Кіріспе
Ядролық бомбамен қуатталатын рентген лазерін пайдаланатын ракетаға қарсы жүйе
Экскалибур жобасы – Лоуренс Ливермор Ұлттық зертханасының (LLNL) Суық соғыс кезеңіндегі зерттеу бағдарламасы. Концепцияға кеңістікте орбитада жүретін ядролық құрылғының айналасына көптеген рентген лазерлерін орналастыру кірді. Шабуыл кезінде құрылғы жарылып, әр лазердің сәулесімен бірнеше келіп шабуылдайтын зымырандарды жоюға болады. Жүйе Жер атмосферасының үстінде орналасқандықтан, рентген сәулелері мыңдаған шақырым қашықтықтағы зымырандарға жете алады, кең аумақты қорғауды қамтамасыз етеді. Сол кездегі ракетаға қарсы (ABM) жүйелері жаудың ядролық оқ-дәрілерін тек қана ICBM-дерден босатылғаннан кейін ғана шабуылдайтын. Бір ICBM оншақты оқ-дәрі тасымалдай алатындықтан, әрбір шабуылдаушы зымыранға ондаған қорғаныс зымырандары қажет болатын. Бір Экскалибур құрылғысында 50 лазерге дейін болуы мүмкін, олар барлық оқ-дәрілерімен бірге зымырандарды жоюға қабілетті. Осылайша, бір Экскалибур бірнеше ICBM-ді және жүздеген оқ-дәріні бір атом бомбасының құнымен жоюға мүмкіндік береді, бұл бұрынғы ABM жүйелерін құртқан шығындардың арақатынасын күрт өзгертеді. Экскалибурдың негізгі концепциясы 1970 жылдары Джордж Чаплин-младший және Питер Л. Хагельштейн жасаған, олар Эдвард Теллердің LLNL-дегі "O тобының" мүшелері болды. 1980 жылы сәтті сынақтан өткеннен кейін, 1981 жылы Теллер мен Лоуэлл Вуд АҚШ президенті Рональд Рейганмен бұл концепция туралы әңгімелесе бастады. Бұл әңгімелер, The Heritage Foundation-ның күшті қолдауымен бірге, Рейганға 1983 жылы Стратегиялық қорғаныс бастамасын (SDI) жариялауға көмектесті. 1980 жылдардың басында жүргізілген жер астындағы ядролық сынақтар прогресс жасалып жатқанын көрсетті, бұл 1986 жылғы Рейкьявик саммитіне әсер етті, онда Рейган кеңістікте ядролық сынақтар арқылы SDI технологиясын сынау мүмкіндігінен бас тартудан бас тартты. Ливермор және Лос-Аламос зерттеушілері сынақ нәтижелеріне қатысты алаңдаушылық білдіре бастады. Теллер мен Вуд 1985 жылы өткен сынды сынақтан кейін де бағдарламаның күтілгендей жұмыс істемейтінін мәлімдеді. Бұл АҚШ қару-жарақ зертханаларында айтарлықтай сынға ұшырады. 1987 жылы ішкі даулар жария болды, LLNL Экскалибур концепциясы туралы үкіметті жаңылыстырды ма деген тергеуге әкелді. 1988 жылы "60 минут" телебағдарламасына берген сұхбатында Теллер зертханадағы әріптесіне қатысты сұрақтарға жауап берудің орнына, жұмыстан кетуге тырысты. Келесі сынақтар қосымша проблемаларды көрсетті, ал 1988 жылы бюджет күрт қысқартылды. Жоба 1992 жылға дейін ресми түрде жалғасты, содан кейін оның соңғы жоспарланған сынағы, "Жулин" операциясының "жасыл суы", тоқтатылды.
Тұжырымдамалық даму
Рентген және гамма сәулелерін пайдаланатын қысқа толқынды лазерлердің тұжырымдық негізі, олардың көрінетін жарыққа арналған аналогтарымен бірдей. Мұндай құрылғылар туралы әңгімелер алғашқы рубин лазерінің демонстрацияланған жылы – 1960 жылдың өзінде қозғалған. Рентген лазерінің алғашқы сәттілі жариялануы 1972 жылы Юта университетінде жасалды. Зерттеушілер микроскоптық слайдтарға мыс атомдарының жұқа қабаттарын жайып, оларды неодимдік шыны лазердің импульстарымен қыздырды. Бұл рентген пленкасында қабаттар бағытында дақтардың пайда болуына, ал басқа бағыттарда – дақтардың болмауына әкелді. Бұл жаңалық үлкен қызығушылық тудырды, бірақ көп ұзамай басқа зертханалар нәтижелерді қайталай алмағандықтан, бұл жаңалық ұмытылды. 1974 жылы Париж-Суд университеті лазерлік жарық импульсі арқылы жасалған алюминий плазмасында лазерлік генерацияны жариялады, бірақ тағы да басқа зертханалар нәтижелерге күмәнмен қарады. DARPA 1960 жылдан бері жоғары жиілікті лазерлерді зерттеуді қаржыландырып келді. 1976 жылдың соңына қарай олар олардан бас тартты. Олар Physical Dynamics компаниясына осындай лазердің қолданылу мүмкіндіктерін, соның ішінде ғарышта қолданылатын қаруды зерттеуді тапсырды. Ешқайсысы перспективалық көрінбеді, сондықтан DARPA рентген лазерлерін зерттеуді қаржыландыруды тоқтатып, перспективалырақ бос электронды лазерге көшті. 1977 жылдың маусымында екі танымал совет зерттеушісі – Игорь Собельман мен Владилен Летохов, Ютадағы нәтижелерге ұқсас хлор, кальций және титан плазмаларының шығысына түсірілген пленканы көрсетті. Олар нәтижелердің алдын ала екенін және одан әрі зерттеу қажеттігін атап өтті. Келесі бірнеше жылда осы тақырыпта бірнеше қосымша мақалалар ұсынылды. Солардың ең тікелейі – Собельманның 1979 жылы Новосибирскіде өткен конференцияда кальций плазмасында лазерлік генерацияны байқап отырғаны туралы мәлімдемесі болды. Бұрынғы жарияланымдар сияқты, бұл нәтижелер де күмәнмен қабылданды.
