Кіріспе

Елдер мен астаналардың хронологиялық тізімі

Бұл 1900-1999 жылдар аралығындағы әлем елдері мен астаналарының өзгеру тізімі. Оған тәуелсіздік жариялау күндері, ел атауының өзгеруі, астана қаласының немесе атауының өзгеруі, сондай-ақ жерді қоса беру, өткізу, басып алу, оккупациялау немесе бөліну сияқты аумақтық өзгерістер кіреді. Соғыс салдарынан болған аумақтық жаулаулар әскери науқандар аяқталғанда тізімге енгізіледі, бірақ жеке шайқастар мен күнделікті операциялар барысындағы өзгерістер көбінесе қарастырылмайды. Әуе кеңістігі мен теңіз аумағындағы өзгерістер тек даулы болған жағдайларда ғана тізімге алынады.

1900-жылдар

ЖылКүніОқиға19001 қаңтар Ұлыбритания Солтүстік Нигерия протекторатын құрды. Солтүстік Нигерия протектораты Ұлыбританиямен құрылды. 16 ақпан Америка Құрама Штаттары Үшжақты конвенция шарттарына сәйкес Америка Самоасын өз бақылауына алды. Наурыз Акконың Бірінші Республикасы Боливия Республикасымен қайта қосылды. 21 сәуір Ұлыбритания Ниуэ аралын аннексиялап, оны британдық протекторатқа айналдырды. 28 мамыр Ұлыбритания Оранж еркін мемлекетін басып алды. 5 қыркүйек Француз Чадының колониясы құрылды. Форт-Ламми – астанасы. Қараша Акко Боливиядан Екінші Акра Республикасы ретінде тәуелсіздік жариялады. Қозғалыс тез арада басылып, Акре Боливияның бір бөлігі болып қалды. Бразилия Құрама Штаттары Республикасы мен Француз колониясы Гвиана (Француз Гвианасы) арасындағы шекара төрелік арқылы анықталды. Арагуари өзенінің жағасына жеткен француз әскерлері Ояпоке өзеніне қайтып келді. 19011 қаңтар Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Квинсленд, Оңтүстік Австралия, Батыс Австралия және Тасмания британдық колонияларының федерациясы арқылы Австралия одақтастығы құрылды. Мельбурн 1901 жылдан 1927 жылға дейін де-факто (бірақ де-юре емес) үкімет орыны болды. 23 наурыз Бірінші Филиппин Республикасы таратылды. 11 маусым Ұлыбритания Кук аралдары мен Ниуэді Жаңа Зеландия колониясына берді. 190220 мамыр Куба Республикасы Америка Құрама Штаттарынан тәуелсіздік алды. Гавана – астанасы. 31 мамыр Ұлыбритания Оранж еркін мемлекетінен Оранж өзені колониясын және Оңтүстік Африка Республикасынан Трансваал колониясын (Трансваал Республикасы) құрды. Блумфонтейн мен Претория қалалары қалалар болып қалды. 1 шілде Ұлыбритания Хендерсон аралын аннексиялады. 10 шілде Ұлыбритания Оэно аралын аннексиялады. 20 қараша Ұлыбритания королі Эдуард VII Анды тауларының Кордильерасындағы шекараларды реттеді (Аргентина, Чили). 19 желтоқсан Ұлыбритания Дюси аралын аннексиялады. Зария әмірлігі мен Абуджа әмірлігі Солтүстік Нигерия протекторатына қосылды. Камерун Мандара Корольдігін аннексиялады. 190327 қаңтар Акренің Үшінші Республикасы Боливиядан тәуелсіздік жариялады. Астанасы – Сидаде-ду-Акре. 23 ақпан Куба Гуантанамо шығанағын Америка Құрама Штаттарына мәңгілікке жалға берді. 12 мамыр Мавритания Француз Республикасының протектораты болды. Сент-Луис – астанасы. 29 шілде Адамуа әмірлігі Солтүстік Нигерия протектораты мен Камерунға қосылды. 20 қазан Аляска шекарасы туралы дау Америка Құрама Штаттары мен Канада арасында шешілді. 3 қараша Панама Республикасы Колумбия Республикасынан бөлінді. Панама қаласы – астанасы. 11 қараша Боливия Республикасы мен Бразилия Құрама Штаттары Республикасы Петрополис шартына қол қойды. Боливия Бразилиядан Мату-Гросудағы жерді алды, ал Бразилия Акре Республикасын сіңірді. 18 қараша Панаманың жаңа Республикасы Америка Құрама Штаттарына Панама каналы аймағының бақылауын берді. Балбоа – әкімшілік орталығы. Ұлыбритания Сейшель аралдарын Маврикий колониясынан бөліп шығарды. Ачех соғысынан кейін Ачех сұлтандығы Нидерланд Корольдігіне қосылып, Голландия Шығыс Үнділерінің бөлігіне айналды. 190413 ақпан Франко-сиам конвенциясына сәйкес Сиам Корольдігі француздық Индокитайға шекаралық аумақтарды француздық Шантабуримен алмастырды. 4 мамыр Америка Құрама Штаттары Панама каналы аймағын аннексиялады. 4 қазан Париждің франко-испан конвенциясы Испания Корольдігінің Сагуиа-эль-Хамраны (кейінгі испандық Сахараның солтүстігі) ресми түрде бақылауын мойындады. Бразилия Құрама Штаттары Республикасы мен Британдық Гвиана арасындағы шекара төрелік арқылы анықталды. Даулы жердің жартысы әр тарапқа берілді. Француз Дагомеясы құрылды. Порто-Ново – астанасы. Шампасак корольдігі Францияға қосылып, Лаос француз протекторатының құрамына кірді. 19057 маусым Норвегия корольдігі Швеция корольдігімен жеке одақ бұзылуы арқылы Швеция және Норвегия корольдіктерінен тәуелсіздік жариялады. 5 қыркүйек Портсмут келісімінен кейін Лиаодун түбегі мен оңтүстік Маньчжуриядағы ресейлік темір жол Жапон империясына жалға берілді. Портсмут келісімінен кейін Жапон империясы 50° солтүстік енінен оңтүстікке қарай Сахалин аралын аннексиялады. 26 қазан Швеция Корольдігі одақтың таратылуын және Норвегия Корольдігінің тәуелсіздігін мойындады. Ұлыбритания Шығыс Африка протекторатының астанасын Момбасадан Найробиге көшірді. 19061 мамыр Лагос колониясы мен Оңтүстік Нигерия протектораты бірігіп, Оңтүстік Нигерия колониясы мен протекторатын құрды. Француз Республикасы өзінің Француз Конгосы колониясын Габон және Орта Конго колонияларына бөледі. Либревилл Габонның астанасы болып қалды. Бразавиль Орта Конгоның астанасы болды. Ұлыбритания мен Франция бірлесіп Жаңа Гебрид аралдарын басқарады. Порт-Вила – астанасы. 190723 наурыз Сиам Корольдігі француздық Индокитайға Тратпен алмастырылған аумақтарды берді. 24 сәуір Бразилия Құрама Штаттары Республикасы мен Колумбия Республикасы арасындағы шекара Богота шартымен анықталды. Бразилия Солимоэс өзенінің жағасындағы Кабеса-де-Кашорро ("Иттің басы") аймағындағы жерлерді алды. 6 шілде Британдық Орталық Африка протектораты Ньясаленд протектораты деп аталды. 26 қыркүйек Жаңа Зеландия Британ империясының құрамындағы Доминион болып жарияланды. Веллингтон – астанасы. Сол күні Ньюфаундленд Доминионы да жарияланды. Сент-Джонс – астанасы. 16 қараша Оклахома Америка Құрама Штаттарының 46-шы штаты ретінде одаққа қабылданды. 17 желтоқсан Угьен Вангчук Бутан Корольдігін құрды. Пунакха – қысқы астанасы, Тхимпу – жазғы астанасы. 19085 қазан Болгария Корольдігі Осман империясынан тәуелсіздік алды. София – астанасы. 6 қазан Австро-Венгрия Осман Вилаеті Боснияны (1878 жылғы Берлин шартынан бері де-факто австро-венгрлік басқаруда) Босния және Герцеговина Кондоминиумы ретінде ресми түрде аннексиялады (Босниялық дағдарысты тудырды). 15 қараша Бельгия королі Леопольд II өзінің жеке Конго еркін мемлекетін Бельгия Корольдігіне сатты. Колония Бельгиялық Конго деп аталды. 19099 шілде Сиам Корольдігі 1909 жылғы ағылшын-сиам шарты бойынша оңтүстік провинцияларын Британдық Малайяға берді.

