Сенегалдың сыртқы саясаты мен халықаралық қатынастары

Кіріспе

Сенегалдың сыртқы қатынастарына шолу

Сенегалдың бірінші президенті Леопольд Сенгор Франциямен тығыз қарым-қатынас орнатуды, келіссөздер мен компромисс жасауды Сенегал француз колониясы мәртебесінен тәуелсіздік алғаннан кейін халықаралық дауларды шешудің ең тиімді жолы деп есептеді. Көп жағдайда, келесі президенттер Абду Диуф және Абдулай Уэйд Сенгордың саясатын және философиясын жалғастырды. Сенегал Батыс Африканың француз тілді мемлекеттері арасында функционалдық интеграцияны Батыс Африка экономикалық және валюталық одағы арқылы ұзақ жылдар бойы қолдап келді. Сенегал көптеген халықаралық ұйымдарда белсенділік танытады және 1988–89 жылдары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің мүшесі болды. 1997 жылы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына сайланды. Батысқа, әсіресе Франция мен АҚШ-қа достық қарым-қатынас жасайтын Сенегал дамыған елдердің Үшінші әлемге көбірек көмек көрсетуін де ынтамен қолдайды. Сонымен қатар, Сенегал 1963 жылдан бері Африка Одағының мүшесі болып табылады. Қазіргі Сенегал президенті Макки Салл 2022 жылдың 5 ақпанынан бастап Африка Одағының төрағасы қызметін атқарып жүр. Сенегал Гамбия, Мавритания, Мали, Гвинея және Гвинея-Бисаумен шектес. Сенегал көрші елдерімен көбінесе жақсы қарым-қатынас орнатып отырады. Мавританиямен шекаралық қауіпсіздік, ресурстарды басқару, экономикалық интеграция сияқты салаларда нақты прогресске қарамастан, Сенегалда шамамен 30 000 қара терілі мавритандық босқынның мәселесі әлі де шешілмей тұр. Сенегал Халықаралық қылмыстық соттың мүшесі болып табылады және АҚШ әскери қызметшілерін қорғау бойынша екіжақты иммунитет келісіміне қол қойды (Бұл келісім 98-бапта қарастырылған).

Колониалды кезеңдегі сыртқы саясат

Сенегал еуропалықтардың (Jaiteh) келуінен бұрын Сенегабия деп саналды, онда бірнеше тәуелсіз мемлекеттер орналасқан. 15 ғасырда алғашқы еуропалықтар келген кезде, Сенегабия жағалау бойындағы аймақтық және аймақаралық сауда желілерімен байланысты болды (Decourse, 8). 17-18 ғасырларда африкалық құл саудасы Волоф және Жолоф мемлекеттері сияқты тәуелсіз мемлекеттердің мүмкіндіктерін пайдаланды (Tang, 3). Француз отарларының құрылуы және Волоф мемлекетінің ішіндегі жергілікті этностардың арасындағы үстемдік күресі, дәстүрлі билеушілердің француздықтардың саясаткерлер мен элиталар құрған институттарына кедергі келтіруіне қарсы тұра алмауынан кейін билік вакуумына әкелді (Venema, 4). Құл саудасынан ақшалай дақылдар саудасына өту екі империяның ішіндегі мемлекеттердің құлауына себеп болды (Gray, 3). Француздар Сенегалдың Атлант мұхитының жағалауындағы тиімді географиялық орналасуын жер жаңғағы саудасындағы мүдделерін қорғау үшін пайдаланды (Schraeder and Gaye, 488). Сенегалдың сыртқы саясаты исламның діни құндылықтары мен сенімдерімен де ерекшеленеді. Сенегалдың рухани дәстүрлері мен негіздері аймақта және одан тыс жерлерде сыртқы саясаттың тағы бір жағын көрсетеді. Саяси және дипломатиялық тұлғалардың шешімдері, соңында, Алла алдында халықтың мүддесін қорғайтын марабуттармен анықталады (Schraeder and Gaye, 489).