Ливерморда алғашқы әрекеттер
Джордж Чаплин 1970-ші жылдары рентген лазерлік концепциясын зерттеді. Чаплин Теллердің «O Group» атты зерттеу жобасының мүшесі болды және бұл концепцияны Теллердің шәкірті, «O Group» мүшесі Лоуэлл Вудпен талқылай бастады. 1975 жылы екеуі рентген лазерлік саланың толық шолуын жасады. Олар мұндай құрылғының материалтануда, вирустардың голограммаларын жасауда – дәстүрлі лазердің толқын ұзындығы қажетті оптикалық шешім бере алмайтын жағдайларда, сондай-ақ инерциялық термоядролық синтез құрылғыларындағы термоядролық процестің суретін түсіруге арналған «флеш-лампа» ретінде тиімді құрал болатынын ұсынды. Бұл шолуда мұндай құрылғы үшін қажетті жылдам реакция уақыты және сорғылауға қажетті жоғары энергия деңгейін көрсететін есептеулер қамтылған. Чаплин Собельманның рентген лазерлері жөніндегі жұмысының таныстырылымын тыңдады. Ол Қорғаныс ядролық агенттігі (DNA) тапсырысымен жасалған, ядролық реакциялардың рентген сәулелерінің ұзын тоннель арқылы тарауына және жарылысқа қарсы есіктердің жабылуымен жарылыстың өзі тоқтатылатын жер асты ядролық сынақтары туралы білді. Бұл сынақтар атмосферадан тыс ядролық жарылыстардың қайта кіруге арналған аппараттарға тигізетін әсерін зерттеу үшін пайдаланылды. Ол мұның рентген лазерін соруға өте қолайлы тәсіл екенін түсінді. Бірнеше апталық жұмыстан кейін ол сынақтан өтетін концепцияны ұсынды. Сол кезде DNA рентгендік әсерлерді зерттеу үшін тағы бір сынақ жоспарлап жатқан еді, және Чаплиннің құрылғысын сол сынақ аясында сынауға болады. «Diablo Hawk» сынағы 1978 жылдың 13 қыркүйегінде «Operation Cresset» сериясы аясында жүргізілді. Алайда, Чаплиннің құрылғысындағы аспаптар істен шықты, сондықтан жүйенің жұмыс істегенін анықтау мүмкін болмады. Конгресс Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасына (LLNL) және Лос-Аламос ұлттық зертханасына (LANL) жаңа концепцияларды қару-жарақпен сынау үшін 10 миллион доллар бөлуді тапсырды. Чаплинге рентген лазерлік концепцияға арналған жаңа сынақты жоспарлауға рұқсат берілді. DNA сынақтарында қайта кіруге арналған аппаратты сынақтан кейін зерттеу үшін алып кету қажет болды, бұл қорғаныш есіктерінің күрделі жүйесін және осы сынақтарды өте қымбат ететін басқа да шараларды талап етті. Рентген лазерлік сынақ кезінде мұның бәрін ескермеуге болады, өйткені лазер жарылыс кезінде жойылмақ болды. Бұл лазерді тік шахтаның жоғарғы бөлігіне орналастыруға мүмкіндік берді, бұл сынақтың құнын DNA сынақтарындағы 40 миллион доллардан едәуір төмендетті. Невада сынақ полигонының кестесіне сәйкес, олардың сынағы 1980 жылға дейін күтуге мәжбүр болды.
Даффиннің табысы
Питер Хагельштейн 1974 жылы МТИ-де физика мамандығы бойынша бакалавриат бағдарламасында оқып жүргенде Герц қорының стипендиясына өтініш берді. Теллер Герц қорының кеңесінде болды, ал Хагельштейн жақын арада Лоуэлл Вудпен әңгімелесті. Хагельштейн стипендияны жеңіп алды, сосын Вуд оған LLNL зертханасында жазғы мамандық ұсынды. Ол бұл зертхана туралы естімеген еді, ал Вуд олар лазерлер, термоядролық синтез және осы сияқты ұғымдармен айналысатынын түсіндірді. Хагельштейн 1975 жылдың мамырында келді, бірақ ол аймақты "қорқынышты" деп тапқан соң, кетіп қалуға жақындады және тікенді сым мен қарулы күзетшілерді көргенде, олар қару-жарақ зерттеуімен айналысады деп ойлады. Ол қызықты адамдармен танысқандықтан ғана қалды. Хагельштейнге LLNL суперкомпьютерлерінде рентгендік лазер процесін модельдеу міндеті тапсырылды. Оның XRASER ("X-сәулелі лазер") деп аталған бағдарламасы шамамен 40 000 жол кодтан тұратын үлкенге дейін өсті. 1976 жылы ол магистратураны бітіріп, жұмыс істейтін лазерді жасауға жетекшілік ету ниетімен зертханада толық уақыт жұмыс істеді. Идея – зертхананың қуатты термоядролық лазерлерін энергия көзі ретінде пайдалану еді, бұл туралы Хагельштейн мен Вуд өз шолу мақалаларында айтқан болатын. Хагельштейн XRASER бағдарламасын қолданып, 45-ке жуық осындай ұғымдарды модельдеді, содан кейін жұмыс істейтіндей сезілгенін тапты. Бұл лазерлерді металл фольгаларды қыздыру және рентген сәулелерін шығару үшін қолданды, бірақ 1970 жылдардың соңына қарай бұл эксперименттердің ешқайсысы сәтті аяқталған жоқ. Diablo Hawk жобасының сәтсіздігінен кейін Хагельштейн Чаплиннің идеясын қайта қарап, әлдеқайда тиімді болуы керек жаңа ұғымды ұсынды. Чаплин жергілікті шөптен алынған жеңіл материалды қолданған, бірақ Хагельштейн оның орнына металл таяқ қолдануды ұсынды. Бастапқыда күмәнмен қараған Вуд ақыры идеяны қолдап, екі ұғымды Чаплиннің сынағында сынау керек деп ұсынды. Критикалық сынақ 1980 жылдың 14 қарашасында "Гардиан" операциясының аясында "Дофин" атауымен жүргізілді. Екі лазер де жұмыс істеді, бірақ Хагельштейннің дизайны әлдеқайда қуатты болды. Зертхана көп ұзамай Хагельштейннің нұсқасын іске қосуды шешті және "R бағдарламасын" құрды, оны O тобының тағы бір мүшесі Том Уивер басқарды.
Жаңа қызығушылық
Хагельштейн 1981 жылғы қаңтарда «Қысқа толқынды лазерлік дизайн физикасы» тақырыбында докторлық диссертациясын жариялады. Чаплин мен Вудтың бұрынғы жұмыстары азаматтық қолданысқа бағытталған болса, диссертацияның кіріспесінде бірнеше мүмкін қолданылуы, тіпті ғылыми фантастикадан алынған қарулар туралы да айтылады. Біраз уақыттан кейін Хагельштейн рентген лазерін дамытудың азаматтық жағына қайта оралды, бастапқыда зертхананың термоядролық лазерлері плазма тудыратын, ал оның фотондары басқа материалды қоздыратын тұжырымдаманы жасады. Бұл бастапқыда хром фольга қабыршағының ішінде сақталған фтор газына негізделген. Оны жасау тым қиын болғандықтан, бұрынғы кеңестік тұжырымдамаларға ұқсас жүйе әзірленді. Лазер селен сымына жеткілікті энергияны жеткізіп, 24 электронды иондап, 10 электронды қалдырды, олар плазмадағы бос электрондармен соқтығысу арқылы қоздырылды. Novette лазерін энергия көзі ретінде бірнеше рет қолданғаннан кейін, 1984 жылдың 13 шілдесінде жүйе алғаш рет жұмыс істеді. Команда жүйенің шамамен 700 есе лазерлік күшейту шығарғанын есептеді, оны лазерлеудің нақты дәлелі деп санады. Деннис Мэтьюс 1984 жылғы қазан айында Бостонда өткен Америка физикалық қоғамының плазма физикасы жиналысында осы жетістікті таныстырды, онда Принстон университетінің Szymon Suckewer көміртегінде лазерлеудің дәлелін ұсынды, бұл үшін әлдеқайда кішкентай лазер қолданылды және плазма магниттермен шектелді.