1910-шы жылдар

ЖылКүніОқиғасы191015 қаңтарФранцуз Республикасы Габон, Орта Конго және Убанги-Шари колонияларынан Француз Экваторлық Африкасын құрды. Либревиль мен Банги Браззавильге астана ретінде бағынды.29 наурыз23 банко АҚШ-тан Мексикаға, ал 34 банко Мексикадан Америка Құрама Штаттарына 1905 жылғы Банко конвенциясының алғашқы қолданылуымен қосылды.31 мамырКейп колониясы, Натал колониясы, Трансваль және Оранж ерікті мемлекеті 1909 жылғы Оңтүстік Африка актісінің шарттары бойынша Оңтүстік Африка Одағы ретінде бірігіп, Доминион мәртебесіне ие болды.20 тамызКанада Америка Құрама Штаттарымен жасалған келісім бойынша Папаның ақымақтық аралына деген талабынан бас тартты.22 тамызКорей империясы бас берді және Жапония империясы оны аннексиялады.5 қазанПортугалия Корольдігінің орнына Бірінші Португалия Республикасы жарияланды. Касанже Корольдігі Португалия Анголасына қосылды.191117 тамызБіріккен Корольдік Баротзилендті, Солтүстік-Батыс Родезияны және Солтүстік-Шығыс Родезияны біріктіріп, Солтүстік Родезияны құрды.4 қарашаМарокко-Конго шарты бойынша Германия Франциядан Неукамерун аймағын алды, Мароккодағы Германияның талаптарынан бас тартқандығының орнына.29 желтоқсанМоңғолдың Богд хандығы Қытайдың Цин әулетінен тәуелсіздік жариялады. Нийссел Хурее астанасы болды. Британдық Үндістанның астанасы Калькуттадан Нью-Делиге көшірілді.19121 қаңтарҚытай Республикасы Синьхай революциясында Қытайдың Цин әулетін құлатты. Нанкин уақытша астана болды.6 қаңтарЖаңа Мексика Америка Құрама Штаттарының 47-ші штаты ретінде Одаққа қабылданды.14 ақпанАризона Америка Құрама Штаттарының 48-ші штаты ретінде Одаққа қабылданды.30 наурызФез шарты Марокконың француз протектораты ретінде қайта құрылуын ресми түрде бекітті.7 қарашаМексика АҚШ-тан 20 банконы, ал Америка Құрама Штаттары Мексикадан 11 банконы аннексиялады.10 тамызБірінші Балқан соғысынан кейін Бухарест шартына қол қойылды, оның шарттары бойынша: Болгария Батыс Тракияны және қазіргі Благоевград және Бургас облыстарының оңтүстік бөліктерін алды. Румыния Оңтүстік Добруджаны алды. Сербия Косовоны, қазіргі Солтүстік Македония Республикасының көп бөлігін және бұрынғы шекарасының батысындағы жаңа жерлерді алды. Грекия Эпир, Батыс Македония, Орталық Македония және соғыстан бұрын бақылауында болмаған Эгей теңізіндегі көптеген аралдарды алды. Албания қазіргі шекараларына дейін жеткізетін оңтүстік, шығыс және солтүстік жерлерді алды. Албания ресми түрде тәуелсіздік алды, бірақ оның көп бөлігі даулы болып қала берді. Черногория қазіргі Солтүстік аймағының көп бөлігін алды.29 қыркүйекЕкінші Балқан соғысынан кейін Константинополь шартына қол қойылды, оның шарттары бойынша: Осман империясы Бірінші Балқан соғысында жоғалтқан Шығыс Тракияның бөліктерін қайта алды. Балқан лигасы Энез бен Киикойды байланыстыратын сызықтың батысындағы барлық Османдық аумақтарын алды; осылайша Османдықтар Еуропалық аумақтарының барлығын жоғалтты, бірақ Түркияның қазіргі Еуропалық аумағының оңтүстік-шығыс жартысы сақталды.19141 қаңтарБіріккен Корольдік Оңтүстік Нигерияның отаршығы мен протекторатын және Солтүстік Нигерияның протекторатын біріктіріп, Нигерияның отаршығы мен протекторатын құрды. Лагос астанасы болды.7 наурызАлбания Албания княздығына айналды.17 сәуірТанну Урианхай Ресей империясының ресми протектораты болды.28 шілдеАрхигерцог Франц Фердинандтың қазасынан кейін Австро-Мажарстан Сербияға соғыс жариялады, Бірінші дүниежүзілік соғыстың бастауы болды.1 қыркүйекРесей империясы астанасының атауын Санкт-Петербургтен Петроградқа өзгертті. Конго Корольдігі Португалия Анголасына қосылды.19151 мамырПанама каналы аймағының шекарасы Панама мен Америка Құрама Штаттары арасында қайта анықталды, нәтижесінде аумақтың шағын өзгеруіне әкелді.27 мамырАмерика Құрама Штаттары Хай-Бунау Варилла шартынан кейін Панама каналы аймағындағы Рио Чагрес сағасының маңындағы жерлерді аннексиялады.18 қазанГермания империясы Ресей империясы бағындырған Польшаның бөліктерінен Варшаваның бас басқармасын құрды.8 желтоқсанАмерика Құрама Штаттары Рио Чагрес, Кариб теңізі және Панама каналы аймағы арасындағы арал үшбұрышын аннексиялады.25 қыркүйекШпицберген Норвегияға берілді.27 қарашаБолгария Нойли-сюр-Сен шартына қол қойды, оның шарттары бойынша: Батыс Тракия Антантаға берілді. Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі танылды және оған батыс шекарасының бойындағы шағын жер берілді. Добруджа Румыния Корольдігіне қайтарылды.

