Кіріспе

Того тарихы археологиялық жағдайларға дейін барып жетеді, олар ежегіткі жергілікті тайпалар керамика жасауға және қалайы өңдеуге қабілетті болғанын көрсетеді. 11-16 ғасырлар аралығында Эве, Мина, Гун және басқа да түрлі тайпалар аймаққа кірді. Олардың көпшілігі жағалау аймақтарына қоныстанды. 15 ғасырдың соңында португалдықтар келді, одан кейін басқа еуропалық державалар да келді. 19 ғасырға дейін жағалау аймағы маңызды құл саудасы орталығы болды, бұл Того мен айналасындағы аймақты "Құл жағалауы" деп атауға себеп болды. 1884 жылы Германия жағалаудағы протекторат құрды, ол 1905 жылы Тоголандтың неміс колониясына айналғанға дейін ішкі аймаққа қарай кеңейді. Темір жол, Ломе порты және басқа да инфрақұрылымдар салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тоголандты Ұлыбритания мен Франция басып алды. 1922 жылы Ұлыбритания Тогоның батыс бөлігін басқаруға, ал Франция шығыс бөлігін басқаруға Ұлттар Лигасының мандатын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл мандаттар БҰҰ-ның сенімгерлік территорияларына айналды. 1957 жылы Британдық Тоголанд тұрғындары Гананың жаңа тәуелсіз мемлекетінің құрамына қосылу үшін Голд-Костқа қосылуға дауыс берді. Француз Тоголанды 1960 жылы Того Республикасы құрылды. 1961 жылы қабылданған Конституция Тогоның Ұлттық Ассамблеясын жоғарғы заң шығару органы ретінде бекітті. Сол жылы алғашқы президент Сильван Олимпио оппозициялық партияларды таратып, олардың жетекшілерін қамауға алды. 1963 жылы төңкеріс кезінде қаза тапқаннан кейін әскерилер билікті Николас Грунтцкий басқаратын уақытша үкіметке тапсырды. 1967 жылы әскери жетекші Гнассингбе Эядема Грунтцкийді қан төгілмейтін төңкеріспен құлатты. Ол президенттікке кіріп, 1969 жылы бір партиялық жүйені енгізді. Эядема келесі 38 жыл бойы билікте болды. 2005 жылы қайтыс болғаннан кейін әскерилер оның ұлы Фауре Гнассингбені президент етіп тағайындады. Гнассингбе сайлау өткізді және жеңіске жетті, бірақ оппозиция бұл алдастық болды деп мәлімдеді. Саяси зорлық-зомбылық салдарынан шамамен 40 000 тоголық көрші елдерге қашып кетті. Гнассингбе тағы екі рет сайланды. 2017 жылдың соңында үкіметке қарсы наразылық акцияларын қауіпсіздік күштері басып тастады.

Колонияға дейінгі кезең

Того тарихы туралы он бесінші ғасырдың соңына дейін, португалдық саяхатшылар келгенге дейін көп мәлімет жоқ, бірақ олар келгенге дейін бірнеше ғасыр бұрын еве тайпасының қоныстанғандығының белгілері бар. Елге әр жақтан түрлі тайпалар көшіп келді: Бениннен еве, Ганадан мина және гвин тайпалары. Бұл үш топ жағалау бойында қоныстанды. Португалдықтар көршілес Ганада (Эльминада) және Бенинде (Уидада) бекіністер салды. Того жағалауында табиғи бейдер болмаса да, португалдықтар Порто-Сегурода кішкентай бекініс салған. Келесі 200 жыл бойы жағалау аймағы құл іздеген еуропалықтар үшін маңызды сауда орталығы болды, осылайша Того және оның төңірегіндегі аймақ "Құл жағалауы" деп аталды.

