Кіріспе

Кофе дәнін сусынға айналдыру процесі – толық кофе дәнін өндіруге арналған ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік процестер. Кофе дайындау – кофе дәнін сұйық кофеге айналдыру процесі. Кофе түріне және шикізатқа қарамастан, процесс төрт негізгі қадамнан тұрады: шикі кофе дәнін қуыру, қуырылған кофе дәнін ұнтақтау, ұнтақталған кофеді ыстық немесе суық сумен (ұнтақтау әдісіне байланысты) белгілі бір уақытқа араластыру (демокрациялау), сұйық кофе экстрактысын қолданылған ұнтақтан бөлу және, қалауынша, алынған кофеді қажетті сусынның басқа элементтерімен – тәттілендіргіштермен, сүт өнімдерімен, сүт өнімдерінің орнына қолданылатын заттармен немесе үстемелермен (мысалы, шоколад қыршасымен) біріктіру. Кофе көбінесе судың қайнау температурасына жуық ыстық күйде, ішуге дейін дайындалады, себебі шашыраған немесе төгілген жағдайда күйдіруі мүмкін; егер дереу тұтылмаса, кофе температурасын сақтау үшін вакуумдік колбаға немесе жылуды сақтайтын бөтелкеге салады. Көптеген жерлерде кофе өңделмеген, қуырылған немесе қуырылып ұнтақталған күйінде сатып алуға болады. Толық қуырылған кофе немесе ұнтақталған кофе көбінесе тотығудың алдын алу және сақтау мерзімін ұзарту үшін вакуумдік қаптамаға салынады. Әсіресе ыстық климатта, суық немесе мұздатылған кофе көбірек сергітеді. Оны алдын ала дайындауға болады, себебі суық күйде сақталғанда ыстық сусынға қарағанда сипаттамаларын жақсы сақтайды. Тіпті бірдей қуыру дәрежесінде де, экстракцияның сипаттамасы ұнтақтау процесінде алынған бөлшектердің мөлшеріне, ұнтақтағаннан кейін дәнің температурасына, қуыру мен ұнтақтаудың жаңалығына, дайындау процесі мен жабдықтарына, судың температурасына, судың өзіне, ыстық сумен байланыс уақытына (салқын сумен салыстырғанда аз сезімтал), және қолданылатын дайындау қатынасына байланысты. Су мен кофе арақатынасы көбінесе масса бойынша 15–18:1 аралығында болады; тіпті осы шағын аралықта да, тәжірибелі кофе ішуші айырмашылықты байқай алады. Процестер толық қолмен жасалуы мүмкін (мысалы, қолмен ұнтақтау және тұрақты интервалмен қолмен құю) немесе қуырылған дәндерді автоматты түрде өлшеп, ұнтақтайтын және суды автоматты түрде қыздырып, дозалайтын бір құрылғы арқылы толық автоматтандырылуы мүмкін. Автоматты кофе машинасының тағы бір кең таралған түрі – әрбір сусынға арналған алдын ала өлшенген кофе ұнтағының бір порциясын пайдаланады. Дайындаудың әртүрлі әдістерімен ерекшеленетін немесе ерекшеленбейтін сипаттамаларға қышқылдық (жарықтығы), хош иісі (әсіресе нәзік гүлді және цитрустық ноталар), ауыздағы сезім (дене), қышқылдық, ащылық (жағымды және жағымсыз), ауыздағы дәмді қабылдаудың ұзақтығы мен қарқындылығы (соңғы талғам) жатады. Тәттілендіргіштерді, сүт өнімдерін (мысалы, сүт немесе қаймақ) немесе сүт өнімдерінің баламаларын (мысалы, бадам сүті) қосу да дайындалған кофе сипаттамасын өзгертеді. Негізінен, сүт өнімдері нәзік хош иістерді басады және ауыздағы сезімді қалыңдатады (әсіресе көбіктелгенде), ал тәттілендіргіштер қышқылдық пен ащылықты жасырады.