1920-шы жылдар

1920 жылғы 10 қаңтар Ұлыбритания Германияның Шығыс Африкасын ресми түрде өз билігіне алды және оның атын Танганьика деп өзгертті. Ұлттар Лигасы құрылды. 2 ақпан Эстонияның тәуелсіздік соғысы Тарту келісімшартымен аяқталды, ол Совет Ресейінен Эстонияға Ивангород (Янилинн) және Печори (Петсери) айналасындағы аумақтарды берді. 29 ақпан Мажарстан Корольдігі Мажарстан Республикасын алмастырды. 6 сәуір Алыс Шығыс Республикасы құрылды. Чита астана болады. 26 сәуір Хорезм Халық Кеңес Республикасы Хива хандығының орнын алады. 28 сәуір Әзірбайжан Кеңес Социалистік Республикасы Әзірбайжан Демократиялық Республикасының орнын алады. Сәуірдің соңы Триалдық Антанта Грекия Корольдігіне Батыс Фракияны берді. 4 маусым Мажарстан Трианон шартына қол қойды, оның шарттары бойынша Трансильвания және Банат, Кришана және Марамуреш аймақтарының бөлігі Румыния Корольдігінің құрамына енді. Чехословакия танылды. Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі танылды. 5 маусым Гилан Социалистік Кеңес Республикасы Парсы Социалистік Кеңес Республикасы деп қайта аталды. Астанасы – Рашт. 9 шілде Дания жыл басында өткен плебисциттен кейін Солтүстік Шлезвигті ресми түрде біріктіреді. 23 шілде Ұлыбритания Шығыс Африка протекторатының көп бөлігінен Кения колониясын құрды. 25 қыркүйек Мускат және Оман сұлтандарының Оман имаматына елеулі автономия мен өзін-өзі басқаруды беретін, бірақ Мускат сұлтандарының егемендігін мойындайтын келісім арқылы қайта біріктіріледі. 8 қазан Бухара халықтық кеңес республикасы Бухара әмірлігін алмастырады. 29 қараша Армения кеңес социалистік республикасы Армения Демократиялық Республикасын алмастырады. Шығыс Африка протекторатының қалған бөлігі Кения протектораты деп қайта аталды. 1921 25 ақпан Грузин Совет Социалистік Республикасы Грузия Демократиялық Республикасын алмастырады. 18 наурыз Рига бейбітшілігі Польша мен Кеңес Ресейі, Кеңес Украинасы және Кеңес Беларусьінің арасындағы жаңа шекараларды анықтайды. 1 маусым Франция Француз Батыс Африкасын қайта ұйымдастырады және Мавритания колониясы құрылады. 5 маусым Гилан Социалистік Кеңес Республикасы Парсы Социалистік Кеңес Республикасы деп қайта аталды. 14 тамыз Тува Халық Республикасы Тану Урианхайды алмастырады және астанасының атын Белоцарсктан Кызылға ауыстырады. Қазан Түркия Арменияға деген талаптарынан бас тартып, Карс және оңтүстік Ахара айналасындағы аумақты иеленді. Нигер Франциядан бөлек колония ретінде құрылды. Зиндер астанаға айналды. 2 қараша Жабал Шаммар әмірлігі жеңіліп, Хайлді жаулап алғаннан кейін Неджд сұлтанына қосылды. 22 қараша Ұлыбритания Ауғанстанның тәуелсіздігін мойындады. 1922 28 ақпан Мысыр Корольдігі Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Қайырлылық – астана. 12 наурыз Грузин КСРО, Әзірбайжан КСРО және Армения КСРО бірігіп Транскавказ КСРО-ны құрады. Баку мен Ереван Тбилисиге астана ретінде берілді. 15 қараша Қиыр Шығыс Республикасы таратылып, Ресей Социалистік Федеративтік Кеңес Республикасымен біріктірілді. 17 қараша Осман империясы таратылды. Оның аумақтары негізінен Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіске жеткен одақтастардың протектораты болып табылады. 6 желтоқсан Ирландия еркін мемлекеті Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігінен Ирландия аралының бөлінуі арқылы құрылған тәуелсіз Доминион ретінде құрылды. Дублин – астана. 8 желтоқсан Солтүстік Ирландия Ирландия еркін мемлекетінен бөлініп, Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігінің құрамына кіреді. 30 желтоқсан Ресей Социалистік Федеративтік Кеңес Республикасы, Закавказдық Социалистік Федеративтік Кеңес Республикасы, Украина Социалистік Кеңес Республикасы және Белоруссия Социалистік Кеңес Республикасы бірігіп, Кеңес Социалистік Республикаларының Одағы (КСРО) құрады. Тбилиси, Харьков және Смоленск Мәскеуге астана ретінде берілді. 1923 1 ақпан Америка Құрама Штаттары Панама каналы аймағы үшін Мадден көлінің болашақ орнын қосады. 29 қазан Осман империясының құлдырауынан кейін Түркия Республикасы құрылды. Анкара – астанасы. 15 қараша Гондурас Америка Құрама Штаттарымен дау туғызып, Лебедь аралдарын өзіне ие деп санайды. Бельгия Корольдігі өз колониясы Конгоның астанасын Бомадан Леопольдвиллге көшіреді. 1924 17 ақпан Бухара халықтық кеңес республикасы Кеңес Одағына қосылады. 27 қазан Хорезм халықтық кеңес республикасы Кеңес Одағына қосылады. 26 қараша Моңғол халықтық республикасы құрылды. Улан-Батор – астанасы. 1925 1 қаңтар Норвегия Корольдігі астанасының атын Кристианиядан Ослоға өзгертеді. 22 қаңтар Албания Республикасы Албания Княздығын алмастырады. 4 наурыз Америка Құрама Штаттары Америка Самоасының бөлігі ретінде Суэйнс аралын қосады. 29 маусым Британия солтүстік Юбаланды Италияға тапсырады, ол Ольтре-Гюбаның итальяндық колониясына айналды. 1 шілде Қытай Республикасы уақытша астанасын Нанкиннен Кантонға көшіреді. 17 шілде Америка Құрама Штаттары мен Канада арасындағы келісімшарт екі елдің шекарасын сәл түзетуге мүмкіндік береді. Жалпы, Америка Құрама Штаттары 30-35 акр жерге ие болды. 1 қыркүйек Тарата Чилиден Перуға қайтарылды. 6 желтоқсан Британия египеттік шекараны итальяндық Ливияның пайдасына түзетті, оған Джарабуб және Куфра оазистерін берді. 1926 27 мамыр Риф Республикасы Испания және Францияның Мароккодағы оккупациялық күштері тарапынан таратылды. 9 маусым Ауғанстан Ауғанстан Корольдігіне айналды. 30 маусым Ольтре-Гюба итальяндық Сомалиге қосылды. 1927 29 қаңтар Неджд және Хиджаз ішінде Неджд сұлтанаты Неджд Корольдігі және оның тәуелділіктері деп қайта аталды. 12 сәуір Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігі Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігі деп атын өзгертті. 9 мамыр Австралия ынтымақтастығы парламенттік отырысын Мельбурннен мақсатты түрде салынған Канберраға көшірді. 18 шілде Америка Құрама Штаттары Панама каналы аймағы үшін Табога және Табогуилладан 38 гектар жерді қосады. 28 қазан Арарат Республикасы Түркиядан тәуелсіздік жариялайды. Француз Сириясында Суаида мемлекеті Джабал Друзе тауының атымен Джабал Друзе мемлекеті деп қайта аталды. 1928 4 сәуір Америка Құрама Штаттары Пальмас аралын, Филиппиннің Америкалық аумағын Нидерландқа Пальмас аралы ісінен кейін берді. 23 сәуір Мексика мен Америка Құрама Штаттары арасында 41 банк алысады. 26 мамыр Америка Құрама Штаттары Мексикадан Лас Аджунтас банкін қосады. 1 қыркүйек Албания Корольдігі Албания Республикасын алмастырады. 24 қыркүйек Америка Құрама Штаттары Лас Минас шығанағының жанындағы «200 Фут Төбесінде» 3 гектар жерді қосады. 19 ақпан Америка Құрама Штаттары Мексикадан Агилар, Табалопа, Кибира және Лос Пуликес банктерін қосады. 3 наурыз Америка Құрама Штаттары Мексикадан Бермудез, Compania Agricola, Charles Davis, Calero, Diablo және Guayuco банктерін қосады және Мексика Америка Құрама Штаттарынан Azcarate, Arroyo del Alamo, Newman және Pruitt банктерін қосады. 18 наурыз Америка Құрама Штаттары Мексикадан Вебер банкін қосады. 21 наурыз Америка Құрама Штаттары Мексикадан Сан-Лоренцо банкін қосады. 9 сәуір Америка Құрама Штаттары Мексикадан Гальего және Нуньес банктерін қосады. 25 сәуір Америка Құрама Штаттары Мексикадан Ла Качанилья, Ринкон де Марселино және Кэмп Райс банктерін қосады. 28 сәуір Америка Құрама Штаттары Мексикадан Эль Карино банкін қосады. 1 мамыр Америка Құрама Штаттары Мексикадан Лас Пьедрас және Макс Мюллер банктерін қосады. 22 шілде Америка Құрама Штаттары Хикарита аралында 25 гектар және Пунта Морро де... жерін қосады.