Неміс Тоголанда

Неміс империясы 1884 жылы "Африка үшін күрес" деп аталатын кезеңде Тоголенд протекторатын (қазіргі Того мемлекеті және Гананың қазіргі Вольта аймағының көп бөлігі) құрды. Германияның Батыс Африка жөніндегі комиссары Густав Нахтигал Тоголандты да, Камерунды да неміс отаршылдық империясына қосуды қадағалаған. Ол король Млапа III-мен Тоголандтың жағалауын, әсіресе Ломе, Себе және Анехо қалаларын бақылауға алу үшін келіссөздер жүргізді. Франция, сол кездегі көршілес Бениннің бақылаушысы, 24 желтоқсан 1885 жылы аймақтағы неміс билігін мойындады. Колония сол кездегі Құл жағалауының бір бөлігінде құрылды және неміс бақылауы біртіндеп ішкі аймаққа дейін кеңейтілді. Германияның жалғыз өзін-өзі қамтамасыз ететін колониясы болғандықтан және оның кең теміржол және жол инфрақұрылымы болғандықтан – Германия 1905 жылы Ломе мен Анехо арасында Тогоның алғашқы теміржол желісін ашқан – Тоголанд оның үлгілі иелігі ретінде танымал болды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, колония соғысқа тартылды. Тоголанд жорығы кезінде оны британдық және француздық әскерлер басып алып, әскери басқаруға алды. 1916 жылы территория жеке британдық және француздық әкімшілік аймақтарға бөлінді, ал бұл 1922 жылы Британдық Тоголанд пен Француз Тоголанды құрумен ресми тіркелді.

Ұлттар Лигасының мандаттары

1914 жылғы 8 тамызда француз және британдық әскерлер Тоголандқа басып кірді, ал 26 тамызда неміс әскерлері қарсылық көрсетпей берілді. 1916 жылы Тоголанд француз және британдық әкімшілік аймақтарына бөлінді. Соғыстан кейін Тоголанд ресми түрде Ұлттар Лигасының мандатына айналды, ол әкімшілік мақсаттар үшін Франция мен Ұлыбритания арасында бөлісті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңадан құрылған Чехословакия да осы колонияға қызығушылық танытты, бірақ бұл идея сәтті болмады. Ломе бастапқыда британдық аймаққа бекітілген, бірақ келіссөздерден кейін 1920 жылғы 1 қазанда Францияға берілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мандат БҰҰ-ның сенімгерлік аймағына айналды, оны Ұлыбритания мен Франция басқарды. Мандат және сенімгерлік кезеңдерінде Тогоның батыс бөлігі Британдық Алтын жағалауының бір бөлігі ретінде басқарылды. 1956 жылғы желтоқсан айында Британдық Тоголанд тұрғындары Гананың жаңа тәуелсіз мемлекетінің құрамына қосылу үшін Голд-Костқа қосылуға дауыс берді. 1946 жылғы Өкілдер жиналысы сайлауында екі партия қатысты: Того бірлігі комитеті (CUT) және Того прогресс партиясы (PTP). CUT үлкен сәттілікке жетті, ал CUT төрағасы Сильван Олимпио Кеңес төрағасы болды. Алайда, CUT 1951 жылғы Өкілдер жиналысы мен 1952 жылғы Аумақтық жиналыс сайлауларында жеңіліске ұшырады және ПТП француздық қолдау алғанын мәлімдегендіктен, француз бақылауындағы сайлауларға қатысудан бас тартты. 1955 жылғы заң бойынша француз Тоголандағы статут бойынша, ол БҰҰ-ның сенімгерлік мәртебесін сақтап қалса да, француз одағының ішінде автономиялы республикаға айналды. 1955 жылғы 12 маусымда Аумақтық жиналысқа өткізілген сайлауда, CUT бойкот жариялағаннан кейін, ішкі істерге қатысты маңызды өкілеттіктер берілді, оны сайланған атқарушы орган басқарды, ол заң шығарушы органға жауапты премьер-министр басшылығында болды. Бұл өзгерістер 1956 жылғы референдумда бекітілген конституцияда көрініс тапты. 1956 жылғы 10 қыркүйекте Николас Груницки Того Республикасының премьер-министрі болды. 1957 жылғы 21 маусымда Пья-Ходоның жергілікті халқы Біріккен Ұлттар Ұйымының миссиясының сапарынан пайдаланып, француз отаршылдық әкімшілігіне наразылықтарын білдірген кезде жағдай одан әрі шиеленісті. Тоголық ұлтшыл Буйо Мукпе тұтқындалғанына наразылық білдірген наразылардың наразылығына қарсы тұрып, отаршыл әскері Хода базарында жиналған көпшілікке оқ атып, 20 адамды өлтіріп, көптеген адамдарды жарақаттады. Плебисциттегі бұзушылықтарға байланысты 1958 жылғы 27 сәуірде БҰҰ бақылауымен парламенттік сайлау өтті, ол Тогода жалпы сайлау құқығымен өткізілген алғашқы сайлау болды, оның жеңімпазы тәуелсіздікке ұмтылған оппозициялық CUT және оның жетекшісі Сильван Олимпио болды, ол премьер-министр болды. 1958 жылғы 13 қазанда француз үкіметі толық тәуелсіздік берілетінін жариялады. 1958 жылғы 14 қарашада Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Франция үкіметінің Франция басқаруындағы Тогоның 1960 жылы тәуелсіздікке ие болатыны туралы мәлімдемесін қабылдады, осылайша сенімгерлік кезеңі аяқталды. 1959 жылғы 5 желтоқсанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Франциямен Камерун үшін БҰҰ сенімгерлік келісімінің Того 1960 жылғы 27 сәуірде тәуелсіздік алған кезде аяқталатынын шешті. 1960 жылғы 27 сәуірде Того Франциямен конституциялық байланысын үзді, БҰҰ сенімгерлік мәртебесінен бас тартып, президенті Олимпиомен уақытша конституция бойынша толық тәуелсіздікке ие болды.

