе
Сасанидтер империясының билеушісі 303–309
II Хормизд (сонымен қатар Хормозд немесе Ормазд деп те жазылады) – Сасанидтер империясының шаһы. Ол 303 жылдан 309 жылға дейін алты жыл бес ай билік етті. Ол Нарсехтің ұлы және мұрагері болды. Оның билігі тұсында Армения патшалығы христиан дінін мемлекеттік дін деп жариялап, Сасанидтер Иранымен ортақ болған ежелгі зороастризмді қалдырды. II Хормиздтің билігі ішкі тартыстармен де сипатталды, оны ол сәтті басқара алды. Хормизд II батыста да табысқа жетіп, Сириядағы Гассанид әміршісін жеңіп, өлтірді. Дегенмен, оның билігі Иран ақсүйектерінің қастандықтарынан қысқарып қалды, олар оны уединен жерде өлтірді. Оның орнын ұлы Адур Нарсех басты, ол бірнеше ай билік еткеннен кейін ақсүйектер тарапынан өлтірілді. Олардың орнына II Хормиздтің кенже ұлы Шапур II таққа отырғызылды.
During his reign, the Kingdom of Armenia had recently declared Christianity as its official religion, thus leaving its ancient Zoroastrian heritage that it shared with Sasanian Iran. Hormizd II's reign was also marked by internal turmoil, which he successfully managed to deal with. Hormizd II was also successful in his efforts in the west, defeating and killing the Ghassanid king in Syria. His reign was, however, cut short by the intrigues of the Iranian nobility, who killed him in a secluded place. He was succeeded by his son Adur Narseh, who after a few months of reigning was also killed by the nobility. They instead installed Hormizd II's infant son Shapur II on the throne.
Этимология
Хормизд атауы (Охрмазд, Хормозд деп те жазылады) – зороастризмдегі басты құдайдың аты, Авестада Ахура Мазда деп белгілі. Ежелгі парсы тіліндегі баламасы – Аурамазда, ал грекше транслитерациясы – Хормиздас. Армян тілінде Ормизд, грузин тілінде Урмизд деп кездеседі.
Өмірбаян
Хормиздтің әкесі Нарсех 293 жылы таққа отырғанда, ол Нақш-е Ростамда патшалық сақинасын әйел тұлғадан алғандай бейнеленген сурет жасатты. Көптеген ғалымдар бұл тұлғаны құдай Анахита деп санайды. Алайда, кейбір ғалымдар бұл оның әйелі және Хормиздің анасы Шапурдухтак болуы мүмкін деп болжайды. Нарсехтің артында тұрған тұлға, көбінесе Хормизд, өйткені оның киген бас киімі жануардың басы түрінде, мұндай бас киімді Сасани әулетінің мұрагерлері киген. Хормизд әкесінің Рим империясына қарсы соғысына қатыспаған болуы мүмкін, бұл соғыс Сасанилер үшін апатты аяқталды. Нарсехтің әйелі мен балаларының бір бөлігі тұтқынға алынды, осыдан кейін Нарсех Армения мен Месопотамиядағы бірнеше провинцияны Римдіктерге беруге мәжбүр болды, отбасы мүшелерін қайта алу үшін. Хормизд 300-303 жылдары Кушано-Сасанид патшалығын қысқа мерзімге билеген Сасанид әмірі Хормизд II Кушаншахпен бір адам болуы мүмкін. Олар екеуі де қанатты тәжбен суреттелген монеталар соқты, ал монетаның екінші жағында, әдетте екі қызметшінің қасындағы от алтары бейнеленген, сондай-ақ оттан бас шығып тұрады, бұл Кушано-Сасанидтердің ерекше дизайны, ол алғаш рет Хормизд II билігінде Сасанид монеталарында пайда болды.
Мұрагерлік
Хормизд қайтыс болғаннан кейін, оның орнын үлкен ұлы Адур Нарсех иеленді. Ол қысқа ғана мерзімге, бірнеше ай ғана билік еткен соң империяның ақсүйектерінің бірінен өлтірілді. Олар екінші ұлын соқыр етіп, үшінші ұлын (кейіннен Рим империясына қашқан Хормиздті) түрмеге қамады. Тақ Хормизд II-нің әйелі Ифра Хормиздтің тумаған баласына, яғни Шапур II-ге бөлді. Шапур II тарихта анасының құрсағында таж кигізілген жалғыз патша деп есептеледі, себебі аңыз бойынша, оның анасы жүкті болғанда таж оның құрсағына қойылған. Алайда Шахбазидің пікірінше, Шапур анасының құрсағында болғанда патшалыққа тағайындалуы екі күмәнді, өйткені сол кезде ақсүйектер оның жынысын білмеген. Ол сондай-ақ Шапур әкесінің қайтысынан соң қырық күн өткенде дүниеге келгенін, ал ақсүйектер империяны бақылауға алу үшін Адур Нарсехті өлтіріп, Шапур II-ні таққа отырғызғанын айтады. Олар Шапур II толыққанды билікке ие болған 16 жасқа дейін империяны бақылап ұстады.