Вашингтондағы Теллер, "АвВек" газетінің хабаршысы
Дауфин сынағының табысы БМЖ мәселесіне жаңа шешім ұсынуы мүмкін еді. Рентген лазері орбитадағы бір ғана ядролық қарудан көптеген лазер сәулелерін жасау мүмкіндігін ұсынды, яғни бір қару көптеген құрлық аралық баллистикалық зымыранды (ҚАБЗ) жоюға қабілетті. Бұл шабуылдың күшін мұндай дәрежеде әлсірететін еді, АҚШ-тың кез келген жауабы оған қарағанда айтарлықтай күшті болар еді. Тіпті Кеңес Одағы толыққанды шабуыл жасаса да, АҚШ-тың қазасы 30 миллион адаммен шектелер еді. 1981 жылдың ақпан айында Теллер мен Вуд Вашингтонға саясаткерлерге технологияны таныстыру және оны дамыту үшін қаржылық қолдау сұрау үшін барды. Бұл қиындық тудырды. LLNL физигі Хью ДеУиттің айтуынша, "Теллер мен Вудтың технологиялық оптимистер екені және гипотетикалық жаңа қару жүйелерін жарнамалауда шебер екені бұрыннан мәлім", ал Роберт Парк былай деді: "Теллердің тәжірибесін білетін кез келген адам оның тіпті ең қиын технологиялық жобаларға да үнемі оңтайлы көзқарас танытатынын түсінеді". Бұл жарнамалау АҚШ әскери ортасында көп әсер етпесе де, Конгресте осы ұсыныстар іске аспағанда зертхананың беделіне кері әсер ететін мазасыздық тудырды. Мұны болдырмау үшін қару бөлімінің директорының орынбасары Рой Вудрафф олармен бірге барды, осы тұжырымдаманы асыра бағаламауын қадағалады. Конгресс өкілдерімен өткен кездесулерде Теллер мен Вуд технологияны түсіндірді, бірақ оның қашан қолжетімді болатыны туралы нақты мерзімдерді атаудан бас тартты. Бірнеше күннен кейін, 1981 жылдың 23 ақпанында "Авиация және ғарыш технологиясы" журналында жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы мақала жарияланды. Онда Дауфин сынағы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілді, сондай-ақ 1978 жылғы сынаққа тоқталды, бірақ оны криптон фториді лазеріне (KrF) қателікпен жатқызды. Мақалада сонымен қатар бір бомбаның лазерлік таяқшалармен қоршалған, ондаған зымыранды жоя алатын жауынгерлік станция тұжырымдамасы сипатталды және "Дауфин сынағының табысқа жеткеніне негізделген рентген лазерлері соншалықты кішкентай, сондықтан ғарыш шаттлының бір жүк бөлімі совет ядролық қаруларының шабуылын тоқтатуға жеткілікті санды орбитаға шығара алады" делінді. Бұл "жоғары құпия ақпараттың үнемі ағып кетуіне" негізделген осы және басқа да мақалалардың алғашқысы болды.
Жоғары шекара
Бұл уақытта LLNL ғарышқа негізделген қарулар туралы үкіметке лобби жасаған жалғыз топ емес еді. 1979 жылы Дэниел О. Грэмді Рональд Рейган зымыранға қарсы қорғаныс идеясын зерттеуді бастауға шақырды, ал содан бері ол бұрынғы "Бамби" жобасы (Балистикалық зымырандарды ұшыру кезінде тосқауылдау) деп аталған, бірақ қазір "Ақылды тастар" деп жаңартылған жобаның жақтаушысы болды. Бұл үшін ондаған ірі спутниктер қажет болды, олар көптеген кішкентай, салыстырмалы түрде қарапайым зымырандарды алып жүретін болып, олар стратегиялық қанатты зымырандарға (ICBM) ұшырылып, оларды дәстүрлі жылу іздейтін зымыран сияқты қадағалап отыратын еді. Сол жылы Малкольм Уоллоп пен оның көмекшісі Анджело Кодевилла "Балистикалық зымыранға қарсы қорғаныстағы мүмкіндіктер мен қажеттіліктер" тақырыбында мақала жазды, ол сол жылдың соңында Strategic Review журналында жарияланды. Кейіннен оларға Харрисон Шмидт пен Теллер қосылып, лазерлік BMD жүйелерін құруды жақтаған "лазерлік лобби" деп аталған топты құрды. Олардың тұжырымдамасы, қарапайым ғарышқа негізделген лазер деп аталды, орбитаға орналастырылған ірі химиялық лазерлерді пайдалануды көздеді. Грэм басқа да республикалық қолдаушылардан қызығушылық танытып, өз концепциясын жақтауға көмектесетін топ құрды. Топ төрағасы Карл Бендетсен болды және оларға The Heritage Foundation ұйымы орын берді. Топ лазерлік лоббиді шақырып, осы концепцияларды жаңа президентке ұсыну стратегиясын жоспарлауға шақырды. Heritage Foundation ұйымында өткен кездесулердің бірінде Грэм Excalibur концепциясында үлкен мәселе бар екенін айтты, егер кеңестіктер спутникке зымыран атса, АҚШ-тың екі таңдауы бар екенін атап өтті: олар зымыранның Excalibur-ді жоюына рұқсат бере алады немесе зымыранды түсіріп, өзін қорғай алады, бұл да Excalibur-ді жояды. Екі жағдайда да бір ғана зымыран станцияны жояды, бұл жүйе концепциясының мәнін жояды, яғни бір ғана қару кеңестік флоттың үлкен бөлігін жоюға қабілетті болуы керек еді. Сол кезде Теллер ойға келмейтін нәрсеге тап болды. Келесі кездесуде ол Вудпен бірге жауап тапты, көрінеу, Теллердің өзінің концепциясы. Excalibur спутниктерге негізделгеннің орнына, су асты кемелеріне орналастырылып, кеңестіктер зымырандарды ұшырған кезде "көтеріліп" шығатын болады. Бұл сонымен қатар ғарышта ядролық қаруларға тыйым салынғаны және үкімет немесе қоғам оған рұқсат бермейтіні сияқты тағы бір маңызды мәселені болдырмайды. Топ 1982 жылдың 8 қаңтарында президентпен алғаш рет кездесті. Кездесу 15 минутқа жоспарланған еді, бірақ бір сағатқа созылды. Кездесуде Теллер, Бендетсен, Уильям Уилсон және "жақын кеңесшілер" тобынан Джозеф Курс қатысты. Грэм мен Уоллоп қатыспады және топ олардың концепцияларын жоққа шығарды. Сол топ президентпен тағы үш рет кездесті. Осы уақытта Теллер, топтың басқа мүшелері сияқты, Грэмнің ұстағыш концепциясына шабуыл жасауды жалғастырды. 1960 жылдары және содан бері бірнеше жылда БАМБИ туралы кеңінен зерттеулер жүргізілді. Олар бұл концепцияның жұмыс істеуге тым қиын екенін көрсетті. Грэм алғашқы кездесулерден кейін басқалардың оны озатырын сезіп, топтан шығып, "High Frontier Inc." құрды және 1982 жылдың наурыз айында тақырыпқа арналған жылтыр кітап жариялады. Кітап жарыққа шығар алдында ол АҚШ Әуе күштеріне пікір білдіру үшін көшірмесін жіберді. Олар бұл концепцияның "техникалық мәні жоқ екенін және оны қабылдамау керектігін" мәлімдеген басқа бір есеппен жауап берді. Осы пікірге қарамастан, "Жоғары шекара" кітабы кеңінен таралып, көптеген жақтастар тапты. Бұл 1982 жылдың басында кейінірек "лазерлік соғыс" деп аталған қызықты жағдайға әкелді, Палата Теллерді, ал Сенат Уоллоп тобын қолдады. Сол жазда Теллер Уильям Ф. Баклиге "Оқ желісі" бағдарламасында президентке қол жеткізе алмайтынына шағымданды. Бұл 4 қыркүйекте президентпен "Жоғары шекара" тобының қалған мүшелерісіз кездесуге әкелді. Теллер айтқандай, кеңестік қару-жарақтың соңғы жетістіктері оларды АҚШ-қа қауіп төндіретін жағдайға жеткізеді және олар "Эскалибурды" кідірместен құруы керек. Вудраффтың пікірін өзгертпей, Теллер президентке жүйе бес жылда пайдалануға дайын болатынын және "қамтамасыз етілген жойылудың" орнына "қамтамасыз етілген тіршілік ету" туралы сөйлесудің уақыты келді деп айтты. Aviation Week басылымы хабарлағандай, Теллер оны дамыту үшін "келесі бірнеше жылда" жылына 200 миллион доллар сұрады.