Тәуелсіздік пен толқулар

1961 жылы референдум арқылы қабылданған жаңа Конституция жалпыға бірдей дауыс беру арқылы 7 жылға сайланатын атқарушы президентті және әлсіз Ұлттық Ассамблеяны орнатып берді. Президентке министрлерді тағайындау және Ассамблеяны тарату, сондай-ақ атқарушы билікті монополияға иелену құқығы берілді. Сол жылы Груницки партиясы қатысудан шеттетілген сайлауда Олимпио партиясы дауыстардың 100%-ын және Ұлттық Ассамблеяның барлық 51 орынды жеңіп алды, осылайша ол Тогоның алғашқы сайланған президенті болды. Бұл кезеңде Тогода төрт маңызды саяси партия болды: солшыл «Ювенто», Того халқының демократиялық одағы (UDPT), Груницки құрған, бірақ қолдауы шектеулі болған PTP және президент Олимпионың «Того бірлігі» партиясы. Бұл партиялардың өкілдері арасындағы бәсекелестік 1940 жылдардың басында басталып, 1962 жылғы қаңтарда Олимпио көпшілік үкіметке қарсы қастандықтар жасады деген айыптамамен оппозициялық партияларды таратып жіберген кезде өршіп кетті. Олимпионың билігі оның «Аблоде Соджас» жасағының зорлық-зомбылығымен ерекшеленді. Көптеген оппозициялық мүшелер, соның ішінде Груницки мен Меатчи тұтқындалды немесе қамаудан қашу үшін елден шығып кетті. 1963 жылғы 13 қаңтарда Олимпио француз армиясынан босатылғаннан кейін жағдайға наразы болған әскери шенділер жасаған мемлекеттік төңкеріс салдарынан құлатылып, қаза табады. Груницки 2 күннен кейін жер аударылудан оралып, премьер-министр лауазымын алып, уақытша үкіметті басқарды. 1963 жылғы 5 мамырда тоголықтар референдум арқылы жаңа Конституцияны қабылдады, ол көп партиялық жүйені қайта орнатты. Олар сондай-ақ Ұлттық Ассамблеяға барлық саяси партиялардан депутаттар сайлау үшін жалпы сайлауда дауыс берді және Груницкині президенттікке, ал Антуан Меатчини вице-президенттікке сайлады. Тоғыз күннен кейін президент Груницки барлық партиялардың өкілдігімен үкімет құрды. Келесі бірнеше жыл ішінде Груницки үкіметінің билігі тұрақсыз болды. 1966 жылғы 21 қарашада ОТ партиясындағы азаматтық саяси қарсыластардың ықпалымен Груницкині құлатуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Груницки армияға тәуелділігін азайтуға тырысты, бірақ 1967 жылғы 13 қаңтарда подполковник Этьен Эядема (кейін генерал Гнассингбе Эядема) мен Клебер Даджо бастаған төңкеріс президент Груницкині қан төгілмей құлатты. Төңкерістен кейін саяси партияларға тыйым салынды және барлық конституциялық процестер тоқтатылды. Даджо «ұлттық келісім комитетінің» төрағасы болды, ол 14 сәуірге дейін елді басқарды, содан кейін Эядема президенттікке келді. 1969 жылдың соңында Того халқының жиналысы (RPT) атты жалғыз ұлттық саяси партия құрылды, ал президент Эядема 1969 жылғы 29 қарашада партия президенті болып сайланды. 1972 жылы Эядема қарсылықсыз қатысқан референдум оның ел президенті ретіндегі рөлін бекітті.