1960 жылдар

ЖылКүніОқиғасы1960 1 қаңтарКамерун Республикасы Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Яунде қала бас қаласы болып қала береді. Ұлыбританияның Ливард аралдары Антигуа, Монтсеррат, Сент-Кристофер, Невис және Ангилья, сондай-ақ Ұлыбританияның Виргин аралдарына таратылды. Ұлыбританияның жел жағалауы аралдары Доминика, Гренада, Сент-Люсия және Сент-Винсент британдық колонияларына таратылды. Ұлыбританияның Виргин аралдары жеке тәждік колониясы болды, ал қалғандары Батыс Үнді Федерациясының құрамында қалды. 1 сәуірФранция Мадагаскар Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай Үнді мұхитындағы шашыраңқы аралдарды бөліп алды. Қыркүйек айында Шашыраңқы аралдардың басқару құқығы Реюньон префектіне берілді. 21 сәуір Бразилия Біріккен Штаттары Республикасы астанасын Рио-де-Жанейродан Бразилиаға көшірді. 27 сәуір Того Республикасы (Того) Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Ломе қала бас қаласы болып қала береді. 14 маусым Оңтүстік Касаи Конго Республикасынан (Леопольдвиль) тәуелсіздігін жариялады. 20 маусым Француз Суданы Франциядан, Сенегал Мали Федерациясы ретінде тәуелсіздік алды. 26 маусым Малагаси Республикасы (Мадагаскар) Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Антананариву қала бас қаласы болып қала береді. Ұлыбританиялық Сомалиленд Сомалилендтың сенімгерлік аумағымен бірігуге дайындық ретінде Сомалиленд мемлекеті ретінде Уэльсден уақытша тәуелсіздік алды. 30 маусым Бельгия Конгосы Бельгия Корольдігінен Конго Республикасы (Леопольдвиль Конгосы) ретінде тәуелсіздік алды. Леопольдвиль қала бас қаласы болып қала береді. 1 шілде Сомали Республикасы 46-шы меридианның шығыс аумақтары, Сомалилендтың сенімгерлік аумағы және Сомалиленд мемлекетінің бірігуі арқылы құрылды. Могадишу қала бас қаласы болды. Гана өз атын Гана Республикасы деп өзгертіп, Британ монархиясымен барлық байланыстарын Commonwealth патшалығы ретінде үзіп, Ұлттар Достастығының құрамында қалды. 11 шілде Чехословакия Республикасы өз атын Чехословакия Социалистік Республикасы деп өзгертті. Катанга мемлекеті Конго Республикасынан (Леопольдвиль) тәуелсіздігін жариялады, бірақ мойындалмады. 1 тамыз Дагомея Республикасы Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Порто-Ново қала бас қаласы болып қала береді. 3 тамыз Нигер Республикасы Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Ниамей қала бас қаласы болып қала береді. 5 тамыз Жоғарғы Вольта Республикасы Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Уагадугу қала бас қаласы болып қала береді. 7 тамыз Кот-д'Ивуар Франциядан тәуелсіздік алды. Абиджан қала бас қаласы болып қала береді. 11 тамыз Чад Республикасы Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. 13 тамыз Орталық Африка Республикасы Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Банги қала бас қаласы болып қала береді. 15 тамыз Конго Республикасы (Конго Бразавиль) Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. 16 тамыз Кипр Республикасы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Лефкосия (Никосия) қала бас қаласы болып қала береді. Ұлыбритания Акротири мен Декелияны өз бақылауында ұстайды. 17 тамыз Габон Республикасы (Габон) Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Либревилл қала бас қаласы болып қала береді. 20 тамыз Сенегал Республикасы Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Дакар қала бас қаласы болып қала береді. 22 қыркүйек Мали Республикасы Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Бамако қала бас қаласы болып қала береді. 1 қазан Қытай Халық Республикасына 340 км² аумақ, ал Мьянмаға 220 км² аумақ екі ел арасындағы шекараны белгілейтін шекаралық келісім бойынша берілді. Нигерия Федерациясы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Лагос қала бас қаласы болып қала береді. 28 қараша Мавритания Ислам Республикасы Француз Республикасынан тәуелсіздік алды. Ноуакшот қала бас қаласы болып қала береді. 1961 14 қаңтар Индия Португалияның Индиясын аннексиялады, ал Португалия оған өз талаптарын сақтайды. 27 сәуір Сьерра-Леоне Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Фритаун қала бас қаласы болып қала береді. 31 мамыр Оңтүстік Африка Одағы Комонвельд патшалығы болудан бас тартып, өз атын Оңтүстік Африка Республикасы деп өзгертеді. Претория, Кейптаун және Блумфонтейн астаналары болып қала береді. Оңтүстік Африка уақытша Келістіруші Ұлттар Одағынан шықты. 1 маусым Солтүстік Камерун Нигерияға қосылды. 19 маусым Кувейт мемлекеті Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Кувейт қаласы астана болып қала береді. 23 маусым Антарктика келісімінің жүйесі Антарктика материгін және 60-шы оңтүстік параллельдің оңтүстігіндегі барлық жерлер мен суларды басқару үшін күшіне енеді. 28 қыркүйек Араб Біріккен Штаттарында Сирия Араб Біріккен Республикасынан шығып, Сирия Араб Республикасы деген есімге қайта оралды. Португалияның Дадра және Нагар Хавели еркін мемлекеті Индияға қосылды, Португалия оған талап етуді тоқтатты. Португалия Сан-Жуан-Баптиста-де-Ажуданы Дагомеяға берді. Португалияның Сан-Жуан-Баптиста-де-Ажуда бекінісі (қазіргі Оуида) Дагомеяға қосылды. 1 қазан Ұлыбританияның Камерунның оңтүстік бөлігі Ұлыбританиядан тәуелсіздік алып, Камерун Республикасымен бірігіп, Камерун Федеративтік Республикасын құрды. Яунде қала бас қаласы болып қала береді. 1 желтоқсан Голландиялық Жаңа Гвинея Батыс Папуа деп аталды. 9 желтоқсан Танганьика Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Дар-эс-Салам қала бас қаласы болып қала береді. 19 желтоқсан Индия Республикасы Португалияның Индиясынан Гоа, Даман және Диуды аннексиялады. 28 желтоқсан Сирия Араб Республикасы Араб Біріккен Республикасынан бөлініп, Мысырды федерацияның жалғыз мүшесі қалдырды. Қайыр қаласы Араб Біріккен Республикасының астанасы болып қалады. Дамаск қайтадан Сирияның астанасы болды. 30 желтоқсан Оңтүстік Касаи Конго (Леопольдвиль) мемлекетіне қайтарылды. 1962 1 қаңтар Батыс Самоа тәуелсіз мемлекеті Жаңа Зеландиядан тәуелсіздік алды. Апиа қала бас қаласы болып қала береді. 3 наурыз Ұлыбритания Антарктикада талап етілген аумаққа бірлік берді, ол Британдық Антарктикалық аумағы, бірақ бұл Антарктика келісімі бойынша тоқтатылды. 31 мамыр Батыс Үнді Федерациясы таратылды және мүше мемлекеттер Ұлыбританияның Батыс Үнді аралдарының бөліктері ретіндегі мәртебесіне оралды. Чагуарамас Лондонға бас қала ретінде берілді. 1 шілде Бурунди Корольдігі және Руанда Республикасы Бельгия Корольдігінен тәуелсіздік алды. Бужумбура және Кигали тиісінше астаналар болып қалады. 3 шілде Францияның теңізастық департаменті Алжир Франциядан тәуелсіздік алды. Алжир қала бас қаласы болып қала береді. 6 тамыз Ұлыбритания Ямайкадан Кайман аралдары мен Теркс және Кайкос аралдарының тәждік колонияларын құрды. Жоржтаун және Кокберн Таун тиісінше астаналар болып қалады. Ямайканың тәждік колониясы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Кингстон қала бас қаласы болып қала береді. 31 тамыз Тринидад және Тобаго Ұлыбританиядан Комонвельд патшалығы ретінде тәуелсіздік алды. Порт-оф-Спейн қала бас қаласы болып қала береді. 25 қыркүйек Алжир Халықтық Демократиялық Алжир Республикасы болды. 26 қыркүйек Йеменнің Мутаваккил Корольдігінің астанасы Таизден Санаға көшірілді. 27 қыркүйек Йеменнің Мутаваккил Корольдігі (Солтүстік Йемен) Йемен Араб Республикасымен құлатылды. Сана қала бас қаласы болды. 1 қазан Батыс Папуа Нидерландтан БҰҰ-ның билігіне Батыс Жаңа Гвинея ретінде берілді. 9 қазан Уганда Ұлыбританиядан Комонвельд патшалығы ретінде тәуелсіздік алды. Кампала қала бас қаласы болып қала береді. 14 қараша Эритрея Эфиопия Империясының провинциясы болды, федерация бойынша болған автономиясын жойды. 21 қараша Қытай Халық Республикасы Аксай Чиннің барлық аумағын басып алып, атысты тоқтатты. Үндістан осы аумаққа талап етуді жалғастыруда. 9 желтоқсан Танганьика Республикасы болып қайта аталды және Британ монархиясымен барлық байланыстарын Комонвельд патшалығы ретінде үзіп, бірақ Ұлттар Достастығында қалды. 1963 15 қаңтар Катанга Конго (Леопольдвиль) мемлекетіне қайтарылды. 3 наурыз Қытай Халық Республикасы Пәкістаннан Транс Каракорам трактын алды. Үндістан осы аумаққа талап етуді жалғастыруда. 7 сәуір Югославия Федеративтік Халық Республикасы...