Ертедегі күмән
Джордж А. Кейворт II Теллердің ұсынысы бойынша Рейганның ғылыми кеңесшісі лауазымына тағайындалды. Ол Heritage тобымен алғашқы кездесуде болды, содан кейін бірнеше күннен соң Ақ үй штабының отырысында ол концепциялардың «өте қиын техникалық аспектілері» бар екеніне алаңдаушылық білдірді. Біраз уақыттан кейін Эдвин Миз Кейвортқа мұндай жүйенің мүмкіндігін зерттеу үшін тәуелсіз топ құруды ұсынды. Бұл жұмыс бұрын Линкольн зертханасының қызметкері болған, қазір ғылым және технология саясаты жөніндегі кеңсе директорының көмекшісі Виктор Х. Рейске жүктелді. Ол Чарльз Таунс, лазер мен мазерді бірлесіп ойлап тапқандығы үшін Нобель сыйлығының лауреаты, ЛАНЖ-дың бұрынғы директоры Гарольд Агню және әскери ғылым саласындағы мердігер компанияның вице-президенті Эдвард Фриман төрағалығымен комиссия құрды. Кейворт оларға мәселені зерттеуге бір жыл берді және олардың жұмысына араласпады. Бұл комиссияның құрылуы Теллерді алаңдатқан сияқты, ол олардың Экскалибурдың тиімділігі туралы оның бағалауымен келіспейтінін сезінді. Ол қаржы жинау жұмыстарын күшейтіп, 1982 жылы Вашингтонда жүйені мүмкіндігінше жылдам өндіріске енгізу үшін Манхэттен жобасы деңгейіндегі күш-жігерге лобби жасады. Ол Фриман комиссиясының құрамына кірмегенімен, Ақ үйдің Ғылыми кеңесінің мүшесі болды және одан әрі даму үшін қысым жасауды жалғастыру үшін олардың отырыстарына қатысты. 1982 жылдың маусым айында Фриман комиссиясы LLNL-ге өздерінің прогресін қарап шығуды тапсырды. Вудрафф басшылығымен зертхана өте консервативті баға берді. Олар егер алты жыл ішінде жылына 150-200 миллион доллар бөлінетін болса, концепцияның мүмкіндігін анықтай алатынын ұсынды. Олар қарудың ең ерте 1990 жылдардың ортасынан бұрын дайын болмайтынын айтты. Соңғы есепте комиссия жүйені әскери технология ретінде қарастыру мүмкін емес деген қорытындыға келді. Теллер ашуға буырқанды және Ғылым кеңесінен кетіп қалуы мүмкін екенін мәлімдеді. Ақырында ол LLNL-дің екінші қарауына келісті. Бұл қарау концепцияны одан да сынап бағалады, энергия шектеулеріне байланысты жүйе тек қысқа қашықтықтағы зымырандарға қарсы ғана тиімді болады және бұл оны АҚШ-қа жақын жерлерден ұшырылған зымырандармен, мысалы, су астынан ұшырылатын баллистикалық зымырандармен шектейтінін айтты. Осы уақыт аралығында Киворт концепцияларды жария түрде қолдауды жалғастырды, бірақ тікелей қолдауға ұқсайтын мәлімдемелер жасаудан сақтанды. Ол жүйелердің үміті мен әлеуеті туралы айтты. Бірақ Фриман есебін алғаннан кейін «Экскалибур» туралы сұрағанда, ол әлдеқайда тікелей жауап берді және журналистерге концепцияның, ең болмаса, қолдануға жарамсыз екенін айтты. 1985 жылы ол лауазымынан кетіп, жеке секторға оралды. Теллердің Вашингтондағы үздіксіз болуы көп ұзамай оның бұрынғы досы Ханс Бетеге белгілі болды. Бете Теллермен Г-бомбасы бойынша жұмыс істеген, бірақ содан бері бомба өнеркәсібінің, әсіресе АБМ жүйелерінің басты қарсыласы болды. Ол 1960 жылдары АҚШ армиясының АБМ жүйесін құруға жасаған күш-жігеріне қатысты бірнеше мақалалар жазды, мұндай жүйені жеңу салыстырмалы түрде арзан екенін және кеңестіктерді көбірек ICBM құруға итермелейтінін көрсетті. Бете АБМ жүйелеріне қарсы күресін жалғастырды және Экскалибур жобасы туралы естігенде LLNL-ге барып, олармен концепция бойынша сұрақтарды талқылау үшін кездесу ұйымдастырды. 1983 жылдың ақпан айында өткен екі күндік кездесулер сериясында Хагельштейн Бетеге физиканың дұрыс екеніне көндірді. Бете идеяның кеңестік шабуылды тоқтатуға мүмкін емес екеніне сенімді болды, әсіресе егер олар осындай жүйе бар екенін біліп жүйелерін жобаласа. Көп ұзамай ол «Қайғылы ғалымдар одағы» есебін жазуға бірге қатысты, онда концепцияға қарсылықтар келтірілді, ең қарапайымы кеңестіктер оны жай ғана басып тастай алады.
SDI
Рейган бұрыннан-ақ қазіргі ядролық доктринаны қатаң сынап келді, оны өзі және оның кеңесшілері «өзара өлімге келісім» деп қысымдап айтты. Ол Heritage тобының ұсыныстарына қатты қызығушылық танытты. Ол сол кезде ешқандай айқын қадамдар жасаған жоқ, бірақ 1982 жылы жүйенің мүмкін екендігі туралы әртүрлі дереккөздерден ақпарат жинауға көп уақыт жұмсады. Қорғаныс министрлігі мен Ақ үйдің Ғылыми кеңесінің есептері осы процеске үлесін қосты. 1983 жылдың басында, осы есептердің көп бөлігі кері қайтарылғанша, Рейган болашақта SDI болады деп жариялауға шешім қабылдады. Бұл шешім туралы аз адам білді, тіпті Киворт оны жариялауға бірнеше апта қалғанда ғана естіді. Ол сөйлеу жобасын Рейске көрсеткенде, Рейс оны «Лаэтрил» деп атады, бұл ракқа қарсы жалған емді білдіреді. Ол Кивортқа Біріккен штабтар комитетінің қарауына талап етуді немесе отставкаға кетуді ұсынды. Киворт екеуін де орындамады, соның салдарынан Рейс жақын арада жұмысынан кетіп, SAIC-те лауазымға орналасты. The Heritage Foundation және басқалардың бір жылдық баяндамаларынан кейін, 1983 жылдың 23 наурызында Рейган теледидардан «бізге ядролық қару берген ғылыми қауымдастықты адамзат пен әлемдік бейбітшілікке өздерінің ұлы таланттарын жұмылдыруға шақырамын: осы ядролық қаруды күшсіз және ескірген ету құралдарын беруге» шақырды. Көптеген тарихи шолулар осы сөйлеуге тікелей ықпал еткендердің қатарында Теллер мен Вудтың баяндамаларын, демек, жанама түрде Хагельштейннің жұмысын көрсетеді. Президент сөйлеген күні Қорғаныс министрлігі Сенатқа ДАРПА-ның ағымдағы сәулелі қару зерттеулерінің прогресі туралы есеп ұсынды. «Бағытталған энергия» бағдарламасының директоры олар перспективалы болғанын мойындады, бірақ олардың «жетілмегендігі» оларды пайдалану мүмкіндігін анықтауды қиындатады және кез келген жағдайда «1990-шы жылдардан кейін» әсер етуі күмәнді екенін айтты. Қорғаныс министрінің орынбасары Ричард ДеЛауэр кейін бұл қарулардың дайын болуына кем дегенде 20 жыл уақыт керек екенін және оларды әзірлеу «аса зор» шығындарды талап ететінін мәлімдеді. Қорғаныс министрі Каспар Вайнбергер 1984 жылдың сәуір айында Стратегиялық қорғаныс бастамасы кеңсесін құрып, генерал Джеймс Абрахамсонды басшылыққа тағайындады. Бастапқы бес жылға 26 миллиард долларлық бюджет қарастырылды.