Үшінші республика

1979 жылдың соңында Эядема үшінші республиканы жариялады және әскери-азаматтық кабинетпен құрылған, азаматтық билікке көшуді мәлімдеді. 1979 жылдың соңы мен 1980 жылдың басында өткен президенттік сайлауда ол қарсы кандидаттарсыз 99,97% дауыс жинады. Жаңа конституция бойынша ұлттық ассамблея негізінен кеңесші орган ретінде жұмыс істеуге тиіс болды. Эядема 1986 жылдың желтоқсанында қарсы кандидаттарсыз өткен сайлауда 99,5% дауыспен үшінші рет қатарынан 7 жылға қайта сайланды. 1986 жылдың 23 қыркүйегінде 70-ке жуық қарулы тоголық оппозициялық өкілдері Ганадан Ломеге өтіп, Эядема үкіметін құлатуға сәтсіз тырысты.

Қарсылық

1989 және 1990 жылдары Того, көптеген басқа елдер сияқты, Шығыс Еуропа мен Кеңес Одағын шарпыған демократиялық өзгерістерге тап болды. 1990 жылдың 5 қазанында Ломеде үкіметке қарсы жарияламаларды таратқан студенттердің ісіне байланысты сот процесі бүліктерге әкеп соқты. Содан кейін айлар бойы үкіметке қарсы наразылық акциялары мен қауіпсіздік күштерімен қақтығыстар болды. 1991 жылдың сәуір айында үкімет жаңадан құрылған оппозициялық топтармен келіссөздер жүргізіп, елден қуылған саяси қарсыластарға Тогоға оралуға рұқсат беретін жалпы кешірім туралы келісімге келді. Жалпы ереуіл мен одан әрі наразылықтардан кейін, үкімет пен оппозиция 1991 жылдың 12 маусымында «ұлттық форум» өткізу туралы келісімге қол қойды. Президент Эядеманың қарсыластары басымдық құрған ұлттық форум 1991 жылдың шілдесінде ашылып, бірден өзін егемен «Ұлттық конференция» деп жариялады. Үкімет тарапынан қатты мазақтауларға ұшырағанына қарамастан, конференция жаңа үкіметті сайлау үшін 1 жылдық мерзімге арналған уақытша конституцияны әзірледі. Конференция заңгер және адам құқықтары ұйымының жетекшісі Жозеф Коку Кофигоны уақытша премьер-министр етіп таңдады, бірақ президент Эядеманы өкілеттіктері шектеулі мемлекет басшысы ретінде қалдырды. Келесі 3 жыл ішінде президент пен оның қарсыластары арасында күш сынағы болды, оның барысында президент Эядема біртіндеп басымдыққа ие болды. Бұл кезеңде жиі саяси дағдарыстар мен үзілістік зорлық-зомбылық орын алды. 1991 жылдың қараша айында өтпелі заң шығарушы орган (Республиканың Жоғарғы Кеңесі) президенттің саяси партиясы – РПТ-ны таратуға дауыс бергеннен кейін, әскер 3 желтоқсанда премьер-министр кеңсесіне шабуыл жасап, премьер-министрді тұтқынға алды. Содан кейін Кофиго 1992 жылдың қаңтарында президент партиясының министрлерінің белсенді қатысуымен екінші уақытша үкімет құрды. Оппозиция жетекшісі Гилхрист Олимпио, қаза тапқан президент Сильван Олимпионың ұлы, 1992 жылдың 5 мамырында, көрінеу әскерлер тарапынан жасалған шабуылда ауыр жарақат алды. 1992 жылдың шілде және тамыз айларында президенттік және оппозициялық өкілдерден құралған комиссия жаңа саяси келісімді келісті. 27 қыркүйекте халық жаңа, демократиялық конституцияның мәтінін үлкен көпшілікпен мақұлдады, осылайша Тогоның төртінші республикасы ресми түрде құрылды.

