Кіріспе

Аустралиялық футболдағы еркін соққы – бұл алаң төрешісінің қарсылас ойыншының бұзуына ұшыраған немесе қарсы команданың ереже бұзған ойыншысына ең жақын ойыншыға берілетін жаза.

Хаттама

Тегін соққы берілген кезде, ойыншының қарсыласы судья көрсеткен тегін соққы берілген немесе белгі алынған жерде тұрып, белгіні қояды. Допты соғуға дайындалып тұрған ойыншы артқа шегінеді, осылайша доп белгіде тұрған ойыншыдан асып өте алады; ойыншы соққыны осы бұрышта жасауы керек, нәтижесінде ол, белгіде тұрған ойыншы және шабуылдаушы қақпаның ортасы бір түзу сызықта болуы тиіс. Тегін соққы алған ойыншы допты міндетті түрде соғумен шектелмейді; ол қолмен допты басқа ойыншыға жіберу арқылы ойынды жалғастыра алады немесе тегін соққы берілген жерді айналып жүгіре алады.

Ойнау жалғасады

Тегін соққы алатын ойыншыға соққыны немесе қолмен пас беруге кедергісіз рұқсат етіледі, төреші ойынды жалғастырмаса. Ойын жалғастырылады, егер:
ойншы өз сызығынан шығып кетсе; яғни, белгіленген ойыншы мен голдың ортасы арасындағы тікелей сызықтан ауытқыса. Ойыншы белгісінен өтіп кетсе; яғни, егер белгіленген ойыншы әлі дайын болмаса және ойншы голына қарай жүгіріп кетсе. Бұл көбінесе ойыншы артықшылықты пайдалану үшін (мысалы, қарсыластар қорғануға дайын емес кезде гол соққысын дайындау) қасақана жасайды. Ойыншы соққыны немесе қолмен пас беру үшін тым көп уақыт алса. Әдетте, алаңдағы кез келген тегін соққы үшін он секундтан кейін, ал 50 метрлік шекара ішінде голға соққы үшін отыз секундтан кейін. Кейбір ойыншылар осы уақыт айырмашылығын пайдаланып, гол соққысын дайындауға отыз секунд алады, содан кейін ойынды жалғастырып немесе қысқа пас береді. Төреші, ойыншы ойынды жалғастырды деп санай ма, жоқ па, деген шешімді өзі қабылдайды. Ойыншы ойынды жалғастырғаннан кейін, оны кез келген қарсыластар қуып жете алады. Белгіленген ойыншы жылдам әрекет ету үшін алға жылжи алады, бірақ ол артынан келе жатқан ойыншыдан тәуекелдеуге осал.

Артықшылық

Ойыншылар еркін соққы берілгенін көрсететін дауыс сигналын елемеуге және ойын үздірілмейтін болса, ойынды жалғастыруға болады. Егер ойынды тоқтату еркін соққы алған командаға зиян келтірсе, онда команда артықшылықты пайдалануды қаласа, сол командаға артықшылық беріледі. Төреші ойын үздірілмесе, артықшылық туралы шешім қабылдамайды. Мысалы, ойыншы қарсыласын өткізіп, доп бос қалып, өткізуге тырысқан команданың ойыншысы оны алып, алаң бойымен жылжытады. Мұндай жағдайда, ойынды еркін соққы үшін тоқтату, еркін соққыны алған командаға жаза болар еді, сондықтан артықшылық беріледі. Ойыншы артықшылықты пайдалануды қабылдағаннан кейін өз шешімін өзгерте алмайды. Артықшылық белгіленген жерден берілмейді.

Беттік

Тегін соққылар құқық бұзушылық немесе белгіленген жерде төленеді, не егер құқық бұзушылық доптан алшақта болса, онда құқық бұзушылық орын алған кезде доптың орнында төленеді – тегін соққыны алатын команда үшін қақпаға қайсысы жақын болса, соның орны таңдалады. Тегін соққының орны келесі жағдайларда өзгертіледі: Шабуылдаушы қақпа алаңында, соққышы қақпаға тікелей бұрыштан соққы жасау үшін, доп қақпаның орта сызығына жылжытылады. Бұл түсіндіру 2006 жылы енгізілді – осыған дейін, егер жақын аралықтағы тегін соққы ортасынан ауытқыса, өте кең бұрышпен соққы жасау жиі кездесетін. Қорғаныс шебінің 9 метрлік сызығының артындағы кез келген тегін соққы 9 метрлік сызықта белгіленеді. Егер ойыншы доптан айырылғаннан кейін, бірақ екінші ойыншы оны қабылдамай тұрып ереже бұзылса (әдетте кешіккен соққы), тегін соққы доптың түскен жерінде белгіленеді, емес, құқық бұзушылық орын алған жерде. Егер тегін соққы құқық бұзушылық жерінен алыс белгіленсе, ол құқық бұзылған ойыншыға емес, сол жерге ең жақын ойыншыға беріледі.

50 метрлік айыппұл

Егер ойын еркін соққыға немесе белгіге тоқтатылғанда, соққы алынар алдында екінші құқық бұзушылық орын алса, онда 50 метрлік айып тағайындалады, бұл бастапқы еркін соққы орнын қақпаға қарай 50 метрге жақындатады. Екінші бұзушылық көбінесе бастапқы соққыны орындауға құқылы ойыншыға қарсы жасалады (мысалы, ойынды баяулату үшін белгінің үстінен жүгіру арқылы немесе белгіден кейін кешіккен соққы беру арқылы), бірақ осы ереже алаңның кез келген жерінде жасалған кез келген екінші бұзушылыққа да қолданылады. Егер соңғы жағдайда екінші бұзушылық орын алса, 50 метрлік айып немесе екінші бұзушылық жасалған жерде берілетін еркін соққының арасынан ауыр жаза қолданылады.

"Қорған аймақ"

Ойыншы еркін соққы бергенде, ойын ережелері допты ұстаған адамның төңірегінде қорғалатын аймақ бар екенін көрсетеді. Қорғалатын аймақ – бұл белгіден артқа қарай допты тасымалдаушының екі жағына қарай 10 метрлік дәліз, сондай-ақ 20 метрлік ені бар қосымша жарты шеңбер (допты ұстаған ойыншының артында сол және оң жақта 10 метр) және допты тасымалдаушыдан 5 метрлік қашықтықта. Бұдан өзге, белгіде тұрған ойыншының артында қорғалатын аймақтың тағы 5 метрлік қосымша бөлігі бар. Осы бұзушылықтың айқын мысалын мына жерде көруге болады, онда төреші Бретт Роузбери Мельбурнның Джейк Ливеріне 50 метрлік айыппұл дұрыс тақты, бұл Ричмондтың Ноа Камберленді бастапқыда гол емес соққыны қайтадан орындауға және оны жақын қашықтықтан голға айналдыруға мүмкіндік берді. Ойын ережелерінде екі команданың да ойыншыларына еркін соққы берілгенше немесе ойын жалғасқанша қорғалатын аймаққа кіруге рұқсат жоқ. Егер шабуылдаушы команданың ойыншысы аймақта болса, төреші уақытты тоқтатады, ол аймақтан шыққанша; ал егер қорғанушы команданың ойыншысы аймақта болса, егер ол қарсыласын 2 метрлік қашықтықта еріп бармаса, 50 метрлік айыппұл салынады. Қорғалатын аймақ ойын тарихында көлемі мен пішіні жөнінен өзгерген, және соңғы рет 2021 жылы белгіде тұрған ойыншының қозғалысын болдырмау үшін түзетілді. AFL-де мұндай бұзушылықтар үшін соттар айыппұл салуға құқылы.