Қосымша сынақтар, аспаптар мәселесі
Рейганның сөйлегенінен кейін бірнеше күн өткен соң, 1983 жылғы 26 наурызда Хагелштейннің жобасының екінші сынағы, «Фалакс» операциясының сынақ сериясындағы «Кабра» атымен жүргізілді. Аспаптарды орнату мәселесі тағы да туды, жақсы нәтижелер алынбады. 1983 жылғы 16 желтоқсанда, келесі «Фузилер» операциясы сериясының «Романо» сынағында дәл осындай эксперимент қайта орындалды. Бұл сынақ лазерлік күшейту мен сәулеленуді көрсетті. 1983 жылғы 22 желтоқсанда Теллер ЛЛНЛ ресми қағазында Кеюортқа хат жазып, жүйенің ғылыми кезеңі аяқталғанын және енді «инженерлік кезеңге кіретінін» мәлімдеді. Вудрафф хатты білген соң Теллердің кеңсесіне ашуланып кіріп, оны қайтарып алуды талап етті. Теллер бас тартты, сонда Вудрафф өзінің хатын жазды, бірақ оны жібермеуді зертхана директоры Роджер Бэтцел бұйырды. Бэтцел Вудраффтың наразылықтарын қабылдамады, Теллердің Ливермор атынан емес, жеке тұлға ретінде президентпен кездесетінін айтты. Одан кейін LLNL ғалымы Джордж Мэнчен лазерлік шығысты өлшеуге қолданылатын құралдың жарылыспен өзара әрекеттесетінін атап көрсеткен ескертпе таратып берді. Жүйе лазерлермен жарықтандырылған бериллийден жасалған жарық қайтаратын элементтердің жарқырауын өлшеу арқылы жұмыс істеді. Мэнчен рефлекторлардың өзі бомба қыздырғанда өз сигналдарын бере алатынын, егер олар жеке калибрленбесе, сигнал лазерден немесе бомбадан екенін анықтау мүмкін емес екенін атап өтті. Бұл калибрлеу жүргізілмегендіктен, барлық сынақтардың нәтижелері тиімді түрде күшсіз болды. Осы уақытқа қарай Лос-Аламос өздерінің ядролық зымыранға қарсы қаруларын, 1960 жылдардағы «Касаба»/«Хауитцер» концепцияларының жаңартылған нұсқаларын әзірлеуді бастады. «Экскалибур» туралы хабарлардың үнемі таралуына байланысты, олар өздерінің жер асты сынақтарының біріне лазер қосып, «Фузилер» сериясының бір бөлігі болған «Коррео» сынағын жүргізді. 1984 жылғы 2 тамыздағы сынақта лазерлік шығысты өлшеу үшін басқа әдістер қолданылды, олар лазерлік сәулеленудің аз немесе мүлдем болмағанын көрсетті. Джордж Миллер Лос-Аламостан Пол Робинсоннан «қатал» хат алды, онда «рентген лазерінің бар екендігі дәлелденбегеніне күмән келтіріліп, Ливермор басшылары Теллер мен Вудқа қарсы тұрмағандықтары үшін беделін жоғалтқаны» айтылған.
Ғалымдар алаңдаушылық білдірді
1984 жылы "Қайта қарастырылған ғалымдар одағы" "Экскалибур" жобасын сынға алды, бұл SDI тұжырымдамасының толыққанды баяндамасының бір бөлігі болды. Олар барлық бағытталған энергиялық қарулар үшін атмосфера сәулелерді жылдам таратып, олардың тек ғарышта ғана жұмыс істейтіні – басты мәселе екенін атап көрсетті. Бұл жүйелер зымырандарды атмосфераның көп бөлігінен жоғарыда кесіп алуға тиіс екенін білдірді. Сонымен қатар, барлық жүйелер зымырандарды инфрақызыл іздеу арқылы анықтауға сүйенді, себебі радарлық іздеу әртүрлі қарсы шаралармен оңай бұрмаланатын еді. Осылайша, кесіп алу ракетаның қозғалтқышы әлі жұмыс істеп тұрған кезде жүзеге асырылуы керек болды. Бұл бағытталған энергиялық қаруларды қолдану үшін қысқа мерзімді қалдырды. Баяндамада бұл мәселеге зымыранның итерілу күшін арттыру арқылы қарсы тұруға болатыны айтылды. Қазіргі зымырандар үш-төрт минутқа дейін ұшып, оның кем дегенде жартысы атмосферадан тыс жерде өтетін. Олар осы уақытты шамамен бір минутқа дейін қысқартуға болатынын көрсетті, яғни қозғалтқыш ракетаның жоғарғы атмосфераға жеткен сәтінде тоқтатылады. Егер оқ-дәрілер сол сәтте жылдам бөлінген жағдайда, қорғаныс жеке-жеке оқ-дәрілерді нысанаға алуға мәжбүр болар еді, бұл бұрынғы АБМ жүйелерін тиімсіз еткен нашар шығын-пайда қатынастарын қайтадан тудырар еді. Ракетаның ұшуы тоқтағаннан кейін, оны іздеу әлдеқайда қиын болар еді. "Экскалибур" тұжырымдамасының басты талаптарының бірі – кеңестік флотқа қарсы тұру үшін аз ғана қару жеткілікті, ал басқа ғарышқа негізделген жүйелерге спутниктердің үлкен флоты қажет болатын. Баяндамада "Экскалибур" зымырандардың жылдам ұшуына байланысты мәселеге ерекше сезімтал екені айтылды, себебі оны шешудің жалғыз жолы – қалған қысқа уақыт ішінде одан да көп қару жасау болар еді. Бұл жағдайда оның басқа жүйелерге қарағанда ешқандай артықшылығы болмайтын, бірақ техникалық тәуекелдер сақталар еді. Баяндамада рентген лазерінің "БДҚ жүйесінің пайдалы құрамына ену перспективасы жоқ" деген қорытынды жасалды.
Экскалибур+ және Супер-Экскалибур
Бастапқы эксперименттер күткендей нәтиже бермей, тіпті жұмыс істесе де оны оңай жеңуге болатындығын көрсететін есеп жарияланғанда, Теллер мен Вуд жауап ретінде Excalibur Plus тұжырымдамасын жариялады, ол түпнұсқа Excalibur-ден мың есе қуатты болатын. Ұзақ өтпей, олар тағы бір мың есе қуатты, яғни Excalibur Plus-тан мың есе күшті, ал бомбаның өзінен триллион есе жарқырақты Super Excalibur-ды қосты. Super Excalibur атмосфераны тесіп өте алатындай қуатты болады, осылайша жылдам ұшырылатын зымырандар туралы алаңдаушылықты сейілтеді. Қосымша қуаттың арқасында оны көптеген сәулелерге бөлуге болады, бір қаруды жүз мыңға дейін сәулеге бағыттауға мүмкіндік туады. Теллер, жерден ашылатын Excalibur қаруларының ондаған бірлігін орналастырудың орнына, геостационарлық орбитадағы, "атқарушы үстелдің көлеміндегі бір қару, егер зымырандар осы модульдің көру аймағына іске қосылса, Кеңес Одағының құрлықтағы зымыран күштерін құлатуға мүмкіндік береді" деп ұсынды. Осы сәтте, аталған тұжырымдамалар бойынша ешқандай егжей-тегжейлі теориялық жұмыс жүргізілмеген, тіпті практикалық сынақтар да жасалмаған еді. Осыған қарамастан, Теллер LLNL хат қағазын пайдаланып, бірнеше саясаткерге үлкен жетістіктер туралы хабарлады. Бұл жолы Теллер Бэтцелді көшірді, бірақ Вудраффты емес. Вудрафф тағы да қарсы хат жіберуді сұрады, бірақ Батзел оған рұқсат бермеді.