Құдіреті жоқ заң шығарушы орган мен саяси зорлық-зомбылық

Демократиялық процесс 1991 жылдың қазан айында армияның бір бөлігі уақытша заң шығарушы органның мүшелерін 24 сағатқа кепілге алғанда кері қадам басқан еді. Бұл уақытша заң шығарушы органның жұмысын тоқтатты. Жауап ретінде, 16 қарашада оппозициялық саяси партиялар мен еңбек одақтары президент Эйадеманы сайлауға қанағаттанарлық жағдайларға келісуге мәжбүрлеу үшін жалпы ереуіл жариялады. Жалпы ереуіл Ломе қаласын бірнеше айға тоқтатты және экономикаға ауыр зиян келтірді. 1993 жылдың қаңтарында президент Эйадема кезеңсіз өту аяқталғанын мәлімдеді және Эйадеманың билігімен Коффигоны премьер-министр қызметіне қайта тағайындады. Бұл жағдайға байланысты халық наразылық акцияларын ұйымдастырды, ал 25 қаңтарда қауіпсіздік күштері бейбіт демонстрацияларға оқ атып, кем дегенде 19 адамды өлтірді. Одан кейін қауіпсіздік күштерінің бірнеше қызметкерлері азаматтық оппозиция өкілдерінің шабуылына ұшырап, жарақат алды немесе қаза тапты. 1993 жылдың 30 қаңтарында әскерилер 8 сағат бойы Ломе қаласында атыс ашып, кем дегенде 12 адамды өлтірді. Бұл оқиға салдарынан 300 000-нан астам тоголық Ломеден Бенин, Гана немесе Тогоның ішкі аймақтарына қашты. Олардың көпшілігі 1996 жылдың басында елге оралғанмен, бірі қалды. 1993 жылдың 25 наурызында Ганада орналасқан қарулы тоголық диссиденттер Ломедегі негізгі әскери лагерьке шабуыл жасап, президент Эйадеманы өлтіруге тырысты. Олар айтарлықтай шығын келтірді, бірақ бұл әскерилердің шабуылға қатысы бар деп күдіктелген сарбаздарға қарсы жазалау шараларын қабылдауына себеп болды.

Оппозициямен келіссөздер жүргізу

Ішкі және сыртқы қысым мен жалпы ереуілдің салмағы астында президенттік фракция 1993 жылдың басында оппозициямен келіссөздерге кірісті. Төрт раунд келіссөздер 11 шілдеде Уагадугу келісіміне әкелді, онда алдағы президенттік және парламенттік сайлаулардың шарттары белгіленді және 1993 жылдың 3 тамызынан бастап жалпы ереуіл тоқтатылды. Президенттік сайлау 25 тамызға жоспарланған, бірақ асығыс және жеткіліксіз техникалық дайындық, әділетсіздіктер туралы алаңдаушылық, сондай-ақ оппозицияның тиімді сайлау кампаниясын ұйымдастыра алмауы, басты оппозициялық кандидаттар – бұрынғы министр және Африка ынтымақтастығы ұйымының Бас хатшысы Эдем Коджо және заңгер Явови Агбойибоны сайлау күніне дейін жарыстан шығуға және бойкотқа шақыруға мәжбүр етті. Президент Эядема сайлауда 96,42% дауыспен жеңіске жетті. Сайлаушылардың шамамен 36% дауыс берді, ал қалғаны бойкотқа қатысты. 1994 жылдың қаңтар айында Гана негізделген қарулы оппозициялық топтар Ломедегі әскери нысандарға шабуыл жасады. Президент Эядема жарақат алмады, бірақ шабуылға және Того қарулы күштерінің оған жауабына байланысты жүздеген адам, көбінесе бейбіт азаматтар қаза тапты. Үкімет 1994 жылдың 6 және 20 ақпанында парламенттік сайлау өткізді. Халықаралық байқаушылардың куәлігі бойынша, жалпы алғанда, сайлау еркін және әділ өтті, нәтижесінде UTD және CAR партияларынан құралған оппозициялық коалиция Ұлттық Ассамблеяда шағын көпшілікке ие болды.

