Кіріспе

Тампарули – Малайзияның Сабах штатының батыс жағалауындағы Туаранның шағын қаласы және ауданы, Кота-Кинабалу – Сандакан тас жолының жанында орналасқан. Бұл жолмен Кота-Кинабалудан келе жатқан саяхатшылар үшін шағын тамақ немесе толыққанды тамақтануға тоқтау орны. Қаланың көп бөлігін жергілікті дусун тайпасының өкілдері құрайды, ал ірі қытай қауымы (олардың көпшілігі хакка тайпасынан) қаланың көптеген дүкендерін басқарады. Сабахтың және жалпы Малайзияның көптеген басқа да шағын қалалары сияқты, Тампарулидің өзінде де жаңа бетон үйлер мен ескі ағаш үйлер қатар орналасқан. Ағаш үйлер өртке оңай тұтанады, бұл жақындағы оқиғада ағаш үйлердің бірінің өрт сөндірушілерге дейін жануынан көрінді. Қазір Тампарулиде "Тампарули Пойнт" деп аталатын жаңа сауда орталығы ашылып, қаланың дамуына мүмкіндік туды. Тампарулидегі ең танымал орын – ұзын аспалы көпір. Өзеннің төменгі жағынан өтетін, автокөліктер үшін салынып, қауіпсіздігі арттырылған тағы бір көпір, қатты жаңбыр кезінде жиі суға батып қалады. 1854 жылы су тасқыны кезінде осы көпірдің бір бөлігі қираған, бірақ көп ұзамай қайта жаңартылған.

Этимология

"Тампарули" атауының шығу тегі туралы көптеген адамдардың әртүрлі әңгімелері бар. Ең көп таралған түсінік бойынша, Тампарули қаласы аты аталмаған британдық офицер салған аспалы көпірдің құрметіне аталған. Бұл көпір, су тасқынынан зақымданған ескі аспалы көпірдің орнына уақытша салынған. Сонымен қатар, тағы бір дереккөз бойынша, Тампарули атауы "сумен шапалақталған" деген сөздерден шыққан, ал бұл сөз Бруней тілінен келген. Брунейден келген саудагерлердің Тампарулиге жеткенде, күшті ағысқа қарсы өңірге көтерілуде қиындықтар туындағандықтан, осылай аталған.

Тампарули қаласының пайда болуы

Тампарули қаласы бұрын "Бонтой" деп аталып келген (әсіресе, бұл сол аймақтағы шағын ауылға қатысты) және "Бонтой" атауы Тампарули деп аталмас бұрын 200 жылдан астам уақыт бұрын болған деп саналатын көпірді білдіреді. Шағын ауыл болған Тампарули кейін қалаға айналды. Бұл өзгеріс 1930 жылдары бірнеше сыртқы саудагерлер, әсіресе Туараннан келген қытайлар, ағаш сататын дүкендер ашқаннан кейін болды.

Ескерткіш ескерткіштер

Тампарули қаласындағы базардың жанында 60 жылдан астам уақыт бұрын салынған ескерткіш бар. Тарихи деректерге сәйкес, ескерткіш 1960 жылдың 18 мамырында Тампарули көпірінен өтіп бара жатқан төрт дөңгелекті Land Rover кезінде жақын жердегі өзенде қаза болған екі британдық әскери қызметкерін еске алу үшін орнатылған. Қаза тапқан британдық әскери қызметкерлер – Корольдік денсаулық сақтау корпусының JWN Холл және Кота Белудтағы Парадайс лагерінде орналасқан Корольдік қызмет корпусының жүргізушісі DC Купер. Оқыс оқиға екі әскери қызметкер ауыр жарақат алған әйелді Кампунг Саяптан Джесселтон қаласындағы ауруханаға апарып бара жатқанда болды. Оқиға кезінде көлік көпірдің ортасында болғанда күтпеген күшті ағыс көлікті сүйреп әкеткен. Үш құрбандықтың денесі табылған, олардың екеуі ағыспен сүйреліп кеткен Land Rover ішінде болды. Үш күннен кейін екі британдық әскери қызметкер Кота Белудтағы Парадайс лагеріндегі әскери зиратқа жерленді. Ескерткіш Тампарули қаласына келген қонақтардың қызығушылық танытатын орындарының бірі болып табылады.

