Кіріспе

Америкалық бизнесмен және биотехнология кәсіпкері Алехандро Заффарони (27 ақпан 1923 – 1 наурыз 2014) – Уругвайлық сериялық кәсіпкер, ол Силикон алқабында бірнеше биотехнологиялық компанияларды құруға жауапты болды. Ол дамытуға қатысқан өнімдердің ішінде ауыздық таблеткасы, никотин жамасы, кортикостероидтар және ДНК микромассивтері бар.

Білім

Заффарони 1923 жылғы 27 ақпанда Монтевидео қаласында дүниеге келген. Оның итальяндық тегі болған, себебі оның әкесінің әкесі 16 жасында Италиядан Уругвайға көшіп келген. Заффаронидің екі ата-анасы да өмірінің басында қайтыс болды: анасы 12 жасында, әкесі 18 жасында. Әкесі банк ісімен айналысқан. Заффарони 1945 жылы Республика университетінен ғылым бакалавры дәрежесін алды, ал 1949 жылы Рочестер университетінен биохимия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін қорғады.

Мансап

1951 жылы Заффарони Мексикадағы шағын химиялық компания – «Синтекске» биохимик ретінде қосылды. Ол «Синтекс» компаниясын Калифорния штатының Пало-Альто қаласына көшіріп, ірі көпұлтты фармацевтикалық компанияға айналдыруға қатысты. 1962 жылы ол АҚШ-тағы филиалдың президенті болып тағайындалды. 1968 жылы ол өзінің атының әріптік аббревиатурасы болып табылатын ALZA компаниясын құрды, оның мақсаты – дәрі-дәрмектерді бақыланатын жеткізу арқылы емдеу әдістерін әзірлеу болды. Ол жаңа жеткізу жүйелерін эндокринологияда ашылған процестер үлгісінде жасады, онда бездер өте аз мөлшерде гормондарды бөліп шығарады, бірақ олардың әсері зор. ALZA-ның алғашқы бақыланатын дәрілік препараты глаукоманы емдеу үшін қолданылды. Заффаронидің дәрілік заттарды жеткізу технологияларын қолданған басқа өнімдеріне инсулинге тәуелсіз диабетке арналған «Glucotrol», ауыр созылмалы ауырсынды басқаруға арналған «Duragesic», темекі татуды тоқтатуға арналған «NicoDerm CQ» және қозғалыс ауруымен байланысты лоқсып, құсуды болдырмауға арналған «Transderm Scop» кіреді. 1980 жылы Заффарони генетикалық инженерия мен иммунобиология технологияларын біріктіретін макромолекулалық өнімдерді әзірлейтін «DNAX» компаниясын құрды. 1988 жылы ол жаңа дәрілерді анықтау құнын және уақытын қысқарту үшін комбинаторлық химияға маманданған «Affymax» компаниясын негіздеді. 1991 жылы ол жаңа дәрілерді әзірлеу үшін генетиканы пайдалануға маманданған «Affymetrix» компаниясын құрды. Ол сондай-ақ аурудың генетикалық себептерін анықтаумен айналысатын «Affymetrix» компаниясының еншілес кәсіпорны – «Perlegen Sciences» компаниясын құруға қатысты. 1994 жылы ол комбинаторлық химия технологияларын пайдалануға бағытталған «Symyx Technologies» компаниясын құрды. Ол құрған басқа компаниялар: ақуыздар мен генетикалық элементтерді дамытуды жақсартатын технологияларды әзірлейтін «Maxygen» (1997) және аурудың суррогаттық маркерлерін дамытуға бағытталған «SurroMed» компаниялары. 2000 жылы ол дәрі-дәрмектердің тез әсер етуін қамтамасыз ететін технологияларды әзірлейтін «Alexza Pharmaceuticals» компаниясын құрды. 2014 жылдың 1 наурызында Калифорния штатының Атертон қаласындағы үйінде қайтыс болды. Ол 91 жаста еді.

Марапаттар мен құрметтер

1979 жылы Заффарони Америка Химия институтының «Химиялық пионер» сыйлығымен марапатталды. 1995 жылы фармацевтика және биотехнология салаларына қосқан үлесі үшін президент Билл Клинтоннан Ұлттық технология медалін алды. 2004 жылы ол Джордж Розенкранцпен бірге Химиялық мұра қоры мен Химиктер клубының Уинтроп Сирс медалін алғандардың қатарында болды. 2005 жылы жаңа биохимиялық процестер мен дәрі-дәрмектерді жеткізу технологияларын жасауы үшін Франклин институтынан «Бизнес көшбасшылығы» үшін Бауэр сыйлығын алды. 2005 жылы Ворчестер қорынан Грегори Пинкус сыйлығымен марапатталды. 2006 жылы Биотехнология индустриясы ұйымы (BIO) және Химиялық мұра қорынан Биотехнология мұрасы сыйлығын алды.