Африка Ұйымы: Таратылған ұйым мен оның жалғасы

Кіріспе

Құрлысы тоқтатылған Африкалық халықаралық ұйым,
ілесуші ұйым.

Африка Бірлігі Ұйымы (АБҰ; OUA) – 1963 жылдың 25 мамырында Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында 33 мемлекеттің қол қоюымен құрылған үкіметаралық ұйым. АБҰ құрылуының басты ұйытқыларының бірі Гананың Кваме Нкрумасы болды. 2002 жылдың 9 шілдесінде оның соңғы төрағасы, Оңтүстік Африка Республикасының президенті Табо Мбеки таратып, оның орнына Африка Одағы (АО) құрылды. АБҰ-ның негізгі мақсаттарының бірі – мүше мемлекеттер арасындағы саяси және экономикалық интеграцияны ынталандыру, Африка құрлығынан отаршылдық пен неоколониализмді жою еді. Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты қарулы күштердің болмауы ұйымды өз шешімдерін орындау құралысыз қалдырды. Сондай-ақ, ол мүше мемлекеттердің ішкі істеріне араласуға құштар емес еді, бұл кейбір сыншыларды АБҰ-ны іс-қимыл емес, риторикалық форум деп айтуға итермеледі. Мұны мойындаған АБҰ 1999 жылдың қыркүйегінде оның орнын жаңа орган басуы керек екенін жариялаған Сирт декларациясын қабылдады. 2002 жылдың 9 шілдесінде Африка Одағы құрылды. Африка Одағы бүгінгі күнге дейін АБҰ-ның негізін қалаушы көптеген принциптерін сақтап келеді.

Сын-пікірлер мен мақтаулар

Ұйымды көпшілік билігі шамалы бюрократиялық "сүбегейлік орын" деп қынжырлады. Ол қабылдаған шешімдерін орындауға күресті, ал қарулы күштердің болмауы интервенцияны едәуір қиын етті. Нигерия мен Анголадағы азамат соғыстары жылдар бойы тоқтамай келе берді, ал ҰАҰ оларды тоқтатуға мүкіндік таппады. Мүше мемлекеттердің ішкі ісіне араласпау саясаты да ҰАҰ-ның тиімділігін шектеді. Сондықтан, адам құқықтары бұзылған кезде, мысалы, 1970 жылдары Угандада Иди Амин билігі тұсында, ҰАҰ оларды тоқтатуға шамасы келмеді. Ұйымды Гананың бұрынғы БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннан африкалықтарды біріктіргені үшін мақтады. Дегенмен, сыншылар 39 жылдық өмірінде Африка Одақ Ұйымы африкалық азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын өз саяси көшбасшыларынан қорғау үшін аз жұмыс істеді деп, оны "Диктаторлар клубы" немесе "Диктаторлардың кәсіподағы" деп атады. Алайда, ҰАҰ кейбір жағынан сәттілікке жетті. Оның көптеген мүшелері БҰҰ-ның да мүшелері болды және олар Африка мүдделерін қорғау үшін соңғы ұйымның ішінде бірігіп тұрды, әсіресе отаршылдықтың қалдықтарына қатысты. Сондықтан, Африканың бірлігіне ұмтылуы белгілі бір дәрежеде нәтижелі болды. Дегенмен, толық бірлікке қол жеткізу қиын болды, өйткені ҰАҰ ішінде үлкен бөлініс болды. Бұрынғы француз колониялары, әлі де Францияға тәуелді, Монровия тобын құрды, ал АҚШ-ты қолдағандар мен суық соғыс идеологиясында КСРО-ны қолдағандар арасында тағы да бөлініс туды. Социалистік бағытты Гананың Кваме Нкрума, ал Пил Сүйеті жағалауының Феликс Уфуэ-Буаньи капиталистерді қолдады. Осы бөліністердің салдарынан ҰАҰ-ға ішкі қақтығыстарға қатысқан мемлекеттерге қарсы шаралар қабылдау қиын болды, өйткені не істеу керектігі туралы келісімге келуге сирек мүмкіндік туды. ҰАҰ Африкадағы отаршылдық пен ақ нәсілділердің үстемдігін жоюда маңызды рөл атқарды. Ол ақ нәсілділер мен отаршылдық билікке қарсы күресетін бүлікші топтарға қару-жарақ, оқу және әскери базалар берді. Апартеидке қарсы күрескен ANC және PAC, Родезия үкіметін құлатуға күш салған ZANU және ZAPU сияқты топтарға ҰАҰ олардың күш-жігеріне көмектесті. Африка порттары Оңтүстік Африка үкіметіне жабылды, ал Оңтүстік Африка ұшақтарына континенттің қалған бөлігінен ұшуға тыйым салынды. ҰАҰ БҰҰ-ны Оңтүстік Африканы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сияқты ұйымдардан шығаруға көндірді. Сондай-ақ, ҰАҰ босқындар мәселесін шешуде БҰҰ-мен бірлесіп жұмыс істеді. Ол Африканы қаржылық тұрғыдан нығайту мақсатында экономикалық жобаларға арналған Африка даму банкін құрды. Африка елдерінің барлығы тәуелсіздік алғанмен, оларға бұрынғы отарлаушыларынан толық тәуелсіз болу қиын болды. Экономикалық көмек үшін бұрынғы отаршылдық державаларға көбінесе тәуелділік сақталды, бұл көбінесе шарттармен байланысты болды: қарыздар жоғары пайыздық мөлшерлемемен қайтарылуы керек еді, ал тауарлар көмек берушілерге төмен бағамен сатылуы керек еді. АҚШ пен КСРО өз мақсаттарына жету үшін колониядан кейінгі Африкаға араласты. Көмек кейде технология және көмекші қызметкерлер түрінде берілді. Африка істеріне "батыстықтарды" (колониалистерді) араластырмау үшін күрескеніне қарамастан, ҰАҰ Африка істерін қорғауға қойылған мақсаттарға жете алмады. Ұйым әлі де Батыс көмегіне (әскери және экономикалық) қатты тәуелді болды, Африка мәселелеріне араласу үшін, Африка басшыларының халықаралық қауымдастықпен, әсіресе Батыс елдерімен қарым-қатынасқа наразылығына қарамастан.