Қауыру

Қуыру кофе бұршақтарының химиялық және физикалық қасиеттерін өзгертеді. Қуырылғанда, жасыл кофе бұршағы бастапқы көлемінен дерлік екі есеге дейін кеңейеді, түсі мен тығыздығы өзгереді. Бұршақ қызуды сіңіре бастағанда, түсі сарыға, содан кейін ашық "қызыл қоңыр" түске, ал соңында терең қара қоңыр түске ауысады. Қуыру кезінде бұршақтың бетінде май пайда болады. Қуыру, оны қызу көзінен алғанша, қараңғылауға түсе береді. Кофеді әдеттегі ас үй құралдарымен (құмшекер қазан, гриль, пеш, ақшақар пісіргіш) немесе арнайы құрылғылармен қуыруға болады. Кофе қуыру машинасы – жасыл кофе бұршақтарын қыздыруға және қуыруға арналған арнайы таба немесе құрал.

Ұнтақтау

Ішу процесін жеңілдету үшін тұтас кофе дәндері ұнтақталады, бұл сонымен қатар ұнтақтау деп те аталады. Ұнтақтаудың нашарлығы пісіруге зор әсер етеді. Қыздырылған суға ұзақ уақытқа тотығатын пісіру әдістеріне, жылдам пісіру әдістеріне қарағанда ірі ұнтақтау қажет. Пісіру әдісі үшін тым ұсақ ұнтақталған дәндер қыздырылған суға тым көп бетін ашады және ащы, кедір-бұдыр, "артық пісірілген" дәм береді. Керісінше, тым ірі ұнтақтау, егер көбірек қолданбаса, әлсіз кофе береді. Ұнтақтаудың нашарлығының маңыздылығына байланысты, біркелкі ұнтақтау өте қажет. Егер пісіру әдісінде ұнтақталған кофенің қыздырылған суға тотығу уақытын реттеу мүмкіндігі болса, онда ұсақ ұнтақталған кофе үшін қысқа пісіру уақытын қолдануға болады. Бұл тең дәмі бар кофе береді, бірақ ұнтақталған кофе аз қолданылады. Жұмсақ ұнтақтау машинасы, егер коммерциялық операциядағыдай үлкен көлемде қолданылмаса, ұнтақталған кофеде ыстық жиналуына себеп болмайды. Ұсақ ұнтақтау ең тиімді экстракцияны қамтамасыз етеді, бірақ кофе тым ұсақ ұнтақталғанда сүзу немесе іріктеу баяулайды. Ұнтақталған кофе, қуырылған дәндерге қарағанда тез нашарлайды, себебі оның үлкен беті оттегіге көбірек тотығады. Көптеген кофе ішушілер пісіруден бірден бұрын дәндерді өзі ұнтақтайды. Қолданылған кофе ұнтағын шаш пен тері күтімі үшін, сондай-ақ бақта да пайдалануға болады. Оларды биодизель отыны ретінде де қолдануға болады. Кофе ұнтақтаудың төрт әдісі бар: дөңгелек ұнтақтау, кесу, қағу және роликпен ұнтақтау.