Эдем Коджо премьер-министр болып тағайындалды

22 сәуірде президент Эядема кішірек оппозициялық партияның – UTD-нің төрағасы Эдем Коджоны премьер-министр етіп тағайындады, оның орнына көптеген орындарға ие болған Yawovi Agboyibo-ның CAR партиясын таңдамады. Коджоның премьер-министр лауазымын қабылдауы CAR-ды оппозициялық одақтан шығуға және Коджо үкіметіне қосылудан бас тартуға итермеледі. Содан кейін Коджо RPT партиясымен басқарушы коалиция құруға мәжбүр болды. Коджо үкіметі экономиканы жаңғыртуға, демократиялық институттарды құруға, құқықтық мемлекетті орнатуға және шетелдегі тоголықтарды елге қайтаруға баса назар аударды. 1995 жылдың басында үкімет мақсаттарына қарай баяу дамыды, мұнда 1995 жылдың тамызында CAR-дың 9 айлық Ұлттық Ассамблеяны бойкоттауын тоқтату шешімі көмектесті. Алайда, Коджо 1995 жылдың соңында үкіметін қайта құруға мәжбүр болды, бұл Эядеманың RPT партиясының өкілдігін күшейтті және ол 1996 жылдың тамызында отставкаға кетті. Осыдан бері Эядема билікті нығайтып, үкіметтің көп бөлігін бақылауда ұстап келеді. 1998 жылдың маусым айында өткен президент сайлауында үкімет азаматтардың сайлау құқығын толыққанды пайдалануына кедергі келтірді. Ішкі істер министрлігі 1998 жылғы сайлауда Эядеманың 52% дауыспен жеңіске жеткенін жариялады; алайда, сайлауды өткізу кезіндегі үкіметтің елеулі бұзушылықтары қазіргі билік иесіне үлкен көмек көрсетті және нәтижеге әсер еткен сияқты. Үкімет саяси оппозицияның жұмысына тікелей кедергі келтірмегенімен, Президент әскери күшін және үкімет одақтастарын азаматтар мен оппозициялық топтарды қорқыту және мазақтау үшін пайдаланды. Үкімет пен мемлекет жоғары деңгейде орталықтандырылған: Президент Эядеманың ұлттық үкіметі барлық аймақтық басқару органдарының, соның ішінде префектуралар мен муниципалитеттердің лауазымдарын тағайындады және бюджеттерін бақылады, сондай-ақ дәстүрлі басшыларды таңдауға әсер етті.