Коттеджтік сынақ
Супер Экскалибур 1985 жылғы 23 наурызда, Рейганның сөйлеген сөзінен екі жыл өткен соң, «Гренадер» операциясының «Коттедж» түсірілімінде сынақтан өтті. Бұл сынақ тағы да сәтті деп есептелді, ал лабораториядағы аты-жөні айтылмаған зерттеушілер сәуленің жарықтығы алты рет артқанын (яғни бір миллионнан он миллионға дейін) хабарлады, бұл қару жасауға жол ашатын үлкен жетістік болды. Теллер дереу осы идеяның табысқа жеткенін мақтап, тағы бір хат жазды. Бұл жолы ол СТАРТ келіссөздерінің бас келіссөзшісі Пол Ницке және АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы Роберт МакФарлейнге хат жолдады. Ницке қару-жарақтарды шектеу жөніндегі СНВ келіссөздерін бастауға дайындалып жатқан еді. Теллер «Супер Экскалибур» өте қуатты болады, сондықтан АҚШ теңдік принциптері бойынша келіссөздер жүргізбеуі керек және келіссөздерді кейінге шегергені жөн, себебі олар жер асты сынақтарына шектеулер немесе толық тыйым салуды қарастырады, бұл «Супер Экскалибур» жобасындағы одан әрі жұмысты дерлік мүмкінсіз етеді. Нәтижелерге қатысты Вуд үміткерлікпен былай деді: «Біздің бастауымыз бен өндірісіміздің арасындағы жағдайды мен сізге айта алмаймын [бірақ] стратегиялық қорғаныста рентген лазерлерінің пайдалылығына қатысты бастапқыдағыдан әлдеқайда үміткермін». Ал ЛЛНЛ-дың жаңа директордың орынбасары Джордж Х. Миллер лазерлік әрекет көрсетілгенін мойындаса да, «біз дәлелдемеген нәрсе – әскери мақсатта қолданылатын рентген лазерін жасау мүмкіндігі. Бұл физика мен инженерлік мәселелердің көптеген аспектілері әлі де зерттеліп жатқан зерттеу бағдарламасы». Бірнеше айдан кейін Лос-Аламос физиктері «Коттедж» нәтижелерін қарап шығып, Мэнчен бұрын айтқан мәселенің бар екенін анықтады. Олар осы мәселені өздері жүргізіп жатқан сынаққа қосып, нәтижелер Маенчен болжағандай нашар екенін көрді. Мақсаттарда қызған кезде жарқырап, жалған нәтижелер берген оттегі болды. Бұған қоса, Ливермор ғалымдары жарылыс лазердің фокусын бұзып, лазерлік сәуле шығармас бұрын дыбыс толқындарын тудырғанын анықтады. Жаңа лазерлік орта қажет болды. Ливермор бағдарламаны Джозеф Нильсенге тәуелсіз сараптауға тапсырды, ол 1985 жылғы 27 маусымда жүйе жұмыс істемейтінін растады. Жағдайдың өте қиын екенін ескере отырып, JASON тобы 26 және 27 қыркүйекте қосымша сараптама жүргізіп, сол қорытындыға келді. Қазіргі уақытта ешбір сынақта лазерлік сәулелердің байқалғанына нақты дәлел жоқ, ал байқалған болса да, олардың қуаты жеткіліксіз болды. Шілдеде Миллер Вашингтонға барып, SDI кеңсесіне (SDIO) жобаның барысы туралы баяндады. Бұл кезде құрал-жабдыққа қатысты мәселелер көп рет жарияланған болатын, бірақ ол бұл мәселелерді атаған жоқ. Көптеген дереккөздер бұл туралы айтты, олардың бірі «Миллер экспериментте ескі графикалық материалдарды қолданғандықтан, олар жаңа алаңдатарлық нәтижелерді ескермеді, сондықтан олар ашуға білінді» деді.
Several months later, physicists at Los Alamos reviewed the Cottage results and noted the same problem Maenchen had mentioned earlier. They added such calibration to a test they were already carrying out and found that the results were indeed as bad as Maenchen has suggested. The targets contained oxygen that glowed when heated and produced spurious results. On top of this, Livermore scientists studying the results noted that the explosion created sound waves in the rod before the lasing was complete, ruining the focus of the laser. A new lasing medium would be required. Livermore ordered an independent review of the program by Joseph Nilsen, who delivered a report on 27 June 1985 agreeing the system was not working. Given the gravity of the situation, a further review by the JASONs was carried out on 26 and 27 September and came to the same conclusion. It now appeared there was no conclusive evidence that any lasing had been seen in any of the tests, and if it had, it was simply not powerful enough. In July, Miller went to Washington to brief the SDI Office (SDIO) on their progress. While the instrumentation concerns had been publicly reported on multiple occasions by this point, he failed to mention these issues. Several sources noted this, one saying they "were furious because Miller used the old view graphs on the experiment, which did not take into account the new disturbing findings".
Ағаш жапырақтары
Коттедж сынағынан кейін Теллер Рейганмен тағы да кездесті. Ол президенттен келесі жылы жер астындағы қосымша сынақтар жүргізу үшін 100 миллион доллар қосымша қаражат беруді өтінді, бұл 1986 жылғы «Экскалибур» бюджетін шамамен екі есеге арттыратын еді. Оның сөзіне қарағанда, бұл кеңестік тараптың өз зерттеулерін күшейтуіне байланысты қажет болды. Сол жылдың соңында SDIO басшысы Абрахамсон бағдарламалардың жай-күйін қарастыру үшін 6 қыркүйек 1985 жылы кездесу шақырып алды. Рой Вудрафф LLNL-дің жағдайын баяндау үшін келді. Теллер кездесудің ортасында келіп, Рейганның 100 миллион долларды «Экскалибурға» жұмсауға келіскенін мәлімдеді. Абрахамсон бұл туралы сұрақ қоймай, бірден оған 100 миллион доллар бөлді, оны басқа бағдарламалардың қаражатынан алды. Бір шенеунік атап көрсеткендей: «Президентпен сөйлескен адамға қарсы шығуға кім батылады? Рейганның осылай айтқанын сұрап, өзіңіздің беделіңізге нұқсан келтіруге кім келіседі?» Осы сәтте Вудрафф, Теллер мен Вудтың жобаны үнемі асыра көрсетуіне тырысқаннан шаршады. Ол LLNL басшылығына шағымданып, Теллер мен Вудтың «рентгендік лазерлік бағдарлама бойынша менің басқару жауапкершілігімді кемсіткенін» және «елдің жоғары саясаткерлеріне осы зерттеулер туралы техникалық тұрғыдан дұрыс емес, оптимистік мәлімдемелер жасағанын» айтты. Теллер мен Вудтың 19 қазан 1985 жылы Абрахамсонға тағы бір ұсыныс жасағанын білгенде, ол қызметінен кетіп, басқа орынға ауысуды сұрады. Ол бұл жайтқа көп айтпады, бірақ оның бағдарламадан кету себебі туралы баспасөзде көп болжамдар айтылды. Зертхана бұл жаза емес екенін, сол күні жарық көрген «Science» журналындағы сынды пікірге байланысты екенін жоққа шығарды. Теллер бұл мәселе туралы сөйлеуден бас тартты, ал Вудрафф журналистерге зертхананың мәлімдемесін көрсетті. Вудрафф өзін «Горький батысы» деп атаған терезесіз бөлмеге қуылды, бұл кеңестік диссиденттердің ішкі жер аударуға жіберілетін Горький қаласына сілтеме жасады. Миллер оның орнына директордың орынбасары болып тағайындалды. Бірнеше айдан кейін Вудрафф зертхананың басқа қызметкерлерінен көңіл айту алды. Оның себебін сұрағанда, Бацзельдің стресс пен орта жастағы дағдарысқа байланысты қызметінен кеткенін айтқанын естіді. Вудрафф Берклидегі зертхананы бақылау комитетінің төрағасы Харольд Уиверге барып, өзінің көзқарасын айтты. Ол топтың Бэтселмен байланысшы жіберіп тергеу жүргізгенін, бірақ Вудраффпен сөйлеспегенін білді. Ол технологияны асыра көрсету туралы алаңдаушылығын түсіндіруге тырысты, бірақ Уивер кейінірек айтқандай, «біз зертхана тарапынан жаңылыстырылды».