Бөртпемен ұнтақтау

Қаптамалы диірмендерде екі айналмалы абразивті элемент қолданылады, мысалы, дөңгелектер немесе тот баспайтын болаттан немесе керамикадан жасалған конустық ұнтақтау элементтері. Олардың арасында кофе дәндері ұсақталады немесе "жарылады", бұл кезде аз мөлшерде ыстық пайда болады. Дәндерді сығу және ұсақтау процесі кофе майларын босатады, олар ыстық сумен демдеу кезінде оңайрақ шығарылады, нәтижесінде кофе дәмді және тегіс болады. Қолмен және электр қуатымен жұмыс істейтін диірмендердің екеуі де қол жетімді. Бұл диірмендер кофеді екі абразивті беттің арасындағы арақашықтықпен анықталатын, салыстырмалы түрде біркелкі өлшемге дейін ұнтақтайды. Біркелкі ұнтақтау демдеу кезінде тегіс экстракцияны қамтамасыз етеді, сүзгіні бітетін тым ұсақ бөлшектер болмайды. Бұл диірмендер кофе дайындаудың әртүрлі әдістеріне сәйкес келетін, кең ауқымды ұнтақтау параметрлерін ұсынады, мысалы, эспрессо, тамшылатып дайындау, перколятор, француз пресі және басқалары. Көптеген қаптамалы диірмендер, соның ішінде дерлік барлық тұрмыстық үлгілер, түрік кофесін дайындау үшін қажетті өте ұсақ ұнтақты жасауға қабілетсіз; дәстүрлі түрік қол диірмендері – ерекше жағдай. Қаптамалы диірмендер екі типті болады: конустық және жазық дөңгелекті. Көптеген қолмен кофе ұнтақтағыштар конустық ұнтақтағыштарды пайдаланады, бірақ соңғы кезде жазық дөңгелекті ұнтақтағыштарды, соның ішінде "призрак" ұнтақтағыштар мен гибридтік дизайнды қолданатын бірнеше ерекше жағдайлар пайда болды. Екеуі де кофе дәнін тұрақты және біркелкі өлшемде ұнтақтайды. Сондай-ақ, кофе шабын (chaff) іріктеу үшін, баяу беру механизмі ретінде жұмыс істеу үшін, біркелкірек кофе ұнтағына қол жеткізу үшін және қолмен диірмендерде жұмысты жеңілдету үшін немесе өнімділікті арттыру үшін екі жиынтық ұнтақтағыштарды қолданатын қаптамалы диірмендер де бар. Көптеген электрлік қаптамалы диірмендер тұтас кофе дәндерін сақтауға арналған үлкен бункерлерді ұсынады және эспрессо үшін ұнтақтауға арналған портафильтрмен пайдалану оңай. Қаптамалы кофе диірмендерінің көбі басқа ұнтақтау әдістерімен салыстырғанда аз шу шығарады.

Шайықтау

Кофе бұршақтарын жоғары жылдамдықпен айналатын пышақтарды (20 000-30 000 айналым/мин) пайдаланып ұнтақтауға болады, мұндай ұнтақтағыштар кофе мен дәмдеуіштерге арналған немесе жалпы мақсаттағы үй блендері болуы мүмкін. Бұл құрылғылар шұңқырлы ұнтақтағыштарға қарағанда арзан, бірақ ұнтақтау біркелкі болмайды және әртүрлі өлшемдегі бөлшектер шығарады, ал идеалды жағдайда барлық бөлшектердің мөлшері бірдей болуы керек, ол пісіру әдісіне сәйкес келуі тиіс. Сонымен қатар, ұнтақтау процесінде бөлшектердің мөлшері кішірейе түседі, бұл әрбір партияның тұрақты ұнтақталуын қамтамасыз етуді қиындатады. Пышақты ұнтақтағыштар эспрессо машиналары мен француз пресстеріндегі сүзілгілерді бітетін "кофе шаңы" тудырады және тамшылатып кофе жасау машиналары үшін жақсырақ қолданылады. Олар сорғылы эспрессо машиналарында қолдануға арналған кофе ұнтақтау үшін ұсынылмайды.

Ұрлау

Араб кофесі мен түрік кофесіне бұршақтарды ұнтақтағанда, олардың ұны құмдай майда болуы керек, мұны көптеген ұнтақтағыштармен жасау мүмкін емес. Егер бұршақтарды ступка мен тоқмақшамен ұнтақтасаңыз, кофе жеткілікті түрде ұсақ болады.

Рольдік ұнтақтау

Роликті ұнтақтағышта дән бұршақтары толқынды роликтер жұбының арасында ұнтақталады. Роликті ұнтақтағыш ұнтақ өлшемдерінің тегіс таралуын қамтамасыз етеді және басқа ұнтақтау әдістеріне қарағанда ұнтақталған кофеді аз қыздырады. Дегенмен, олардың үлкендігі мен құнына байланысты, роликті ұнтақтағыштарды тек коммерциялық және өнеркәсіптік деңгейдегі кофе өндірушілер ғана пайдаланады. Түрік және эспрессо сияқты ұсақ ұнтақтау үшін, сондай-ақ жоғары өнімділікке сумен салқындатылатын роликті ұнтақтағыштар қолданылады.