Ұлттық жиналысқа сайлау

Еядеманың 33 жылдық билігінің екінші көппартиялық заң шығарушы сайлауы 1999 жылдың 21 наурызында өтті. Алайда оппозиция сайлауды бойкоттады, нәтижесінде биліктегі партия Ұлттық Ассамблеядағы 81 орынның 79-ын жеңіп алды. Қалған екі орынды көп танылмаған тәуелсіз партиялардың үміткерлері иеленді. Процедуралық мәселелер мен айтарлықтай алаяқтықтар, әсіресе сайлауға қатысу көрсеткіштерін бұрмалау, заң шығарушы сайлаудың беделін түсірді. Сайлаудан кейін үкімет оппозициямен диалогты жалғастыруға ниеттенгенін мәлімдеді. 1999 жылдың маусым айында RPT және оппозициялық партиялар Франция, Германия, Еуропалық Одақ және Франкофония (француз тілінде сөйлейтін елдердің халықаралық ұйымы) өкілдерінің қатысуымен Парижде Ломедегі ресми келіссөздер үшін қауіпсіздік шараларын келісу үшін кездесті. 1999 жылдың шілдесінде үкімет пен оппозиция талқылауды бастады, ал 29 шілдеде барлық тараптар "Ломе негіздемелік келісімі" деп аталатын келісімге қол қойды. Бұл келісімде президент Еядема конституцияны құрметтейтіні және 2003 жылы аяқталатын қазіргі президенттік мерзімінен кейін президенттікке қайта ұмтылмауы туралы уәде берілді. Келісім оппозиция басшыларының, сондай-ақ бұрынғы мемлекет басшыларының құқықтық мәртебесін (қызмет барысында жасаған әрекеттері үшін қудаланбау иммунитеті) анықтау үшін келіссөздер жүргізуді көздеді. Сонымен қатар, келісім саяси партиялар мен БАҚ-тың құқықтары мен міндеттерін, босқындардың қауіпсіз оралуын және барлық азаматтардың қауіпсіздігін қамтыды. Келісімде саяси зорлық-зомбылық құрбандарына өтемақы төлеу қарастырылды. Президент наурыз айында Ұлттық Ассамблеяны таратып, жаңа заң шығарушы сайлау өткізуге келісті, оны тәуелсіз ұлттық сайлау комиссиясы (Тогоның тәуелсіз ұлттық сайлау комиссиясы) қадағалап, өткен сайлаулардағы бұзушылықтарды болдырмау үшін бірыңғай бюллетень әдісін қолдануға келісті. Алайда 2000 жылдың наурызында президенттің ешқандай әрекеті болмады, жаңа заң шығарушы сайлаулар 2001 жылдың қазанына ауыстырылды. Қаржылық қиындықтар мен үкімет пен оппозиция арасындағы келіспеушіліктерге байланысты сайлау тағы да кейінге шегерілді, бұл жолы 2002 жылдың наурызына дейін. 2002 жылдың мамыр айында үкімет CENI-ді таратып, оның жұмыс істей алмауына оппозицияны кінәлады. Оның орнына үкімет заң шығарушы сайлауға дайындық жұмыстарын қадағалау үшін жеті судьяны тағайындады. Оппозицияның осы сайлауды бойкоттайтынын жариялауы заңды болды. Қазан айында өткен сайлауда оппозицияның бойкоты нәтижесінде үкіметтік партия Ұлттық Ассамблеядағы орынның үштен екісінен астамын жеңіп алды. 2002 жылдың желтоқсан айында Эядема үкіметі Того конституциясын өзгерту үшін осы "құлақшалы" парламентті пайдаланды, бұл президентке "шексіз" мерзімге үміткер болуға мүмкіндік берді. Тағы бір түзетуде кандидаттардың сайлау алдында кемінде 12 ай елде тұруы міндетті екендігі айтылды, бұл ереже 1992 жылдан бері елден кеткен Халықтық прогресс күштері одағының (UFC) белгілі үміткері Гилхрист Олимпионың президенттік сайлауға қатысуына кедергі келтірді. Президенттік сайлау 1 маусымда өтті. Президент Еядема сайлауда кең ауқымды бұрмалаулар жасалғаны туралы айыптамаларға қарамастан, 57% дауыспен қайта сайланды.