1970 жылдар

ЖылКүніОқиға1970 15 қаңтарБиафра Республикасы бас тартып, Нигерияға қайта қосылады.18 қаңтарКувейт пен Сауд Арабиясы екі ел арасындағы Бейтарап аймақты бөлу туралы келісімді ратификациялайды.23 ақпанГуаяна өз атын Гуана Кооперативтік Республикасы деп өзгертеді және Британ монархиясымен барлық байланыстарын үзді, бірақ Ұлттар Достастығында қалады.2 наурызРодезия Родезия Республикасы деп жарияланды, бірақ бұл халықаралық қауымдастық және Ұлыбритания тарапынан заңсыз деп жарияланды. Родезия де-юре британдық колония болып қала береді.18 наурызПринц Нородом Сиануктың биліктен шеттетілуінен кейін Камбоджа Корольдігі өз атын Камбоджа Мемлекеті деп өзгертеді.24 сәуірРеферендумнан кейін Гамбия өз атын Гамбия Республикасы деп өзгертеді және Британ монархиясымен барлық байланыстарын Commonwealth мемлекеті ретінде үзді, бірақ Ұлттар Достастығында қалады.1 мамырБритандық Гондурас өзінің астанасын Белиз қаласынан Белмопанға көшіре бастайды.4 маусымТонга Корольдігі Ұлыбританиядан толық тәуелсіздік алып, протекторат келісімінен бас тартады. Тонга Ұлттар Достастығында толық тәуелсіз монархияға айналады. Нукуалофа астана болып қала береді.27 шілдеМексика 1905 жылғы Банко конвенциясының шарттарына сәйкес АҚШ-тан 15 банконы, ал АҚШ Мексикадан 4 банконы қосады; Мексика таза 507,6 гектар (1254,1 акр) иеленеді.9 тамызМаскат және Оман сұлтанаты өз атын Оман сұлтанатына өзгертеді.9 қазанКамбоджа Мемлекеті өз атын Кхмер Республикасына өзгертеді.10 қазанФиджи колониясы Ұлыбританиядан Фиджи Доминионы ретінде тәуелсіздік алады.29 қазанМексика 1905 жылғы Банко конвенциясының шарттарына сәйкес Америка Құрама Штаттарынан Паналес және Лома дель Пинто Секундо банколарын 72 гектар (177,8 акр) иеленді.30 қарашаОңтүстік Йемен Халық Республикасы өз атын Йемен Халық Демократиялық Республикасы деп өзгертеді.1971 26 наурызПәкістандық әскерлердің қатаң шаралары кезінде Шығыс Пәкістан Пәкістаннан бөлініп, Бангладеш Халық Республикасы болып жарияланды, бұл Азаттық соғысын тудырды. Бангладеш Ұлттар Достастығына кіреді. Дака астана болады.19 сәуірСьерра-Леоне өз атын Сьерра-Леоне Республикасы деп өзгертеді және Британ монархиясымен барлық байланыстарын Commonwealth мемлекеті ретінде үзді, бірақ Ұлттар Достастығында қалады.14 тамызБахрейн және оның тәуелділіктері протектораты Ұлыбританиядан Бахрейн Мемлекеті ретінде тәуелсіздік жариялайды; Ұлыбританиямен жасалған арнайы шарттар келесі күні жойылады. Манама астана болып қала береді.1 қыркүйекҚатар протектораты Ұлыбританиядан Қатар Мемлекеті ретінде тәуелсіздік жариялайды; Ұлыбританиямен жасалған арнайы шарттар екі күннен кейін жойылады. Доха астана болып қала береді.11 қыркүйекРеферендумнан кейін Біріккен Араб Республикасы өз атын Египет Араб Республикасы деп өзгертеді.25 қазанҚытай Халық Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымында Қытай Республикасының орнын иеленеді.27 қазанКонго Демократиялық Республикасы өз атын Заир Республикасы деп өзгертеді.29 қарашаБритандық әскерлердің кетуінен кейін Иран Рас Аль Хайманың Келісілген мемлекетінен Үлкен және Кіші Тунб аралдарын басып алады.30 қарашаБритандық әскерлердің кетуінен кейін Иран Шаржаның Келісілген мемлекетінен Әбу Муса аралдарын басып алады.1 желтоқсанБіріккен Корольдік Келісілген мемлекеттердің үстіндегі протекторатын тоқтатады.2 желтоқсанБіріккен Араб Әмірліктері бұрынғы Келісілген мемлекеттердің жеті әмірлігінің алтысы арасында құрылды: Әбу Даби, Аджман, Дубай, Фуджа, Шаржа және Умм Аль Кувейн. Әбу Даби қаласы астана болады. Рас Аль Хайма әмірлігі уақытша тәуелсіздікке ие болады, өйткені ол басқа бұрынғы бітімгершілік мемлекеттер арасындағы келісім шарттарын қабылдамайды. Рас-Ал-Хайма қаласы астана болып қала береді.13 желтоқсанАвстралия Папуа және Жаңа Гвинея аумағының атын Папуа-Жаңа Гвинея деп өзгертеді.16 желтоқсанПакистанның шығыс қанатының бөлінуі Бангладеш тәуелсіздігі Пакистандық күштердің капитуляциясымен қамтамасыз етілді, көп ұзамай әлемдік