Тәуелсіздік (1960-1989)

Сенегал тәуелсіздігі 1960 жылы Леопольд Седар Сенгормен бірінші президент ретінде басталды, ал 1980 жылы оның орнын Абду Диуф басты. Сенегал Сыртқы істер министрлігінің дипломаттары Батыс Африканың Қытай мен АҚШ сияқты супердержавалар басымдық танытқан халықаралық экономикада бәсекеге қабілетті болу үшін ғана емес, сонымен қатар Батыс Африка ішінде экономикалық дамуды ілгерілету және нығайту үшін бірігуі керек деп есептейді. Тиам Африканы Суық соғыстың идеологиялық айырмашылықтарын еңсеріп, африкалық мемлекеттер өздерінің жолын салуға болатын үшінші бейтарап идеологияны қалыптастыруға шақырды. Франция мен Сенегалдың тығыз экономикалық байланысының нәтижесінде Сенегал Батыс Африкадағы француздық протекционизмді қолдады, ешқандай супердержаваға тым жақын тұрудан бас тартты. Бірақ, Сенегалдың Франция сияқты батыс елдерімен байланысы оның батысқа қарай бейімделуіне әкелді.

"Франкофония"

Сенегал басшыларының маңызды стратегиялық мақсаттарының бірі – франкофондық Африканы интеграциялау және оның елдерімен ынтымақтастық орнату болды; бұл саясат президент Сенгор тарапынан құрастырылып, "ла Франкофония" деп аталды.

"Қараңғылық"

Суық соғыс кезінде Сенегал сыртқы саясатының тағы бір негізгі құралы – африкалық өнерді көрсету және халықаралық мәдени байланыстарды дамыту болды. Бұл Президент Сенгордың «Негритизм» идеологиясымен байланысты, ол жалпыафрикалық біртүгелдікке және африкалық мәдениеттің ерекшелігіне баса мән берді. Шара әлемдегі африкалық диаспораның өнері мен шеберлігіне құрмет көрсету болды. Іс-шараны дамыту барысында Сенегал БҰҰ, Эфиопия сияқты африкалық мемлекеттермен және «суық соғыстың» екі тарапындағы елдермен қарым-қатынасын нығайтты. Ресми бейтараптық саясатын ұстанса да, Сенегал африкалық өнер мен мәдениетті халықаралық серіктестермен келіссөздер жүргізу құралы ретінде пайдаланып, түрлі елдермен «жұмсақ» сыртқы саясатты құрды. Бірінші дүниежүзілік Негр өнері фестиваліне кейбір постколониалды мемлекеттер француздық «Негритизм» тұжырымдамасымен және батыстық державалармен ынтымақтастығына байланысты неоколониалдық сипат береді. Тәуелсіздік алғаннан кейін Президент Сенгор мен АҚШ Президенті Джон Ф. Кеннеди арасындағы қарым-қатынас, соңғысының «Африка саясатының» бір бөлігі ретінде қалыптасты. Денсаулық сақтау дипломатиясы – АҚШ пен Сенегалдың ынтымақтастығының тағы бір саласы. Бұларға USAID қаржыландыратын балалар денсаулығын сақтау, құтыру, безгекке қарсы күрес және отбасылық жоспарлау бағдарламалары жатады. Жақында АҚШ Сенегалға COVID-19 пандемиясына қарсы күрес үшін 10,7 миллион доллар көлемінде шұғыл көмек және 99 450 вакцина дозасын жіберді. Қорғаныс саласы да серіктестіктің маңызды бөлігі болды, себебі Сенегал өңірдегі тұрақсыздыққа қарамастан, тұрақты ел болып қала берді. 2016 жылы екі ел де қорғаныс ынтымақтастығы туралы келісімге қол қойды, ол Батыс Африка мемлекеттеріндегі ислами экстремизмге қарсы бірлескен әскери оқулар мен миссияларды қамтамасыз етеді және Сенегалда қосымша әскерлерді орналастыру қажеттілігін азайтады. Сенегал АҚШ-тың Ирактағы (1991), Нигердегі (2016) әскери миссияларын және тіпті 2014 жылғы Эбола індеті кезінде АҚШ Африкалық Командованиесінің (AFRICOM) қолдауымен өз аумағында да қолдау көрсетті. АҚШ пен Сенегал арасындағы қарым-қатынас Франциямен тығыз байланысқа байланысты шектеледі, бұл дипломатиялық шиеленіссіз терең байланыстардың қалыптасуына кедергі келтіреді. Француздар АҚШ-тың соңғы «қатаң» дипломатиялық әрекеттерін, соның ішінде AFRICOM-ды сынға алды және Африкадағы дағдарысқа жауап беру жөніндегі бастаманы (ACRI) Батыс Африкадағы африкалық күштерді оқытумен шектеді.