Қадағалаудың күшейтілуі
1985 жылдың соңында және 1986 жылға дейін бірқатар оқиғалар Excalibur-ға деген пікірді өзгертіп жіберді. Экскалибурді және SDI-ді қолдау үшін келтірілген көптеген аргументтердің бірі – кеңестіктер де осы идеялардың үстінде жұмыс істеп жатыр деген болжам болды. Атап айтқанда, олар кеңестіктер 1977 жылға дейін рентген лазерлері туралы көптеген мақалалар жариялағанын, содан кейін тоқтап қалғанын айтты. Олардың әскери рентген лазерлік бағдарламасын бастап, енді есептерін құпияға алғандықтарын дәлелдеді. Вуд Конгресс отырыстарында SDI тақырыбында осы аргументті пайдаланып, Экскалибурді қаржыландыруды жалғастыруға тырысты. Одан кейін ол кеңестік Экскалибурдің болу мүмкіндігі және АҚШ-тың оған қалай жауап бере алатыны туралы сұрақтарға жауап берді. Вуд рентген лазерлерінің ғарыштағы кез келген нысанға, соның ішінде кеңестік Экскалибурларға қарсы қолданылуы мүмкін екенін айтты, мұндай қолдануды "қарсы қорғаныс" рөлі деп сипаттады. Бұл мәлімдемеге қарсы пайдаланылды: егер Экскалибур кеңестік SDI жүйесін жоя алса, онда кеңестік Экскалибур да осылай істей алады. Ядролық қарудың қаупін азайтудың орнына, Экскалибур SDI қаупін жойғандай көрінді. Одан да алаңдатарлығы, мұндай сценарийлерді қарастырғанда, мұндай жүйенің ең тиімді қолданылуы – алдын ала соққы беру болар еді: кеңестік Экскалибурлар АҚШ қорғанысын жояды, ал олардың құрлық аралық баллистикалық зымырандары (МБР) АҚШ зымырандарына шабуыл жасайды, ал қалған кеңестік Экскалибурлар әлсіреген жауапты басаңдатады. Кейін Браун Теллердің оқиғалар нұсқасын "ұлттық саясат пен қаржыландыру шешімдерін бұрмалауға бағытталған саяси мақсаттағы асыра сілтеулер" деп атады. GAO есебінде рентген лазерлік жобаға қатысты түрлі пікірлер болғаны, бірақ Теллер мен Вудтың "оптимизм жағынан ерекше көзге түскені" айтылды. Вудраффтың осы мәлімдемелерді түзету әрекеттеріне кедерес келтірілгені және оның зертхананың іс-әрекетіне қатысты шағымдары оны зертхана ішіндегілердің "жоқ адамға" айналдырғаны, оның ұзақ жылдар бойы таныс болған әріптестері одан сөйлеуді тоқтатқаны атап өтілді. Бірақ есепте зертхананың көптеген басқа да мәселелерде келісімге келгені де көрсетілді, сондай-ақ Вудраффты Phi Beta Kappa мүшесі екенін жалған айтқаны үшін айыптады. Кейіннен Рей Киддердің есепке қосу үшін ұсынған хаты алынып тасталғаны белгілі болды. Киддер Вудраффтың оқиғалар нұсқасымен толығымен келісті және Вудраффтың хаттарды жіберуге тырысуы "сол кездегі Бағдарламаның ашық, объективті және теңгерімді сипаттамасын бергенін" айтты. Бұл кезде Батцел зейнеткерлікке шығуға шешім қабылдады, ал оның орнына Джон Накколлс тағайындалды. Накколлс Вудрауффқа келісімдерді тексеру жөніндегі директордың көмекшісі лауазымын берді, бұл SDI аяқталып бара жатқанда және жаңа келісімдер мұндай тексеру жұмыстарын маңыздырақ еткенде маңызды лауазым болды. Дегенмен, 1990 жылы Вудрафф Лос-Аламосқа жұмысқа кетті. Осы оқиғалар "60 минут" бағдарламасында Теллермен сұхбаттасуға себеп болды, бірақ олар Вудрафф туралы сұрақтарды қоя бастағанда, Теллер микрофонды жыртуға тырысты. Экскалибурді қаржыландыру 1987 жылы 349 миллион долларға жетіп, кейін күрт төмендеді. 1988 жылдың наурыз айындағы бюджет қару жүйесі ретіндегі дамуды тоқтатты, ал бастапқы R тобы таратылды. 1990 жылғы бюджетте Конгресс оны жеке тармақ ретінде алып тастады. Рентген лазерлік зерттеулер ЛЛНЛ-де жалғасты, бірақ қару-жарақ бағдарламасы ретінде емес, таза ғылыми жоба ретінде. Greenwater деп аталған тағы бір сынақ жоспарланған еді, бірақ ол кейіннен тоқтатылды.
Теллер, SDI және Рейкьявик
SDI тарихы бойында The New York Times газетінің журналисі Уильям Броуд бағдарламаны және оның ішінде Теллердің рөлін қатаң сынға алды. Оның еңбектері SDI-нің негізін Теллердің Экскалибур тұжырымдамасын асыра көрсетуімен байланыстырады, Рейганды сенімді қорғаныс жүйесінің бірнеше жылда қолжеткізілетініне көндірді. Бродтың сөзіне сүйенсек, "Әріптестерінің қарсылығына қарамастан, Теллер АҚШ үкіметінің жоғары лауазымды шенеуніктерін "Жұлдызды соғыс" [SDI-дің лақап аты] деп аталатын қауіпті жаңылысқа итермеледі". Бродтың пікірінше, Теллер мен Рейганның 1982 жылғы қыркүйектегі кездесуі SDI құрылуының шешуші сәті болды. Кейін жылдар өткен соң Брод кездесуді былайша сипаттады: "Жарты сағат бойы Теллер Овалдық кеңселерді рентген лазерлерімен толтырып, жүздеген совет зымырандарын радиоактивті шаңға айналдырды, ал Рейган, қуанышпен көздерін жоғары көтеріп, адамзаттың соңғы үмітін қорғайтын мөлдір қалқанды көріп тұрды". Бұл оқиғаның негізгі мәліметтері заманауи дереккөздерде де кездеседі. Эдвард Теллер: Физиканың алтын ғасырының алыптары атты өмірбаяндық еңбекте Блумберг пен Панос та, Роберт Парк өзінің "Вуду ғылымы" еңбегінде де осыған ұқсас мәлімдеме жасайды. "Вашингтон Пост" газетінде жарияланған Патрик Тайлердің мақаласында: "Эдвард Теллердің Рональд Рейганның ядролық қаруды "ескіргенге" айналдыратын жаңа қорғаныс құралдарын ойлап табуға шақыру шешіміне басты ықпал еткен-емесін тек ол өзі ғана біледі, және президент әзірге бұл туралы ештеңе айтпай отыр. Бірақ Теллердің пікірлері маңызды екеніне күмән жоқ, және оның физик әріптестері Теллердің Рейганға H бомбасы сияқты маңызды болуы мүмкін супер қарудың жаңа буыны туралы жеке кеңес бергеніне көз жеткізеді" делінген. Ал басқалар Теллердің сендіру қабілетіне осылай сенімді емес. Кездесуге қатысқан Рей Поллок 1986 жылғы хатында: "Мен 1982 жылғы қыркүйектің ортасында Теллердің Овалдық кеңселерде өткізген кездесуіне қатыстым. Ол президентті шатастырғандай болды" деп жазған. Ол Теллердің "Үшінші буын, үшінші буын!" деген алғашқы сөзінің де жаңжал тудырғанын атап өткен. Кейін Кейворт кездесуді "апат" деп сипаттаған. Басқалары Теллердің кездесуді ұйымдастыру үшін ресми арналарды айналып өтуі Каспар Вайнбергерді және Қорғаныс министрлігінің басқа да өкілдерін ашуландырғанын хабарлаған. Экскалибурдің SDI-дегі рөлі де басынан бастап талқылауға түскен. Парк Рейганның "жақын кеңесшілері" осы кезеңге дейін БМД бойынша қандай да бір шаралар қабылдауға ұмтылғанын айтады. Чарльз Таунс алға жылжудың басты себебі Теллер емес, оның сөйлеуінен бірнеше апта бұрынғы Штаб басшыларының бірлескен баяндамасы болғанын мәлімдеді, онда қорғаныс жүйелеріне қаражат бөлу ұсынылған. Рейган бұл туралы SDI-ді таныстырған сөзінде айтқан. Найджел Хей Роберт МакФарлейн мен АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесін атап көрсеткен. 