державалар оны жаңа мемлекет ретінде дереу таниды. Бангладеш Ұлттар Достастығына кіретін республика болып табылады.1972 1 қаңтар1971 жылдың 1 қыркүйегінде Мысырда, Ливияда және Сирияда бір мезгілде өткізілген референдумдардан кейін Араб Республикалары Федерациясы мемлекеттердің бірігуіне бағытталған конфедерация ретінде құрылды.10 ақпанРас Аль Хайма әмірлігі Біріккен Араб Әмірліктеріне қосылды. Рас Аль-Хайма қаласы Абу-Дабиге астана ретінде берілді. Ұлыбритания Роколлды Шотландияның бөлігі ретінде ресми түрде біріктіреді.28 ақпанСуданда Оңтүстік Судан Автономды аймағы құрылды.15 мамырАмерика Құрама Штаттары Рюкю аралдарын, соның ішінде Дайто аралдарын, Окинава префектурасы ретінде Жапонияға қайтарып береді.20 мамырРеферендумнан кейін Камерун Федеративтік Республикасы өз атын Біріккен Камерун Республикасына өзгертеді.22 мамырЦейлон өз атын Бос, Егеменді және Тәуелсіз Шри-Ланка Республикасы деп өзгертеді және Британ монархиясымен барлық байланыстарын Commonwealth мемлекеті ретінде үзді, бірақ Ұлттар Достастығында қалады.17 тамызИндонезия өз астанасының атын Джакартадан Джакартаға өзгертеді.1 қыркүйекАмерика Құрама Штаттары Суан аралдарына жасаған талаптарын алып тастады, бұл Гондураспен болған аумақтық даудың бір бөлігін аяқтады.1973 Жылдың бірінші жартысыЛивия Солтүстік Чадтағы Аозу жолағына басып кіріп, аймақты 1975 жылы ресми түрде қосады және 1994 жылға дейін басып ұстайды.1 қаңтарПортугалия Анголаның Теңіз провинциясын Ангола Мемлекеті ретінде қайта ұйымдастырады. Португалия Мозамбик Теңіз провинциясын Мозамбик Мемлекеті ретінде қайта ұйымдастырады. Дания, Ирландия және Ұлыбритания Еуропалық қауымдастыққа қосылады.29 наурызАҚШ-тың соңғы әскери әскерлері Тан Сон Нхут әуе базасынан шығарылды, бұл Оңтүстік Вьетнамды оккупациялаудың сегіз жылдығын аяқтады.24 сәуірГамбия өз астанасының атын Баттерсттен Банжулге өзгертеді.1 маусымГрекия Корольдігі өз атын Эллиндік Республика деп өзгертеді. Ұлыбритания Британдық Гондурас Корона Колониясының атын Белиз Корона Колониясы деп өзгертеді.10 шілдеБагам аралдарының Достастығы Ұлыбританиядан Багам Достастығы ретінде тәуелсіздік алады. Нассау астана болып қала береді.17 шілдеТөңкерістен кейін Ауғанстан Республикасы Ауғанстан Корольдігін алмастырады. Кабул астана болып қала береді.24 қыркүйекPAIGC көтерісшілері Португалиядан Португалдық Гвинеяның тәуелсіздігін Гвинея-Бисау Республикасы ретінде жариялайды. Мадина-ду-Бо де-факто астана болып табылады.19 қарашаУругвай Аргентинаға Мартин Гарсия аралына жасаған талаптарынан бас тартады.1974 3 қаңтарБирма Одағы өз атын Бирма Одағының Социалистік Республикасына өзгертеді.20 қаңтарҚытай Оңтүстік Вьетнамға қарсы теңіз шайқасынан кейін даулы Парасель аралдарын басып алады.7 ақпанГренаданың серіктес мемлекеті Ұлыбританиядан тәуелсіздік алады. Сент-Джордж астана болып қала береді.21 ақпанИзраиль Яом Кипур соғысында басып алған Суэц каналының батыс жағындағы Египет аумағынан толықтай шығады, бұл екі мемлекет арасындағы қаңтардағы күштерді бөлу туралы келісімнің және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бір бөлігі болып табылады.22 ақпанПәкістан Бангладештің тәуелсіздігін мойындайды, бұрынғы Шығыс Пәкістанға жасаған талаптарынан бас тартады. 24 наурызТанна Ұлты Англо-француз Жаңа Гебридтер Кондоминиумынан тәуелсіздік жариялайды.10 қыркүйекСоғысты аяқтау туралы 26 тамыздағы келісімге сәйкес Португалия Португалдық Гвинеяны таратып, Гвинея-Бисау Республикасының тәуелсіздігін мойындайды. Бисау астана болады.12 қыркүйекХалық наразылығы кезінде Дерг төңкерісінен кейін Уақытша Әскери Үкімет Эфиопия Империясын алмастырады, бірақ монархия ресми түрде 1975 жылдың 21 наурызында ғана жойылады. Аддис-Абеба астана болып қала береді.1 қазанТүрік Кипрлік Әкімшілігі Кипрдің Түрік оккупацияланған аумақтарында номиналды түрде автономды мемлекет ретінде құрылады. Солтүстік Никосия де-факто астана болады.19 қазанРеферендумнан кейін Ниуэ статусы өзін-өзі басқаруға дейін жаңартылды.

