Кіріспе

Қандағы бөлшектердің ұюы мен жиналысына көмектесетін зат. Агглютинин – қандағы бөлшектердің ұюына және жиналысына, яғни сұйық күйден қалың масса (қатты) күйге өтуіне себеп болатын зат. Агглютинин антиденелер болуы мүмкін, олар антигендерді антиденелердің антигенге байланысатын жерлеріне байланыстырып, жиналысқа түсіреді. Агглютинин антиденелерден өзге де кез келген зат болуы мүмкін, мысалы, қант байланыстыратын ақуыз – лектиндер. Агглютинин бактериялар немесе қан сияқты бөлшектердің біртекті суспензиясына (in vitro) сынақ түтігінде қосылғанда, бөлшектегі агглютининге тән құрылымға байланысып, бөлшектердің жиналысуына және түбіне шөгуіне себеп болады, нәтижесінде мөлдір суспензия қалады. Агглютинация деп аталатын бұл құбылыс медицинада маңызды роль атқарады, себебі ол диагностикалық құрал ретінде қолданылады.

Медициналық маңызы

Агглютининмен бөлшектердің реакциясы, жануар иесінің патогенмен бұрынғы немесе қазіргі байланысын анықтау үшін қолданылады. Патогенмен жұққан жануар иесі патогенді залалсыздандыру үшін антиденелерді өндіреді. Осының салдарынан, диагностикалық жиынтыққа салынған жануар иесінің қаны, антиген-агглютинин өзара әрекеттесуі нәтижесінде патогенді бөлшектердің жиналуына себеп болады. Керісінше, агглютинация белгілі антигендері бар жаңа бактерияларды немесе жасушаларды, белгілі агглютинин қамтыған сарысуға ұсынғанда анықтау үшін де қолданылуы мүмкін. Гемагглютинин деп аталатын қан агглютининарын пайдаланатын агглютинация, эритроциттердің (қызыл қан клеткаларының) антигендері мен агглютинин арасындағы реакцияға негізделген адамдардың қан тобын анықтау үшін диагностикалық мақсатта қолданылады. Бұл техника адамның қан тобын жылдам және тиімді анықтауға мүмкіндік береді және қан құю қажет болғанда, жоғалған қанды толықтыру үшін дереу шара қабылдау үшін өте маңызды.

Аурулар

Агглютинин әртүрлі аурулармен де байланысты болуы мүмкін, олардың ең көп таралғаны – суық агглютинин ауруы деп аталатын аутоиммундық ауру. Суық агглютинин ауруында организм агглютинин немесе антиденелерді өндіреді, олар эритроциттерді біріктіріп, бөлме температурасында немесе одан төмен температурада лиздейді. Қалыпты жағдайда эритроциттердің өмір сүру ұзақтығы 120 күнге жетеді, одан кейін олар көкбауырда ыдырайды. Суық агглютинин ауруы бар адамдарда эритроциттердің өмір сүру мерзімі қысқарады. Сүйек кемігінде эритроциттердің өндірілу қарқыны олардың жойылу қарқынынан төмен болады, сондықтан суық агглютинин ауруы бар адамдар анемияның бір түріне шалдығады. Организм азық-түлік, ингаляторлар, химиялық заттар және инфекцияларға аллергия нәтижесінде эритроциттерге қарсы агглютинин өндіруі мүмкін. Осы аурудан зардап шегетін адамның саусақтары, мұрны және құлақтары сияқты салқын дене бөліктері, қолтық сияқты жылы аймақтарға қарағанда көбірек зардап шегеді.