Пісіру

Кофе бірнеше түрлі тәсілмен пісірілуі мүмкін, бірақ бұл әдістер судың кофе ұнтағына қалай енгізілуіне байланысты төрт негізгі топқа бөлінеді: қайнату (қайнату арқылы), тұндыру (демалдыру арқылы), гравитациялық беру (перколяторларда және тамшылатып пісіруде қолданылады) немесе қысыммен өткезу (эспрессо сияқты). Пісірілген кофе ыстық күйде сақталса, оның дәмі тез нашарлайды, ал мұндай кофеді қайта қыздырғанда оған "лақты" дәм пайда болады, себебі кофеге дәм беретін кейбір қосылыстар бұлай жасалса, жойылады. Тіпті бөлме температурасында да нашарлау болады; алайда, оттегізсіз ортада сақталса, бөлме температурасында дерлік шексіз сақталуы мүмкін, ал пісірілген кофе жабық ыдыстарда Америка немесе Еуропадағы азық-түлік дүкендерінде кездеседі, ал салқындатылған бөтелкедегі кофе сусындары АҚШ-тың дүкендері мен азық-түлік дүкендерінде кең таралған. Консервіленген кофе Жапония мен Оңтүстік Кореяда ерекше танымал. Электронды кофе дайындағыштар суды қайнатып, инфузияны аз адам көмегімен, кейде таймер бойынша пісіреді. Кейбір құрылғылар кофе пісіру алдында бұршақтарды автоматты түрде ұнтақтайды. Француз пресі кофе пісірудің ең көне және қарапайым әдістерінің бірі саналады. Қарапайым болғанымен, ол біршама қиын болуы мүмкін. Процестің ең маңызды бөлігі – кофеді француз пресінде басып шығарғаннан кейін оны ұзақ уақыт қалдырмау.

Сорғылау

Кафетиер немесе француз пресі – металл немесе нейлоннан жасалған ұсақ торлы сүзгісі бар штангасы бар биік, тар цилиндр. Кофе ұнтағы цилиндрге салынып, қайнаған су құйылады. Кофе мен ыстық суды цилиндрде бірнеше минутқа қалдырыңыз (әдетте 4–7 минут), содан кейін штанганы жұмсақ түрде төмен итеріп, сүзгіні ұнтақтың үстінде қалдырыңыз. Сүзгі ұнтақты ұстап тұрғанда кофе құйылады. Сүзгі түріне байланысты кофе дәндерінің ұнтақталуына назар аудару қажет, бірақ көбінесе ірі ұнтақтау ұсынылады. Кофені ыстық ұстау үшін қарапайым шыны цилиндрді немесе вакуумдік колбаны пайдалануға болады; оны вакуумдік пісіру машинасымен шатастырмаңыз (төменде қараңыз). Arndt'sche Caffee Aufgussmaschine (шамамен 1900), Kaffeeaufgußkanne Max Thürmer (1900), Büttner Kaffeemaschine (1926), Melitta 401/402 (1930-шы жылдар) сүзгілері, Morena Kaffeefilter (шамамен 1960–1970 жылдар) және Onko Kaffee Filter (шамамен 1960–1970 жылдар) – суға батыру (инфузия) мен тамшылап сүзгілеу (перколяция) әдістерін біріктіретін құрылғылар. Бұл әдіс кейде перколятивті инфузия, инфузиялық құю, инфузиялық пісіру, гибридтік пісіру, инфузиялық гүлдену немесе батыру және босату деп те аталады. Осы әдісті қолдайтын жаңа құрылғыларға Clever Dripper (2009), Bonavita Immersion Dripper (2014), Goat Story GINA (2016), December Dripper (2017), Hario Switch (2019), Melitta Amano (2020), NextLevel Pulsar (2021) және Sworksdesign Bottomless Dripper (2023) жатады. Кофе қаптары шай қаптарына қарағанда сирек қолданылады. Олар – жай ғана бір рет қолданылатын кофесі бар қаптар; ұнтақ сумен араласқанда қаптан шықпайды, сондықтан қосымша сүзгілеу қажет емес. Малайзия, Кариб теңізі және Оңтүстік Американың кейбір аймақтарында кофе көбінесе «жолбарық» деп аталатын арнайы құрылғыда пісіріледі. Бұл – сүзгіге ұқсас пішіндес қарапайым муслин қап, оған кофе салынып, содан кейін ыстық суға батырылады. Бұл әдіс Малайзиядағы жергілікті кофе пісіруге, әсіресе Robusta және Liberica сорттарына өте қолайлы, олардың дәмі көбінесе күшті болады. Сондықтан, жолбарықтағы кофе ұнтағын қайта пайдалануға болады. Вакуумдік пісіру машинасы екі бөлікten тұрады: төменгі ыдыс және оның үстіне орнатылған табақ немесе түтік, оның сифоны ыдыстың түбіне жақын орналасқан. Табақтың түбі шыны, мата немесе пластиктен жасалған сүзгімен жабылады, ал ыдыс пен табақ тығыз жабысу үшін тығыздағышпен біріктіріледі. Ыдысқа су құйылады, кофе ұнтағы табаққа салынады, содан кейін құрылғы отқа қойылады. Су қызған сайын, будың қысымы артып, сифон арқылы табаққа көтеріледі, онда ол ұнтақпен араласады. Табаққа мүмкіндігінше көп су құйылғаннан кейін, инфузияны біраз уақытқа қалдырып, содан кейін пісіру құрылғысын оттан алып тастайды. Төменгі ыдыстағы су буы салқындағанда жиырылып, ішінара вакуум пайда болады және кофе сүзгі арқылы төмен ағып түседі.