1980 жылдар

Жыл Дата Оқиға 1980 1 қаңтар Тафея Англия-Франция Жаңа Гебридтер Кондоминиумынан тәуелсіздігін жариялады. 26 мамыр Тафея британдық күштермен құлатылып, Англо-Франция Жаңа Гебридтер Кондоминиумына қайта қосылды. 28 мамыр Вемерана Республикасы Англо-Франция Жаңа Гебридтер Кондоминиумынан тәуелсіздігін жариялады. 28 шілде Перу Республикасы өзінің атын Перу Республикасы деп өзгертті. 30 шілде Израиль Иерусалим заңын қабылдады, Шығыс Иерусалимді қосып, астанасы Иерусалимді қосылған аумақпен кеңейтті. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі заңды күшін жойды деп жариялады. Жаңа Гебридтер Кондоминиумы Франция мен Ұлыбританиядан Вануату Республикасы ретінде тәуелсіздік алды. Вануату Ұлттар Достастығына қосылды. Порт-Вила астана болып қала береді. 28 тамыз Вемерана Республикасы Вануату күштерімен, сондай-ақ Папуа-Жаңа Гвинея мен Соломон аралдарының күштерінің қолдауымен құлатылды. 22 қыркүйек Ирак Иранға шабуыл жасап, желтоқсанға дейін 15 000 км² жерді басып алды, оның көп бөлігін шамамен екі жыл бойы иеленді. 19 желтоқсан Ұлыбритания Сент-Кристофер, Невис және Ангильяның қауымдасқан мемлекетін Сент-Кристофер және Невис және Ангильяның Корольдік колониясына бөлді. Басетре қала береді, ал Вэлли олардың астаналары болады. 1981 1 қаңтар Грекия Еуропалық қауымдастыққа қосылды. 17 қыркүйек АҚШ Ронкадор банкі, Серрана банкі және Квита Сюэно банкіне деген талаптарын алып тастап, Колумбиямен аумақтық даудың бір бөлігін тоқтатты. 21 қыркүйек Белиздің Корольдік колониясы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алып, Ұлттар Достастығының құрамына кірді. Белмопан астана болып қала береді. 1 қараша Антигуаның қауымдасқан мемлекеті Ұлыбританиядан Антигуа және Барбуда ретінде тәуелсіздік алды. Сент-Джонс астана болып қала береді. 4 желтоқсан Оңтүстік Африка КСР-і Бантустан Республикасынан тәуелсіздігін жариялады. Бишо астанасы болады. Ешбір ел оның тәуелсіздігін мойындамады, бұл әртүрлі жағдайларда апартеид институтының бір бөлігі деп есептелді. 14 желтоқсан Израиль Голан биіктерін аннексиялады. 1982 28 қаңтар Ирак 26 желтоқсанда Сауд Арабиясымен бейтарап аймақты екіге бөлу туралы келісімді бекітті. Аумақтың нақты бөлінісі кейіннен болды, бірақ жаңа шекара 1991 жылдың маусым айында ғана жарияланды. 1 ақпан Сенегал және Гамбия бірігіп, Сенегамбия Конфедерациясын құруға тырысты. Дакар конфедерацияның астанасы болды, бірақ үкіметтік биліктің көп бөлігі жеке мемлекеттерде қалды. 29 наурыз Канада Канада заңын қабылдаумен толық егеменді мемлекет болды, бұл елдегі Ұлыбритания Парламентінің барлық қалған билігін жойды. 3 сәуір Аргентина Ұлыбританиядан Фолкленд аралдарын басып алды, екі айлық оккупация кезінде аумақты Мальвина аралдары деп атады және астанасын Стэнлиден Пуэрто-Аргентиноға өзгертті. 3 сәуір Аргентина Ұлыбританиядан Оңтүстік Георгияны басып алды. 18 сәуір Зимбабве астанасының атын Солсбериден Харареге өзгертті. 25 сәуір Ұлыбритания Аргентинадан Оңтүстік Георгияны қайта басып алды. 26 сәуір Израиль 1979 жылдың 25 мамырында Синай түбегіндегі қалған аумақтан бас тартудың алтыншы және соңғы қадамын аяқтады, 1979 жылғы Египетпен бейбіт келісім шарттарын орындады. 29 сәуір Шри-Ланка астанасын Коломбодан Шри-Джаяварденепура-Коттеге көшірді. 30 мамыр Испания альянстың үшінші кеңеюі аясында Солтүстік Атлант мүкемелеме ұйымына қосылды. 14 маусым Ұлыбритания Аргентинадан Фолкленд аралдарын қайта басып алып, Фолкленд соғысын аяқтады. 20 маусым Ұлыбритания Аргентинадан Оңтүстік Сандвич аралдарындағы Оңтүстік Тюльді қайта басып алды. 30 маусым Ирак күштері Иран-Ирак соғысы кезінде Ираннан толығымен шығарылды. 15 тамыз мойындалмаған Рувензуру Корольдігі тарап, Угандаға бас берді, бұл аймаққа белгілі бір жергілікті автономия уәдесінің аясында болды, соңында оның ұлттық мемлекеттік корольдік ретінде қайта жандануына әкелді. 1983 1 қаңтар Ұлыбритания өз Корольдік колониялары мен басқарушы колонияларының атауын Британдық тәуелді аумақтары деп өзгертті. 21 наурыз Кот-д'Ивуар астанасын Абиджаннан Ямусукроға көшірді. 5 маусым Суданның Оңтүстік Судан Автономдық Аймағы таратылды. 3 қыркүйек АҚШ Атафу, Факаофо және Нукуноноға деген талаптарын алып тастап, Токелаумен аумақтық даудың бір бөлігін тоқтатты. 8 қыркүйек АҚШ Пукапука, Манихики, Пенрин және Ракахангаға деген талаптарын алып тастап, Кук аралдарымен аумақтық дауын тоқтатты. 19 қыркүйек Сент-Кристофер және Невис қауымдасқан мемлекеті Ұлыбританиядан Сент-Китс және Невис Федерациясы ретінде тәуелсіздік алды. Басетре астана болып қала береді. 23 қыркүйек АҚШ Бирни, Кантон, Каролина, Рождество, Эндербери, Флинт, Гарднер, Халл, Малден, Маккин, Феникс, Старбак, Сидней және Восток аралдарына деген талаптарын алып тастап, Кирибатимен аумақтық дауларын тоқтатты. АҚШ Фунафути, Ниулакита, Нукуфетау және Нукулелеаеге деген талаптарын алып тастап, Тувалумен аумақтық дауларын тоқтатты. 15 қараша Түрік Федеративтік Кипр мемлекеті Кипрден Солтүстік Кипр Түрік Республикасы ретінде тәуелсіздігін жариялады. Солтүстік Никосия астана болып қала береді. Тек Түркия ғана оны мойындайды. 1984 1 қаңтар Бруней Даруссалам (Бруней ұлты, бейбітшілік мекені) Ұлыбританиядан Ұлттар Достастығына кірді. 4 ақпан Камерун Біріккен Республикасы өзінің атын Камерун Республикасы деп өзгертті. 4 тамыз Жоғары Вольта Республикасы өзінің атын Буркина-Фасо деп өзгертті. 29 қараша Аргентинада референдум арқылы мақұлданған келісім Бігелл дауын шешіп, даулы Пиктон, Леннокс және Нуэа аралдарын Чилиге және жапсарлас теңіз аумағының көп бөлігін Аргентинаға берді. 1985 6 маусым Израиль Ливанда 1982 жылдан бері басып алған басқа аумақтардан Ливанның оңтүстігіндегі 850 км² аумақты қамтитын ресми "қауіпсіздік" аймағына көшті. 11 маусым Франция Сен-Пьер және Микелон теңіз департаментіне автономды үкіметті қайта орнатып, оны Сен-Пьер және Микелон аумақтық жинағы ретінде қайта ұйымдастырды. 3 қазан Ұлыбритания Фолкленд аралдарынан Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сандвич аралдарының жеке аумағын бөліп алды. Король Эдуард аймағы астанасы болды. 10 қазан Демократиялық Судан Республикасы өзінің атын Судан Республикасы деп өзгертті. 14 қазан Кот-д'Ивуар Республикасы өзінің ресми ағылшын тіліндегі атын Кот-д'Ивуар Республикасы деп өзгертті. 1986 1 қаңтар Аруба Нидерланд Антилдерінен шығып, Нидерланд Корольдігінің құрамына кіретін ел болды. Ораньестад астанасы болды. Португалия мен Испания Еуропалық қауымдастыққа қосылды. 3 наурыз Австралия Ұлыбритания Парламентінің елдегі барлық қалған билігін жойған Австралия заңын қабылдаумен толық егеменді мемлекет болды. 15 сәуір Социалистік Халық Ливия Араб Джамахириясы өзінің атын Ұлы Социалистік Халық Ливия Араб Джамахириясы деп өзгертті. 30 қыркүйек АҚШ Гренландия мен Данияның юрисдикциясына Тюль әуе базасының шамамен жартысын қайтарды. 21 қазан Маршал аралдары Республикасы АҚШ басқаратын Тынық мұхитының Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімді аумағынан шығып, АҚШ-пен еркін қауымдастықта тәуелсіздік алды. Маджуро астана болып қала береді. 3 қараша Микронезия Федеративтік Штаттары АҚШ басқаратын Тынық мұхитының Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімді аумағынан шығып, АҚШ-пен еркін қауымдастықта тәуелсіздік алды. Колония астана болып қала береді. 4 қараша Солтүстік Мариан аралдарының Достастығы АҚШ басқаратын Тынық мұхитының Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімді аумағынан шығып, АҚШ-тың аралдық аумағы болды. Сайпан астана болып қала береді. 1987 1 қаңтар Жаңа Зеландия Конституциялық актіні қабылдаумен толық егеменді мемлекет болды, бұл елдегі Ұлыбритания Парламентінің барлық қалған билігін жойды.