Су тасқыны

Су тасқыны Тампарули қаласындағы тарихи жазбаларды қамтиды, ол адамдарға бүгінгі күнге дейін су тасқынының Тұран, Тенгилан және Сабахтың басқа аудандарына да әсер еткенін еске салады. 1999 жылы Тампарули қаласы аумағында үлкен су тасқыны болды, ол Тампарули ескі көпірі сияқты бірнеше нысандарды қиратты. 1992 жылы Тампарули қаласында да су тасқыны орын алды. Содан кейін, 1996 жылы «Ribut Tropika Greg» (1996 жылғы Тынық мұхиты тайфуны маусымы) Сабах штатының бүкіл аумағына соқты, нәтижесінде су тасқыны болды. Тұран ауданында ағаштардың құлауы салдарынан Туран мен Кота-Кинабалу арасындағы байланыс жолдары бұзылды, сондай-ақ үзілген кабельдер мен электр бағаналарының зақымдануынан аймақтың барлық бөлігінде электр қуаты болмады. Осының салдарынан мемлекеттік және жеке секторлар жұмыс істеуге қабілетсіз болды, сонымен қатар сумен жабдықтау да мәселе тудырды. Тампарули қаласы аумағында СК Сарадан, СК Пекан Тампарули, СК Рунгус, СК Лингга Бару, СК Гуакон және СМК Тампарули мектептері жағдайды хабарлады. 2014 жылдың 15 қаңтарында Тампарули қаласы аумағында жер көшкіні мен су тасқыны болды. Ұзаққа созылған жаңбыр бірнеше ауданда су тасқынына және Рангалау Бару ауылында жер көшкініне әкеп соқты. Ауыр су тасқыны бірнеше көліктің жолдан шығып, аймақтан кетуіне кедерес келтірді. Қазіргі таңда СМК Тампарулидің 20 оқушысы Тампарули ескі көпіріне су тасқыны туралы ескерту жүйесін орнатып, 12 мыңнан астам жергілікті тұрғынға пайдасын тигізді. Осы жүйе қауіпсіздікті арттыруға және су тасқыны туралы халыққа ақпарат беруге көмектеседі.

Туристік жерлер

"Кері үй" немесе "Румах Тербалик" қалада орналасқан туристік орын. Қазірге дейін Малайзияда осындай ғимараттың жалғыз ғана мысалы бар, және күндіз келушілерге экскурсия ұсынылады. Тамаралыдағы аспалы көпір "Джамбатан Тампарули" деп аталады. Көпір жергілікті әнші Джастин Лусахтың көпірдің атын алған әнінен кейін кеңінен танымал болды. Сонымен қатар, Джамбатан Тампарулиға келген қонақтарды Джамбатан Тампарули табанында Дусун халқының дәстүрлі музыкасы мен би қойылымдарымен қарсы алады. Фестивальдік музыкалық топ 5-тен 13 музыканттан тұрады, олардың ішінде маримба, тогунгак, сомпотон, сулинг, скопион және сомпотон кембар сияқты музыкалық аспаптар бар. Чантек Борнео халық мұражайы – Барби көлеміндегі миниатюралық қуыршақтарды, барлығы Малайзияның ұлттық костюмдерін киген түрде көрсететін шағын мұражай. Көрмеге шамамен 300 миниатюралық костюм қойылған, олардың 2/3-і Сабахтан. Мұражай күн сайын келушілерге ашық. JonGrapevines & Figs бағы да туристік орын және Кампонг Бантайан, Тамаралыда орналасқан. Бұл жерде жүзім мен інжірдің түрлі сорттары көрсетілген. Рухианг төбесі, "Букит Пераху" (Святая Вероника төбесі) деп белгілі, Тамаралы қаласына жақын орналасқан және жаяу серуендеуге арналған орын. Сонымен қатар, Кусай төбесі де туристер үшін танымал басты орындардың бірі болып табылады, жаяу серуендеуге және велосипед жолдарына мүмкіндік береді. Әрі, Муруг Туруг экотуризмі, жаяу серуен және орманға саяхат (MTET) – Кампонг Минанккобта орналасқан, Тамаралы қаласынан 11 шақырым және Кота Кинабалу қаласынан 45 шақырым қашықтықта орналасқан, ашық ауада белсенді демалысқа арналған туристік орын. Таму Тамаралы 1974 жылдан бері бар, және әр сәрсенбі күні таңертең Тамаралы қаласында "Таму" (жергілікті ашық базар) өткізіледі. Тамуда Тамаралы және айналасындағы ауылдардың өнімдері, теңіз өнімдері, дәстүрлі тағамдар мен сусындар, қолөнер бұйымдары және басқа да тауарлар сатылады.

Мекемелер

Тамарули қаласында Тамарули өзенінің жағасына жақын жерде, шамамен 1 километрлік қашықтықта қоғамдық демалыс үшін жаяу жүгіру жолы салынған. 2011 жылдан бері Тагал аймағының символы ретінде қолданылатын тұщы су балығының мүсіні жаяу жүгіру жолының жанында орналасқан. Мүсін бетоннан жасалған, биіктігі шамамен үш метр, ал бес метрлік бетон тіреуге орнатылған. Көрермендердің демалуы үшін мүсіннің айналасында орындықтар қойылған. Бұған қоса, жаяу жүгіру жолының жанында шағын кафе және аялағы орналасқан. Датук Джахид Джахимның сөзіне қарағанда, жаяу жүгіру жолы бойына шамдар орнату жоспарлануда.