Сүзгілеу әдістері

Тамшылап пісірілген кофе, сондай-ақ сүзілген кофе деп те аталады, ыстық суды кофе сүзгісінде ұсталған кофе ұнтағына тамшылату арқылы жасалады, ал сүзгі ұстағышпен немесе сыра құю себетімен қоршалған. Тамшылап пісіру машиналары қарапайым сүзгі ұстағыш түрлері болуы мүмкін, олар қолмен ыстық сумен толтырылады, немесе танымал электрлік тамшылап кофе жасау машинасы сияқты автоматтандырылған жүйелерді пайдалана алады. Күші су мен кофе арақатынасына және ұнтақталудың нәзіктігіне байланысты өзгереді, бірақ әдетте дәмінде әлсіз және эспрессоға қарағанда кофеин концентрациясы төмен, бірақ көбінесе (өлшеміне байланысты) жалпы кофеин мөлшері артық болады. Дәстүр бойынша, осы әдіспен дайындалған кәдімгі кофе кейбір мейрамханаларда қоңыр немесе қара ыдыста (немесе қоңыр немесе қара тұтқасы бар ыдыста) ұсынылады, ал кофеинсіз кофе апельсин ыдыста (немесе апельсин тұтқасы бар ыдыста) ұсынылады. Оның бір түрі - дәстүрлі неаполитандық қап-қап кофе құмырасы немесе Napoletana, плитаға арналған тамшылап пісірілген кофе жасаушы. Оның төменгі бөлігі сумен толтырылады, ортаңғы бөлігі сүзгімен, ал жоғарғы жағында кері бұрылған ыдыс орналасады. Су қайнаған кезде кофе жасау машинасы судың кофе ұнтағы арқылы ағып кетуіне мүмкіндік береді. 1970 жылдарға дейін АҚШ-та кеңінен қолданылған және кейбір үйлерде әлі күнге дейін танымал болған жалпы электрлік перколятор жоғарыда сипатталған қысымды перколятордан ерекшеленеді. Ол қайнап жатқан судың қысымын пайдаланып, оны жер астынан жоғары камераға итеріп жібереді, бірақ суды жер астынан төмен өткізу үшін ауырлық күшіне сүйенеді, содан кейін ішкі таймермен тоқтағанша процесті қайталайды. Кейбір кофе сүйерлер осы бірнеше рет өткізілетін үдерістің нәтижесінде дайындалған кофеге жоғары баға бермейді. Басқалары гравитациялық ағып кетуді ұнатады және оның тамшылап пісірумен салыстырғанда байырақ кофе беретінін айтады. Үндістандық сүзгі кофе әдетте тот баспайтын болаттан жасалған аппаратты қолданады. Онда бірінің үстіне орналасқан екі цилиндрлі бөлік бар. Жоғарғы бөлікте кішкентай тесіктер бар (~0,5 мм-ден кем). Сондай-ақ, тұтқасы бар тесілген дискі және қақпақ бар. 15–20% цикория қосылған ұсақ ұнтақталған кофе жоғарғы