Another cornerstone of Senegalese foreign policy during the Cold War was the exemplification of African Art and international cultural ties. This was connected to President Senghor's ideology of "Negritude" which emphasized Pan Africanism and the exceptionalism of African culture. The event was a tribute the art and excellence of the African Diaspora across the world. In the development of the event, Senegal strengthened relations with the UN, African states like Ethiopia, and nations on both sides of the Cold War. Despite an official policy of non alignment, Senegal used African Art and Culture as a negotiation tool with international partners and build a "soft" foreign policy with a variety of nations. At the same time, the First World Festival of Negro Arts was seen by many post colonial states as neocolonial due to its connection to French concept of Negritude and cooperation with Western powers. Early after independence, a relationship was formed between President Senghor and U. S. President John F. Kennedy as part of the latter's "African Policy." Health diplomacy is another sector of aid that the United States and Senegal collaborate on. These include programs for child health, the prevention of Malaria, and family planning funded by USAID. Recently, the US sent $10.7 million of emergency aid and 99,450 vaccine does to Senegal to combat the COVID 19 pandemic. Defense has also been a major area of partnership as Senegal has remained a stable nation in a region consistently fraught with violence. In 2016, both nations also signed a Defense Cooperation Agreement that would ensure joint military training and missions in West African states affected by Islamic extremism and alleviate the need for more troops to be stationed in Senegal. Senegal has also supported U. S. military missions in Iraq (1991), Niger (2016), and even its own territory during the Ebola outbreak of 2014, through the auspices of the United States African Command (AFRICOM). The relationship between the United States and Senegal is often limited by the country's strong ties with France, preventing deep connections from forming without diplomatic conflict. The French have been critical of recent "hard" diplomacy actions by the U. S., including AFRICOM and limited the nation's African Crisis Response Initiative (ACRI) to the training of African forces in West Africa.

ЭКОУАС

Сенегал 1975 жылы Лагос шартына қол қойылғаннан бері ЭКОУАС-тың А аймағының мүшесі және Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығының бақылау тобы (ЭКОМОГ) құрамындағы ең көп әскерін ұсынған ел. ЭКОУАС-тың ресми сайтына сәйкес, Сенегалдың ЭКОУАС ішіндегі мәселелерін қазіргі уақытта Сенегал Сыртқы істер министрі, мадам Айсата Талл Салл басқарады. Сенегал ЭКОУАС-тың Ұлттық Парламентінде мүше мемлекеттердің халқына қарай 6 орынға ие. Транс-Батыс Африкалық жағалау тас жолы – ЭКОУАС жобасы болып табылады, ол Сенегал астанасы Дакарды Нигериядағы Лагос және Мавританиядағы Нуакшот сияқты аймақтағы басқа да маңызды қалалармен байланыстыратын маңызды инфрақұрылымдық дамуға мүмкіндік берді. Бұдан өзге, ЭКОУАС Сенегалды ішкі көршісі Гамбиямен байланыстыратын 1,9 шақырымдық көпірдің құрылысын жүзеге асырды және Мавритания мен Сенегалды байланыстыратын көпір салу жоспарларын бастады. Бұл жобалар Сенегалдың физикалық инфрақұрылымын кеңейтіп қана қоймай, көрші елдерге қолжетімділігін де арттырды, сонымен қатар сауданы кеңейту арқылы экономикалық дамуға да септігін тигізеді деп күтілуде.

