Кіріспе

Неміс фармакологы және физиологы Рудольф Магнус (2 қыркүйек 1873, Брансвик – 25 шілде 1927, Понтресина) – неміс фармакологы және физиологы. Ол Хайдельбергте медицинаны оқып, фармакология саласында маманданған, 1904 жылы фармакология бойынша доцент болып тағайындалды. 1908 жылы ол Утрехтте фармакологияның алғашқы профессоры болды және қалған өмірін сонда өткізді. Егер ол тірі болса, жануарлардың рефлекстері жөніндегі жұмысы үшін Нобель сыйлығына ие болар еді. Нобель қоры редакциялаған Х. Шюк және тағы басқалардың «Нобель, адам және оның сыйлықтары» кітабының авторлары (2-басылым, Амстердам, 1962, 311-бет) Магнус және оның әріптесі Де Клейн туралы былай деп жазды: «Тексеруші [1927] Магнус пен Де Клейннің жұмысы сыйлыққа толыққанды лайық екенін мәлімдеді, ал Магнус күтпеген жерден қайтыс болғанда сыйлық алу мүмкіндігі өте жақсы болды». Оның өмірі мен еңбегі туралы «Рудольф Магнус, физиолог және фармаколог: Биография» (2002, Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясы), оның ұлы, доктор Отто Магнус жазған кітаптан көруге болады. Магнустың бес баласы болды: Карл (1903-1989) – өкпе аурулары маманы; Маргарет (Гретль) (1905-1968) – оның хатшысы және аудармашысы; 11 жасында қайтыс болған Доротея; Эрика (1909-1991) – сәулетші; және Отто (1913-2014) – невролог. Магнус ең көп танылған физиолог ретіндегі еңбегімен. Оның функционалдық неврологияны зерттейтін «Körperstellung» («Дененің қалып-күйі») атты кітабы ең танымал жұмысы болып табылады.

Академиялық жұмыс

1901 жылы Германияда Магнус гипофиз безінің шығарындыларының диуретик әсерін ашты. 1908 жылдан бастап Рудольф Магнус дене күйі мен бұлшықет кернеуінің физиологиясы бойынша жұмыс істеді. Ол фармаколог болғанымен, осы зерттеулері оны әлемге әйгілі етті. Оның ең танымал кітабы «Körperstellung» 1924 жылы Берлинде жарық көрді және 1987 жылы ағылшын тіліне аударылды. Бұл кітапта Магнус сүтқоректілердің дене күйіне қатысты рефлекстерді сипаттайды. Магнус және Де Клейн рефлекстері Магнус пен оның әріптесі Адриаан де Клейн (1883–1949) есімдерімен аталады. Сүтқоректілердің бас және мойын рефлекстері бас қозғалғанда дененің автоматты түрде ілесуіне себеп болады. Ол сонымен қатар ішек-қарынның рефлекстерін және теңсіздік сияқты құбылыстарды зерттеді. 1925 жылы Магнус Эдинбург университетінің терапия саласындағы Камерон сыйлығымен марапатталды. Рудольф Магнустың фармакологиялық зерттеулері дәрі-дәрмектердің жүрекке, қан тамырларына, өкпелерге және асқазан-ішек жолына тигізетін әсеріне бағытталған. Осылайша ол есірткілердің, сондай-ақ өкпеге зиян келтіретін улы газдардың әсерін зерттеді. Ол Германияда әскери дәрігер болып қызмет еткен кезеңде, Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914–1918 жж.) кезінде улы газға қатысты зерттеулер жүргізді. Магнус мұз тебуді өте жақсы көретін және температура нөлден төмен түскенде барлық зертхана қызметкерлеріне демалыс беретін.

Рудольф Магнус институты

Бастапқыда Утрехттегі фармакология бөлімі обадан зардап шеккендерге арналған ескі ауруханада (1567 жылы салынған), Leeuwenbergh деген атпен орналасқан. Магнус Рокфеллер қорынан жаңа зертхана салу үшін қаржы алуға көндірді. 1926 жылы Магнус Утрехттегі Вонделаанда орналасқан жаңа институттың негір тасын қалады, оған Nieuw Leeuwenbergh деп ат қойылды. 1968 жылы Дэвид де Вид ғимаратқа Рудольф Магнус институты деген ат берді. Рудольф Магнус 1927 жылы қайтыс болғандықтан, ол ешқашан онда жұмыс істеген жоқ. Бүгінде ғимарат зертхана ретінде қолданылмайды. Рудольф Магнус институты, нейроғылыми зерттеулер жүргізілетін Утрехт университетінің медициналық орталығының зерттеу институттарының бірі ретінде әлі де жұмыс істеп келеді. Рудольф Магнустың мұрағаты Утрехттегі Анатомиялық мұражайда сақтаулы.