бөлікке салынады, ұнтақталған кофеді жабу үшін тесілген дискі қолданылады және осы дискіге ыстық су құйылады. Қалыпты тамшылап пісірілген кофеден айырмашылығы, кофе бірден құйылып кетпейді. Бұл цикорияның суды ұзағырақ ұстап тұруына байланысты, себебі кофе дәнінің ұнтағы суды ұзақ уақыт бойы ұстап тұрады. Бұл сусынның американдық тамшы түрінен әлдеқайда күшті болуына себеп болады. 100–150 мл сүтке 2–3 шай қасық осы қайнатманы қосады. Қантты әдетте жеке талғам бойынша қосады. Тағы бір түрі – суық пісірілген кофе, кейде "суық пресстеу" деп те аталады. Кофе ұнтағына суық су құйып, 8–24 сағатқа тұншықтырып қояды. Содан кейін кофе өте қалың сүзгі арқылы сүзіледі, барлық бөлшектер алынып тасталады. Бұл процесте өте күшті концентрат пайда болады, оны суытылған, ауа өткізбейтін ыдыста сегіз аптаға дейін сақтауға болады. Содан кейін кофеді су мен концентрат арақатынасы шамамен 3:1 болатын ыстық су қосып, ішуге дайындауға болады, бірақ оны ішушінің қалауына қарай реттеуге болады. Бұл әдіспен дайындалған кофеде қышқылдық деңгейі өте төмен, дәмі жұмсақ, сондықтан асқазаны сезімтал адамдар оны көбінесе жақсы көреді. Алайда, кейбіреулер бұл әдіс кофеден оның айқын дәмін және сипатын жоғалтады деп санайды. Сондықтан бұл әдіс кеңінен таралмаған және оған арналған құрылғылар аз. Тамшылап пісіруге негізделген әдеттегі кофе жасау машинасының сүзгісінде қолданылатын кофе мөлшері сусынның күшін және дәмін әсер етеді. Кофеден ең алдымен жұмсақ дәмдер шығады, ал кейінірек ащы дәмдер пайда болады, сондықтан үлкен пісіру күштірек және ащырақ болады. Бұл сүзгілеуді жоспарланған уақыттан кейін тоқтату және судың барлық жерінен өтуін күтудің орнына, суды ыстық сумен араластыру арқылы өзгертуге болады. "Суық престеуден" басқа "суық тамшы кофе" деп аталатын әдіс бар. Сонымен қатар "Голланд мұзы" деп те аталады (жапонияда өте танымал), бұл әдіс суға батырудың орнына, суық суды өте баяу жерге тамшылатып жібереді, содан кейін ол өте баяу сүзгіден өтеді. Суық престеу (француз пресі сияқты жұмыс істейді) сегіз-жиырма төрт сағатқа созылатын алғашқы процестен айырмашылығы, суық тамшылау процесі шамамен екі сағатқа созылады, ал дәмі мен консистенциясы суық престеу нәтижелеріне ұқсас.