1999 жылғы сұхбатында Теллер өзінің президенттің SDI-ді жариялау шешіміне ешқандай қатысы болмағанын айтты. Ол сондай-ақ рентген лазері туралы сөйлегісі келмеді және "Экскалибур" деген атауды танымады. Экскалибурдың Рейкьявик саммитінің сәтсіздігіне тікелей әсер еткені туралы пікірлер қарама-қайшы. 1986 жылғы қазан айында өткен кездесуде Рейган мен Михаил Горбачев Еуропадағы орташа қашықтықтағы зымырандардың тұрақсыздандыру әсері мәселесін қарастырды. Екі тарап та оларды жою үшін түрлі идеялар ұсынғандықтан, қарастырылып жатқан қарулардың саны мен түрлері тез арада артты. Горбачев 1981 жылғы Рейганның "қос нөлдік опциясын" қабылдаумен бастады, бірақ кейін барлық ядролық қаруланған зымырандардың елу пайызын жою туралы қосымша ұсыныс жасады. Рейган осылайша зымырандарды он жыл ішінде жоюға келісті, егер АҚШ осы мерзімнен кейін қорғаныс жүйелерін орналастыруға құқылы болса. Сол кезде Горбачев сол уақыт ішінде барлық ядролық қаруды жоюды ұсынды. Осы кезде SDI келіссөздерге енді. Горбачев АҚШ 10 жылға дейін ғылыми-зерттеу жұмыстарын зертханамен шектесе, мұндай қадамға баруға дайын екенін айтты. Теллердің бірнеше күн бұрынғы хатында инженерлік жұмысқа дайын екені айтылған Экскалибурды осы уақытқа дейін ғарышқа сынап көру қажет еді. Рейган да, Горбачев та бұл мәселеде мойын бұрмады. Рейган соңғы рет "бір сөздің" ("зертхана") арқасында тарихи мүмкіндікті қабылдамайтынын сұрады. Горбачев бұл принциптік мәселе екенін айтты; егер АҚШ сынақтарды жалғастырса, ал кеңестік тарап қаруын жоюға келіссе, ол Мәскеуге ақымақ ретінде оралуға мәжбүр болады.
Лазерлер
Лазерлер жұмыс істеу үшін екі физикалық құбылысқа сүйенеді: стимуляцияланған эмиссия және популяциялық инверсия. Атом ядродан және оны айналып жүретін электроннан тұрады. Электрондар кванттық механикамен анықталған көптеген дискретті энергия күйлерінде болуы мүмкін. Энергия деңгейлері ядроның құрылысына байланысты, сондықтан олар элементтен элементке өзгереді. Электрондар екі қабылданған энергия күйінің айырмасымен тең энергиясы бар фотонды сіңіру немесе шығару арқылы энергия алады немесе жоғалта алады. Осы себепті әртүрлі элементтердің ерекше спектрлері болады, бұл спектроскопия ғылымының пайда болуына әкелді. Стимуляцияланған эмиссия, қозған электронның энергиясы өтіп бара жатқан фотонның энергиясына тең болғанда пайда болады. Бұл бастапқы энергияға, импульсқа және фазаға жақын екінші фотонның эмиссиясына себеп болады. Енді екі фотон бар, бұл басқа атомдарда осы реакцияны тудыру мүмкіндігін екі есе арттырады. Егер сәйкес энергия күйіндегі атомдар көп болса, онда бір жиілікті, жоғары коллимацияланған жарық шығаратын тізбекті реакция пайда болады. Осы техниканы қолданатын арнайы рентген лазері әдебиетте кездеспейді. Мұндай күйдегі атомдар белгісіз болғанымен, метастабильді ішкі қабықтың молекулалық күйлері көбінесе рентген аймағында энергия деңгейлеріне ие және жоғары энергиялы рентген сәулелерінің көздері ретінде қолданылады. Рентген лазерлері популяциялық инверсияны жасау үшін әртүрлі реакциялардың жылдамдығына сенеді. Белгілі бір энергия деңгейінен жоғары қызған кезде электрондар атомдарынан толығымен ажыратылады, нәтижесінде плазма деп аталатын ядролар мен электрондар газы пайда болады. Плазма – газ, және оның энергиясы идеал газ заңына сәйкес адиабатикалық түрде кеңейеді. Кеңейген кезде температурасы төмендейді, содан кейін электрондар ядроларға қайта қосылуы мүмкін. Салқындау процесі плазманың көп бөлігінің осы температураға шамамен бір уақытта жетуіне себеп болады. Ядроларға қайта қосылғаннан кейін электрондар фотондарды шығарудың қалыпты процесі арқылы энергиясын жоғалтады. Бұл процесс жылдам болғанымен, қайта қосылу процесінен баяу жүреді. Бұл қысқа мерзімде электрондарымен жоғары энергиялы күйде қайта қосылған көптеген атомдардың болуына және популяциялық инверсияға әкеледі. Қажетті жағдайларды жасау үшін үлкен мөлшерде энергияны өте жылдам жеткізу қажет. Рентген лазерін жасау үшін атомға шамамен 1 ватт энергия қажет екені көрсетілді. Лазерлік ортаға мұндай көп энергия беру оның булануына әкеледі, бірақ реакцияның өте жылдамдығы бұл міндетті түрде проблема емес. Бұл жүйелердің бір рет қолданылатын құрылғылар болатынын білдіреді. Сонымен қатар, рентген сәулелерінің жиілігі үшін тиімді айна жоқ. Кәдімгі лазерде лазерлік орта әдетте шығыстың бір бөлігін ортаға қайтаратын екі жартылай айнаның арасына орналастырылады. Бұл ортадағы фотондардың санын арттырады және кез келген атомның стимуляциялану мүмкіндігін арттырады. Ең бастысы, айналар тек белгілі бір бағытта қозғалатын фотондарды ғана көрсетеді, ал стимуляцияланған фотондар сол бағытта шығарылады, бұл шығыстың жоғары шоғырлануына әкеледі. Бұл әсерлердің болмауынан рентген лазері фотондар орта арқылы бір рет өтетіндіктен толыққанды стимуляцияға сенеді. Кез келген фотонның стимуляциялау мүмкіндігін арттыру және шығысты шоғырландыру үшін рентген лазерлері өте ұзын және жұқа болып жасалады. Бұл жағдайда әдеттегі эмиссия арқылы кездейсоқ бағытта шығарылатын фотондардың көпшілігі ортадан шығып кетеді. Тек ортаның ұзын осі бойымен қозғалатын фотондар ғана басқа эмиссияны стимуляциялауға мүмкіндік алады. Лазерлік ортаның қатынасы шамамен 10 000 болуы керек.