Эядеманың өлімі мен Гнассингбенің көтерілуі

Президент Эядема 2005 жылғы 5 ақпанда жүрек талмасынан емделу үшін Францияға ұшып бара жатқанда қайтыс болды. Папа Гнассингбе диктатурасы кезінде он бес мыңнан астам адамды өлтіргені айтылады. Оның ұлы Фауре Гнассингбе, елдің бұрынғы қоғамдық жұмыстар, кен және телекоммуникация министрі, әкесінің қайтысы туралы жарияланғаннан кейін Того әскері тарапынан президенттік лауазымға тағайындалды. Африка Одағы мен Біріккен Ұлттар Ұйымы көрсеткен халықаралық қысым нәтижесінде, олар әкеден ұлға биліктің ауысуын төңкеріс деп бағалап, Гнассингбе 2005 жылғы 25 ақпанда, сәуір айындағы сайлауға түсуге келіскеннен кейін қызметтен кетуге мәжбүр болды. Вице-спикер Бонфо Аббас 24 сәуірдегі сайлау жеңімпазының қызметке кірісуіне дейін уақытша президент болып тағайындалды. Ресми нәтижелерге сәйкес, сайлауда Гнассингбе жеңіске жетіп, дауыстардың 60% жинады. Алайда оппозиция жетекшісі Эммануэль Боб Акитани сайлау нәтижелерін жоққа шығарып, өзін 70% дауыспен жеңімпаз деп жариялады. Нәтижелер жарияланғаннан кейін жағдай шиеленісіп, қазірге дейін 100 адам қаза тапты. 2005 жылғы 3 мамырда Гнассингбе қызметке кірісіп, "дамуды, жалпы қалың елдің мүддесін, бейбітшілікті және ұлттық бірлікті нығайтуға" баса назар қоятынын мәлімдеді.

Фауре Гнассингбе билікте (2005-қазіргі уақытқа дейін)

2006 жылдың тамызында президент Гнассингбе мен оппозиция өкілдері Глобалды саяси келісімге (ГПК) қол қойды, бұл 2005 жылдың ақпан айында Гнассингбе Эядеманың қазасынан және одан кейін болған бұрыс, зорлық-зомбылыққа толы сайлау процесінен туған саяси дағдарыстың аяқталуын білдірді. ГПК-де 2007 жылдың 24 маусымына жоспарланған үлгілі парламент сайлауына дайындық мақсатында құрылған уақытша бірлік үкіметі көзделген. ЦАР оппозициялық партиясының лидері және құқық қорғаушы Яуви Агбойибо 2006 жылдың қыркүйегінде өтпелі үкіметтің премьер-министрі болып тағайындалды. CDPA партиясының президенті Леопольд Гнининви тау-кен және энергетика министрі болып тағайындалды. Үшінші оппозициялық партия UFC, Гилхрист Олимпио басшылығымен, үкіметке қосылудан бас тартты, бірақ Ұлттық сайлау комиссиясының және Бүркіна-Фасо президенті Блез Компаоре төрағалық ететін Ұлттық диалогты іске асыру комитетіне қатысуға келісті. Парламент сайлауы 2007 жылдың 14 қазанында өтті. Шет елден оралған Олимпио 17 жылдан кейін алғаш рет сайлау кампаниясына қатысты. Биліктегі «Того халқының жиналысы» (РПТ) партиясы сайлауда парламенттік орындардың көпшілігін жеңіп алды. Халықаралық байқаушылар сайлауды «көбінесе» еркін және әділ деп жариялады. Осы кепілдіктерге қарамастан, оппозициялық «Өзгеріс күштері одағы» (UFC) партиясының бас хатшысы бастапқыда партиясы сайлау нәтижелерін қабылдамайтынын мәлімдеді. Олимпио сайлау нәтижелері сайлаушылардың еркін дұрыс көрсетпейтінін айтты, UFC РПТ-мен шамалас дауыс алғанын, бірақ сайлау жүйесінің ерекшелігіне байланысты UFC көптеген орындарды жеңіп алмағанын атап өтті. 2015 жылдың сәуірінде президент Фурэ Гнассингбе үшінші мерзімге қайта сайланды. 2017 жылдың соңында ондаған мың адам президент Фурэ Гнассингбенің дереу отставкаға кетуін талап етіп, бірнеше жаппай наразылық акцияларына қатысты. 2020 жылдың ақпан айында Фауре Гнассингбе төртінші президенттік мерзімге қайта сайланды. Оппозиция алаяқтық пен бұзушылықтар туралы көптеген айыптаулар жасады. Гнассингбе әулеті 1967 жылдан бері Тогоны басқарып келеді, бұл Африкадағы ең ұзақ биліктегі әулет болып табылады. 2022 жылдың маусым айында Того 56-шы мүше ретінде Ұлттар Достастығына қосылды.