Қысым

Эспрессо 91–95 °C (195–204 °F) температурадағы ыстық суды сегіз және он сегіз бар (800–1800 кПа, 116–261 псаль) қысыммен майдаланған кофеден жасалған "пук" деп аталатын жеңіл жиналған матрица арқылы өткізу арқылы дайындалады. 30–60 мл (1–2 унция) көлемдегі сусын демитас тостағанда беріледі, көбінесе қант қосылады. Оны күндіз кафелерде, көше сатушыларынан немесе кешкі астан кейін ішеді. Ол көптеген кофе сусындарының негізі болып табылады. Бұл тұтынылатын кофе түрлерінің бірі, оның ерекше дәмі кремадан – жоғары қысымның нәтижесінде пайда болатын, бетінде жүзетін дәмді эмульсияланған майлардың коллоидты көбік қабатынан туындайды. Эспрессо басқа кофе түрлеріне қарағанда тұтқыррақ. Мока туркасы, сондай-ақ "итальяндық кофе туркасы" немесе "каффетиера" деп те аталады, үш бөлімнен тұрады және төменгі бөлімінде суды қайнатады. Пайда болатын бу қысымы, шамамен бір бар (100 кПа, 14,5 псаль), қайнаған суды ортаңғы бөліміндегі кофе ұнтағы арқылы жоғары көтереді, ол жоғарғы бөлімнен сүзгі тормен бөлінеді. Нәтижесінде алынған кофе (эспрессоға ұқсас, бірақ кремасыз) жоғарғы бөлімде жиналады. Мока туркалары әдетте плитаның үстіне тікелей қойылады. Кейбір модельдердің үсті мөлдір шыныдан немесе пластиктен жасалған. Бір порциялық кофе машиналары ыстық суды төмен қысыммен екі қабат сүзгі қағазының арасында немесе герметикалық жабысқан ұсақ ұнтақталған кофе бар патенттелген капсула арқылы өткізеді. Мысалдарға "Senseo" және "Home Café" жүйелері, сондай-ақ "Tassimo" және "Keurig K Cup" жүйелері жатады. Аэропресс – бұл жаңадан ойлап табылған механикалық, электрондық емес құрылғы, онда пайдаланушы қолмен поршеньді басып, 30 секунд ішінде (бір стақанға) орташа температурадағы суды кофе ұнтағы арқылы өткізеді. Бұл әдіс эспрессодан жұмсақ сусынды қамтамасыз етеді, ол мока туркасы мен француз пресі арасындағы дәмге ие.

Бөлу

Осы түрлердегі кофе, қуырылған және ұнтақталған кофе мен ыстық судан дайындалады, қолданылған ұнтақтар негізгі ерітілетін заттар алынғаннан кейін тостағанда немесе құмырада қалады немесе сүзіліп алынады. Әртүрлі пісіру әдістері үшін қажетті ұнтақтың дәрежесі әртүрлі болады.

Тез тұтынылатын кофе

Инстант кофе дайын кофе кептіріліп, өндіріспен жасалады; нәтижесінде алынған ерігіш ұнтақ қолданушы тарапынан ыстық суға ерітіледі, ал қант/тәттілендіргіштер мен сүт немесе май қосылады, қалауынша.

Презентация

Сондай-ақ, "Кофе мәдениеті" мақаласын қараңыз.

Сүтсіз эспрессо негізіндегі

Эспрессо: жоғарыда «Қысым» тақырыбында қараңыз. Типикалық қатынасы 1:2, ұнтақталған кофеге шаққанда су. Ристретто – бұл эспрессо сусындары, онда ұнтақталған кофе салмағы дайындалған эспрессоның салмағына тең, яғни 1:1 қатынасы. Нәтижесінде «қысқа» эспрессо шығады, ол қараңғы қуырылған кофеден жасалса тәттірек, ал жеңіл қуырылған кофеден жасалса қышқыл бола береді. Бика – португал эспрессосы, итальяндық эспрессодан ұзын, бірақ дәмі жұмсақ. Бұл португалдық кофе қуыру итальяндыққа қарағанда сәл жеңіл болғандықтан. Сондықтан «Бика» Италиядағы «Лунгоға» ұқсас. Лунго – американодан өзгеше. Бұл машина арқылы жасалған «ұзын» эспрессо, әдетте 1:3-тен жоғары; қосымша су кофе ұнтағы арқылы өтеді, су қосудың орнына. Көбінесе бұл көбірек ащы дәм береді, бірақ кейбір жеңіл қуырылған кофелер ұзақ экстракциядан пайда көруі мүмкін. Американо стиліндегі кофе эспрессодан (бір немесе бірнеше доза) және содан кейін қосылған ыстық судан жасалады, бұл құю арқылы жасалған кофеге ұқсас күштілік береді (бірақ басқа дәмде). Ұзын қара – американоға ұқсас, оны басқа тәртіппен дайындауға болады (суға екі доза эспрессо қосылады, керісінше емес) және көбінесе Flat white (6 унция) сияқты тостақанда беріледі; Австралия мен Жаңа Зеландияда көп кездеседі, бірақ мамандандырылған кофеханаларда да таба аласыз.