Гвинея-Бисаудағы азаматтық соғыс (1998)

Сенегал Гвинея-Бисау азаматтық соғысы кезінде Гвинея-Бисау президенті Жоао Бернардо Виейраның өтініші бойынша шамамен 2000 әскерін жіберді. Сенегал әскерлерінің азаматтық соғысқа қатысуы Сенегалдың ұлттық мүдделеріне де тиімді болды, себебі Виейра үкіметі Ансуман Мане жасаған төңкеріс әрекеті салдарынан құлауы мүмкін еді. Мане Касамансе сепаратистеріне қару-жарақ жеткізіп отыр деген күдік болды, ал бұл сепаратистік топ Сенегалдың оңтүстік-батыс аймағында әрекет ететін. 1998 жылдың қараша айында Сенегал ЭКОУАС-тың Гвинея-Бисаудағы араласудан Сенегал және Гвинея әскерлерін шығарып, олардың орнына басқа ЭКОУАС елдерінің қарулы күштерін аттандыру туралы шешімімен келісті.

Гамбия (2017)

ЭКОВАС 2017 жылы Гамбияға әскери күш түсірді, себебі Гамбияның бұрынғы президенті Яхья Джамме сол жылы өткен сайлауда жеңілгеннен кейін нәтижелерді мойындаудан бас тартты. Бұл операция ECOMIG деп аталып, «Демократияны қайта орнату» деген кодовое аты болды. Сенегал Сыртқы істер министрі бұл мәселені БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің (БҰҰ ҚК 2337 қарары) шұғыл отырысында көтерді. Қарар Гамбия президенттік дағдарысын бейбіт жолмен шешуге шақырды және бірауыздан қабылданды. Қарар қабылданғаннан кейін Сенегалдық командир басқаратын ЭКОВАС әскери күштері Гамбияға енді. Сенегалдың қарулы күштері осы әскери араласуда белсенді рөл атқарды және Джамме қызметтен кеткеніне мүдделі болды. Қазіргі Гамбия президенті Адам Барроу өзінің қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтарға байланысты Дакардағы Гамбия елшілігінде президенттік міндеттерге кірісті. Сонымен қатар, Джамме Сенегалдегі Касамансе сепаратистерін қолдады деген күдік тудырды, бұл да алаңдаушылықтың себебі болды.

Мали Федерациясы (1959-1960)