The organisation was widely derided as a bureaucratic "talking shop" with little power. It struggled to enforce its decisions, and its lack of armed force made intervention exceedingly difficult. Civil wars in Nigeria and Angola continued unabated for years, and the OAU could do nothing to stop them. The policy of non interference in the affairs of member states also limited the effectiveness of the OAU. Thus, when human rights were violated, as in Uganda under Idi Amin in the 1970s, the OAU was powerless to stop them. The Organisation was praised by Ghanaian former United Nations Secretary General Kofi Annan for bringing Africans together. Nevertheless, critics argue that, in its 39 years of existence, the OAU did little to protect the rights and liberties of African citizens from their own political leaders, often dubbing it as a "Dictators' Club" or "Dictators' Trade Union". The OAU was, however, successful in some respects. Many of its members were members of the UN, too, and they stood together within the latter organisation to safeguard African interests – especially in respect of lingering colonialism. Its pursuit of African unity, therefore, was in some ways successful. Total unity was difficult to achieve, however, as the OAU was largely divided. The former French colonies, still dependent on France, had formed the Monrovia Group, and there was a further split between those that supported the United States and those that supported the USSR in the Cold War of ideologies. The pro Socialist faction was led by Ghana's Kwame Nkrumah, while Félix Houphouët Boigny of the Ivory Coast led the pro capitalists. Because of these divisions, it was difficult for the OAU to take action against states involved in internal conflicts because it could rarely reach an agreement on what was to be done. The OAU did play a pivotal role in eradicating colonialism and white minority rule in Africa. It gave weapons, training and military bases to rebel groups fighting white minority and colonial rule. Groups such as the ANC and PAC, fighting apartheid, and ZANU and ZAPU, fighting to topple the government of Rhodesia, were aided in their endeavours by the OAU. African harbours were closed to the South African government, and South African aircraft were prohibited from flying over the rest of the continent. The UN was convinced by the OAU to expel South Africa from bodies such as the World Health Organization. The OAU also worked with the UN to ease refugee problems. It set up the African Development Bank for economic projects intended to make Africa financially stronger. Although all African countries eventually won their independence, it remained difficult for them to become totally independent of their former colonisers. There was often continued reliance on the former colonial powers for economic aid, which often came with strings attached: loans had to be paid back at high interest rates, and goods had to be sold to the aiders at low rates. The US and Soviet Union intervened in post colonial Africa in pursuit of their own objectives. Help was sometimes provided in the form of technology and aid workers. Despite the fight to keep "Westerners" (colonialists) out of African affairs, the OAU failed to achieve to meet goals set up to advocate African affairs. The Organisation still heavily depended on Western help (military and economic) to intervene in African affairs, despite African leaders' displeasure at dealing with the international community, especially Western countries.

Қабылдау күні бойынша ААҰ мүшелері (53 мемлекет)

Дата Елдер Ескертпелер 25 мамыр 1963 Алжир Бурунди Камерун Орталық Африка Республикасы Чад Конго (Бразавиль) Конго Демократиялық Республикасы 1971–97 Заир Дагоме 1975 жылдан Бенин Египет Эфиопия Габон Гана Гвинея Пил Сызығы 1985 жылдан Кот-д’Ивуар Ливия Мадагаскар Мали Мавритания Марокко 12 қараша 1984 жылы Батыс Сахараның құрамына кіргеніне наразылық білдіріп, шығып кетті. Дегенмен, Марокко 33 жылдан кейін, 2017 жылдың қаңтарында Африка Одағына қайта қосылды. Нигер Нигерия Руанда Сенегал Сьерра-Леоне Сомали Судан Танганьика (1961–1964) Танганьика мен Занзибар 1964 жылдың 26 сәуірінде бірігіп, Танганьика мен Занзибар Біріккен Республикасын құрды, ол 1964 жылдың 1 қарашасында Танзания деп аталды. Того Тунис Уганда Жоғарғы Вольта 1984 жылдан Буркина-Фасо Занзибар Танганьика мен Занзибар 1964 жылдың 26 сәуірінде бірігіп, Танганьика мен Занзибар Біріккен Республикасын құрды, ол 1964 жылдың 1 қарашасында Танзания деп аталды. 13 желтоқсан 1963 Кения 13 шілде 1964 Малави 16 желтоқсан 1964 Замбия Қазан 1965 Гамбия 31 қазан 1966 Ботсвана Лесото Тамыз 1968 Маврикий 24 қыркүйек 1968 Свазиленд (қазір Эсватини) 12 қазан 1968 Экваторлық Гвинея 19 қараша 1973 Гвинея-Бисау 11 ақпан 1975 Ангола 18 шілде 1975 Кабо-Верде Комор Мозамбик Сан-Томе және Принсипи 29 маусым 1976 Сейшель аралдары 27 маусым 1977 Джибути 1 маусым 1980 Зимбабве 22 ақпан 1982 Батыс Сахара 3 маусым 1990 Намибия 24 мамыр 1993 Эритрея 6 маусым 1994 Оңтүстік Африка