1990 жылдар

1990 жыл 19 қаңтар Армения әскерлері Әзірбайжан КСР-інің Карки аймағын басып алды. Бұл тек де-юре Әзірбайжан аумағы болып қала береді. 1 наурыз Бенин Халық Республикасы өзінің атын Бенин Республикасы деп өзгертеді. 8 наурыз Словения Социалистік Республикасы өзінің атын Словения Республикасы деп өзгертеді. 11 наурыз Демократиялық сайлаудан кейін Литва Совет Социалистік Республикасы Литва Республикасы ретінде тәуелсіздігін жариялады. Вильнюс астана болып қала береді. Чилиде заң шығарушы астана Сантьягодан Вальпараисоға көшіріледі. Сантьяго әкімшілік астана болып қала береді. 21 наурыз Оңтүстік-Батыс Африка Оңтүстік Африкадан Намибия Республикасы ретінде тәуелсіздік алады. Намибия Ұлттар Достастығына кіреді. Виндхук астана болып қала береді. 30 наурыз Халық алдындағы сайлаулардан кейін Эстон КСР-і Эстониядағы Кеңес өкіметінің құрылған сәтінен бастап заңсыз екенін жариялайды және Эстония Республикасының тәуелсіздігін қалпына келтіру үшін өтпелі кезеңді жариялайды. 23 сәуір Чехословакия Социалистік Республикасы өзінің атын Чех және Словакия Федеративтік Республикасына өзгертеді. 4 мамыр Демократиялық сайлаулардан кейін Латвия Совет Социалистік Республикасы тәуелсіздігін жариялайды. Арава астанасы болады. 2 тамыз Ирак Кувейтке басып кіреді, жеті айлық оккупация басталады. 4 тамыз Кувейт мемлекеті Кувейт Республикасына өзгертіледі, өйткені Иракпен уақытша үкімет орнатылады. 19 тамыз Гагауз Республикасы Молдованың Кеңес Социалистік Республикасынан бөлек Кеңес Одағының құрамындағы республика деп жарияланады. Комрат астанаға айналады. 20 тамыз Ирак Иран-Ирак соғысының соңғы апталарында басып алынған Иран аумағынан өз күштерін толықтай шығарып, 1975 жылғы Алжир келісімінде белгіленген халықаралық танылған шекараларға оралды. 23 тамыз Армения Кеңес Социалистік Республикасы Армения Республикасы ретінде Кеңес Одағынан бөлініп шықты. Ереван астана болып қала береді. 28 тамыз Ирак Кувейт Республикасын Кувейт губернаторлығы және Саддамят аль Митла ауданы ретінде қосады. 2 қыркүйек Приднестровье Молдавия Совет Социалистік Республикасы Совет Социалистік Молдова Республикасынан тәуелсіздігін Совет Одағының құрамындағы жеке республика ретінде жариялайды. Тирасполь астана болады. 20 қыркүйек Оңтүстік Осетия автономиялық облысы өз атын Оңтүстік Осетия Кеңес Демократиялық Республикасы деп өзгертеді және Кеңес Одағының құрамындағы Грузин КСР-інен тәуелсіздігін жариялайды. Цхинвали астанаға айналады. 24 қыркүйек Шығыс Германия Германияның қайта бірігуіне дайындалу үшін Варшава келісімінен шығады. 28 қыркүйек Сербия Социалистік Республикасы өзінің атын Сербия Республикасы деп өзгертеді. 3 қазан Германия Демократиялық Республикасы Германия Федеративтік Республикасына бірігуі арқылы қайта біріктіріледі. Бонн астана ретінде Берлинге берілді. 30 қазан Қырғыз Совет Социалистік Республикасы өзінің атын Қырғызстан Социалистік Республикасы деп өзгертті. 15 қараша Болгария Халық Республикасы өзінің атын Болгария Республикасы деп өзгертті. 18 қараша Грузин Совет Социалистік Республикасы өзінің атын Грузия Республикасы деп өзгертті. 28 қараша Оңтүстік Осетия Совет Демократиялық Республикасы өзінің атын Оңтүстік Осетия Совет Республикасы деп өзгертті. 30 қараша Мозамбик Халық Республикасы өзінің атын Мозамбик Республикасы деп өзгертті. 15 желтоқсан Қырғызстан Социалистік Республикасы өзінің атын Қырғызстан Республикасы деп өзгертті. 22 желтоқсан Хорватия Социалистік Республикасы өзінің атын Хорватия Республикасы деп өзгертті. 1991 жылғы 13 қаңтар Совет Одағы Литва қалаларынан Литва Республикасының танылмаған республикасын құлатуға ұйқаспағаннан кейін кері шегінді. 5 ақпан Әзербайжан Кеңес Социалистік Республикасы өзінің атын Әзербайжан Республикасы деп өзгертті. Қырғыз Республикасы астанасының атын Фрунзеден Бишкекке ауыстырады. 11 ақпан Исландия 1940 жылы Кеңес Одағымен аннексияланғаны заңды түрде жарамсыз деп дауыс бергенде, Литва Республикасының тәуелсіздігін мойындаған БҰҰ-ға мүше алғашқы мемлекет болады. Көп ұзамай басқа мемлекеттер де соған ілеседі. 28 ақпан Ирак әскерлерінің толық шығарылуымен Кувейт тәуелсіздігін қайта алады. 15 наурыз Германия толық егемендікке ие болады, өйткені төрт держава (Франция, Кеңес Одағы, Ұлыбритания және АҚШ) екі плюс төрт келісімінде соғыстан кейінгі оккупациядан қалған елдегі құқықтарын тастайды. 9 сәуір Референдумнан кейін Грузия Республикасы Кеңес Одағынан бөлініп шығады. Тбилиси астана болып қала береді. 29 сәуір Албания Халық Социалистік Республикасы өзінің атын Албания Республикасы деп өзгертеді. 4 мамыр Оңтүстік Осетия Совет Республикасының Ассамблеясы Оңтүстік Осетия автономиялық облысының мәртебесіне оралуға дауыс береді; Грузияның Жоғарғы Кеңесі 10 желтоқсанда автономиялық аймақты таратып жіберген. 18 мамыр Сомалиленд Республикасы Сомалиден тәуелсіздігін жариялайды. Харгейса астана болады. Басқа барлық елдер Сомалилендті Сомалинің бір бөлігі деп ресми түрде таниды. 23 мамыр Молдавия Совет Социалистік Республикасы өзінің атын Молдавия Республикасы деп өзгертеді. 24 мамыр Эритрея мемлекеті Эфиопия Халық Демократиялық Республикасынан тәуелсіздік алады. 7 маусым Македония Социалистік Республикасы өзінің атын Македония Республикасы деп өзгертеді. 19 маусым Совет Одағы 1944 жылы басталған оккупацияны аяқтау үшін Венгриядан өз күштерін толықтай шығарып алады. 25 маусым Словения Республикасы Югославиядан бөлініп шығады. Любляна астана болып қала береді. Хорватия Республикасы Югославиядан бөлініп шығады. Загреб астана болып қала береді. 27 маусым Совет Одағы 1968 жылы басталған оккупацияны аяқтау үшін Чехословакиядан өз күштерін толықтай шығарып алады. 4 шілде Колумбия астанасының атын Богота, Дистрито Капитальден Санта-Фе-де-Боготаға өзгертеді. 21 шілде Сомали Республикасы Сомали Демократиялық Республикасын алмастырады, өйткені көтерілісшіл фракциялар 1960 жылғы Конституцияны қайта орнатуға келіседі. Могадишу астана болып қала береді, бірақ азамат соғысы кезінде оның билігі шектеулі. 22 шілде Эфиопиядағы азамат соғысындағы жеңісінен кейін Эфиопия Халық Демократиялық Республикасын алмастырады. Аддис-Абеба астана болып қала береді. 2 тамыз Черногория Социалистік Республикасы өзінің атын Черногория Республикасы деп өзгертеді. 20 тамыз Совет Одағындағы төңкеріс әрекетіне жауап ретінде Эстония Республикасы өтпелі кезеңнің аяқталғанын жариялайды және Кеңес Одағынан толық тәуелсіздігін қалпына келтіргенін жариялайды. Таллин астана болып қала береді. 21 тамыз Совет Одағындағы төңкеріс әрекетіне жауап ретінде Латвия Республикасы өтпелі кезеңнің аяқталғанын жариялайды және Кеңес Одағынан толық тәуелсіздігін қалпына келтіргенін жариялайды. Рига астана болып қала береді. 24 тамыз Украина Совет Социалистік Республикасы Украина ретінде Кеңес Одағынан бөлініп шықты. Киев (1995 жылы Киевке айналдырылды) астана болып қала береді. 25 тамыз Белоруссия Совет Социалистік Республикасы Кеңес Одағынан бөлініп шықты. Минск астана болып қала береді. 27 тамыз Молдавия Республикасы Кеңес Одағынан бөлініп шықты. Кишинев астана болып қала береді. 30 тамыз Әзербайжан Республикасы Кеңес Одағынан бөлініп шықты. Баку астана болып қала береді. 31 тамыз Қырғызстан Республикасы Кеңес Одағынан бөлініп шықты. Бишкек астана болып қала береді. Өзбек Совет Социалистік Республикасы Өзбекстан Республикасы ретінде Кеңес Одағынан бөлініп шықты. Ташкент астана болып қала береді. Тажик Совет Социалистік Республикасы өзінің атын Тажикстан Республикасы деп өзгертеді. 1 қыркүйек Оңтүстік Осетия автономиялық облысы...