Сенегал 1959-1960 жылдар аралығында Мали Федерациясының белсенді мүшесі болды. Француз Суданымен бірге Сенегал француз тілді Батыс Африка елдерінің одағын құруды жақтады, оның ішінде одақтың атауын ұсынды және оның құрылысына зор үлес қосты. Федерацияның құрылуы Француздық Батыс Африканың (AOF, Afrique Occidentale Française) ыдырауына жол бермеу ниетімен туды. Конституцияны жазу процесін Сенегал мен Малидің алғашқы президенттері Леопольд Сенгор және Модибо Кейта басқарды. Конфедерацияның тарауы Гамбиядан Сенегал әскерлерінің күрт шығарылуымен басталды, бірақ бұл бірнеше факторлардың жиынтығының нәтижесі болды. 1973 жылы Сахель аймағындағы ауыр құрғақшылықтан кейін құрылған CILSS, азық-түлік және энергия қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі ЭКОУАС жұмысын қолдауға, жергілікті инженерлерді тұрақты даму тәжірибелерімен таныстыруға, ағымдағы экологиялық мәселелер туралы ақпарат беруге және климаттың өзгеруі мен шөлейттенудің салдарына зерттеу жүргізуге бағытталды. Сенегал CILSS-тің негізін қалаушы мүшелерінің бірі және оның ірі қаржы демеушісі. 1973 жылдан кейін мүше мемлекеттер ұйымның басқару органдарының тиімді жұмыс істемеуі және интеграцияланбауы себепті одан шыға бастады, әсіресе 1963 жылы құрылған Африка Бірлігі Ұйымы (кейін Африка Одағы) кең ауқымды панафрикалық бағыт пен міндеттерге ие болғаннан кейін. Ұйымның басқа мүшелеріне Гамбия, Гвинея-Бисау және Гвинея кіреді. Ұйымның мақсаты – Гамбия және Геба өзендерінің бассейндеріндегі су ресурстарын мүше мемлекеттердің шекаралары арқылы тиімді басқару және ортақ пайдалануды қамтамасыз ету. Климаттың өзгеруі және Сенегал мен Гвинея-Бисау арасындағы Геба өзеніндегі су ресурстары үшін туындаған жанжалдар салдарынан OMVG соңғы жылдары маңызға ие болды. Сенегалдың бұрынғы президенті Сенгор ұйымның "негізін қалаушы әкелерінің" бірі саналады. Сенегал астанасы Дакар су тұтынымының 75% Сенегал өзенінен қамтамасыз етеді. OMVS Сенегал өзенінің бассейнін дамытуда тиімді ұйым болды, бірақ өмір бойы дипломатиялық және экологиялық қиындықтарға тап болды. Осы қақтығыстардың ең ауырлары Сенегал мен Мавритания арасында болды. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында өзен маңындағы тапшы ресурстар үшін Сенегал шаруалары мен Мавритания малшылары арасында бірнеше зорлыққа толы қақтығыстар болды. 1960 жылдан бері үш рет бейбіт билікке келу (Дүниежүзілік банк). Сенегалдың саясатын қалыптастыру негізінен жақын көршілеріне, Африканың қалған бөлігіне, араб әлеміне және басқа мұсылман мемлекеттеріне, сондай-ақ батыс демократияларына негізделген (Schraeder and Gaye, 501). Біріккен Ұлттар Ұйымының міндетті қаулысы немесе Батыс Африка мемлекеттерінің Экономикалық қауымдастығының (ЭКОУАС) жарлығы Сенегал үшін халықаралық міндеттеме болуы мүмкін. Сенегалдың сыртқы саясаты қазіргі уақытта Франция колониясының тарихында Сенегалдың алатын орнымен және дәстүрлі мәдениетімен байланысты ұлтшылдықпен сипатталады. Осылайша, өңірлік интеграция саласында өңірлік басымдық сезімі қалыптасады. Сенегалдағы 35 жылдық үзіліссіз демократиялық билік Сенегалдың сыртқы саясатының маңызды факторы болып табылады. Халықтың 70 пайызынан астамы экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін ауыл шаруашылығына тәуелді, ал Сенегалдың экономикалық табысының көп бөлігі жаңғақ экспорттан түседі (Gray, 1). Сенегал Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі, Батыс Африка мемлекеттерінің Экономикалық қауымдастығы (ЭКОУАС), NEPAD және Ислам ынтымақтастық ұйымы немесе Халықаралық Франкофония ұйымы (Дүниежүзілік банк) сияқты халықаралық ұйымдарда белсенді рөл атқарады.

Senegal was an active member of the Mali Federation during its existence from 1959 to 1960. Along with French Sudan, Senegal advocated for the union of French speaking West African nations, including the proposal of the union's name, and was a key contributor in its creation. The formation of the Federation reflected a desire to prevent AOF (Afrique Occidentale Française, or French West Africa) from fragmenting — the constitution writing process was led by Leopold Senghor and Modibo Keita, the first presidents of Senegal and Mali, respectively. The Confederation's disestablishment was initiated by the abrupt withdrawal of Senegalese troops from the Gambia, but ultimately was a culmination of multiple factors. Founded in 1973 after major droughts across the Sahel, CILSS has worked to uphold the work of ECOWAS in ensuring food and energy security, to educate local engineers on more sustainable development practices, to provide information on ongoing environmental problems, and to research the effects of climate change and desertification. Senegal is one of the founding members of CILSS and one of its biggest contributors After 1973, member states began to leave the organization because of the lack of substantive work and integration of its governing bodies, especially following the establishment of the Organization of African Unity (later the African Union) in 1963 which had a broader Pan African focus and mandate. Its other members include Gambia, Guinea Bissau, and Guinea. The objective of the organization is to ensure the proper management and shared usage of water resources in the Gambia and Geba River Basins across the borders of member states. The OMVG has become increasingly important in recent years due to climate change and conflicts between Senegal and Guinea Bissau over water resources in the Geba river. Former Senegalese President Senghor is considered one of the "founding fathers" of the organization. Dakar, the capital of Senegal, relies on the Senegal river for 75% of its water usage. The OMVS has been an effective organization at developing the Senegal River Basin, but have experienced diplomatic and environmental problems throughout its existence. The most serious of these conflicts was between Senegal and Mauritania. In the late 1980s and early 1990s, there were a series of violent clashes between Senegalese farmers and Mauritanian herders over scarce resources near the river. as a result of three peaceful power transitions since 1960 (WorldBank). Senegalese policy making is primarily based on immediate neighbors, the remainder of Africa, the Arab world and other Muslim states, and western democracies (Schraeder and Gaye, 501) An obligatory resolution mandated by the United Nations or a decree by the Economic Community of West African States (ECOWAS) may constitute an international commitment by Senegal. Senegalese foreign policy is now characterized by a nationalism that is fueled by the place Senegal once had within the French colony and a traditional culture. Thus, constituting a sense of regional superiority in regards to the domain of regional integration. The thirty five years of uninterrupted democratic rule in Senegal has also been a key factor in Senegalese foreign policy. Over seventy percent of people are dependent on agriculture to provide economic stability and most of Senegal's economic earnings stem from the exportation of groundnuts (Gray, 1). Senegal plays an active role within international organizations such as the United Nations Security Council, Economic Community of West African States (ECOWAS), Nepad, and the Organisation of Islamic Cooperation or the International Organisation of La Francophonie (WorldBank).

Африка

Елдер арасындағы ресми қарым-қатынас басталған күніЕскермелер1982 жылдың 16 ақпанында екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды.1982 жылдың 16 ақпанында екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды.1975 жылдың 6 шілдесінде екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды.2014 жылдың 10 қазанында екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды, Сенегалдың Эритреядағы елшісі Мамаду Мамаду Салл президент Исаиас Афверкиге өзінің сенім грамоталарын тапсырды. Кенияның Дакардағы елшілігі бар. Сенегалдың Найробидегі елшілігі бар.1972 жылдың 2 ақпанында екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды.2002 жылдың 12 тамызында екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды. Мадагаскардың Дакардағы елшілігі бар. Сенегал Мадагаскарға Оңтүстік Африканың Претория қаласындағы елшілігінен аккредиттелген.1962 жылдың 4 мамырында Мавритания – Сенегал қарым-қатынастарын қараңыз. Екі ел де дипломатиялық қарым-қатынастарды 1962 жылдың 4 мамырында Мавританияның Сенегалдағы тұрақты өкілі Мамадю Ламин Ба президент Леопольд Седар Сенгорға сенімхаттарын тапсырған кезде орнатты. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары Мавританияның Сахарадан оңтүстік Африкадағы негізгі одақтасы Сенегал болды, бірақ екі ел даму стратегияларында әртүрлілік танытты. Мавританиядағы қара нәсілділер мен маврлар арасындағы шиеленіс Сенегалмен қарым-қатынасқа әсер етті, себебі Сенегал Мавританияның қара нәсілділер азшылығының құқықтарын қорғауды өз міндеті деп санайды.1990 жылдың 27 сәуірінде екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды. Намибияның Дакардағы тұрақты елшілігі бар. Сенегал Намибияға Оңтүстік Африканың Претория қаласындағы елшілігінен аккредиттелген.1994 жылдың 6 мамырында екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды.1969 жылдың 22 тамызында екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды, Сенегалдың Танзаниядағы (Адис-Абебада тұратын) бірінші елшісі Юсуф Силла аккредиттелді.1970 жылдың 8 сәуірінде екі ел арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды, Сенегалдың Угандадағы (Адис-Абебада тұратын) бірінші елшісі Юсуф Силла аккредиттелді.

Халықаралық даулар

Гамбиямен шекараның қысқа бөлігі белгіленбеген.