Эспрессо негізіндегі, сүтпен

Caffè breve – латтедің американдық нұсқасы: сүт орнына жартылай майлы (жеңіл 10 пайыздық қаймақ) буланған сүт қолданылатын, сүт негізіндегі эспрессо сусынын. Caffè latte немесе caffè e latte көбінесе жай ғана латте деп аталады, бұл ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде "сүт" деген итальян сөзі; ол буланған сүт қосылған эспрессо, дәстүрлі түрде сүтті булау арқылы пайда болатын көбікпен безендіріледі. Латте бір бөлік эспрессодан және екі бөлік буланған сүттен тұрады. Көбік көп болса, капучинодан жұмсақ болады. Латте көбінесе биік шыны стақанға құйылады; егер эспрессо стақан шетінен көбіктелген сүтке ақырындап құйылса, стақанның түбінде сүт, үстінде көбік және арасында эспрессо болатын үш түрлі түсті қабат пайда болады. Латте қант немесе хош иісті сироппен тәттілендірілуі мүмкін. Кармель, ваниль және басқа да дәмдер қолданылады. Caffè macchiato, кейде Espresso macchiato немесе "қысқа" макиато – макиато "белгіленген" дегенді білдіреді – бұл үстіне аздап буланған сүт қосылған эспрессо, әдетте, кейде қант немесе хош иісті сироппен тәттілендіріледі. "Ұзын" макиато – бұл аздап буланған сүт қосылған қос эспрессо. Бұл латте макиатодан өзгеше, ол эспрессомен "белгіленген" сүт. Макиатоның күшін таңдауға қарай "дәстүрлі" немесе "көбіктелген" (қосымша сүт қосылған) болуы мүмкін. Капучино – эспрессо кофесінің, сүттің және көбіктің тең бөлігінен тұрады, кейде үстіне корица немесе какао ұнтағы себіледі. Flat white – бір бөлік эспрессо және екі бөлік буланған сүттен тұрады, әдетте капучино тостағанында, көбігі папоротник немесе жүрек сияқты ою-өрнектермен безендіріліп беріледі. Бұл Австралия мен Жаңа Зеландияның арнайы сусыны. Galão – португалдық эспрессо (Bica), оған ыстық сүт қосылады, сүт ыдыстан құйылып, стақанға шашыратылады. Latte macchiato – caffè macchiato-ның кері нұсқасы, ол стақанға құйылған буланған сүтке аздап эспрессо қосылып, кейде қант немесе сироппен тәттілендіріледі. Mocha – шоколад қосылған латте. Café con leche – эспрессо және буланған сүт ("leche" испан тілінде "сүт" деген мағынаны білдіреді), әдетте жартылай кофе және жартылай сүт, латтеге ұқсас, бірақ көбігі аз. Cortado – эспрессоға өте аздап көбіктелген сүт қосылады, макиатоның көбікті текстурасынан өзгеше. Испанияда конденсацияланған сүт қосылған кофе "cafe con leche condensada" немесе "Bombon" деп аталады.

Эспрессо негізіндегі емес пісірілген немесе қайнатылған

Қара кофе – тамшылап, қайнатып, вакуумда немесе француз пресі арқылы дайындалған, майсыз немесе қантсыз берілетін кофе. Ақ кофе – бұл ыстық емес сүт немесе қаймақ қосылған қара кофе; АҚШ-та кофе ішудің ең танымал тәсілі осы. Кейбір адамдар осылай ішетін кофелеріне қант қосады. (Ескерту: атауы ұқсас болғанымен, оны Ливанның Бейрут шөп шайымен немесе Малайзияның Ипох ақ кофесімен шатастырмау керек.) Café au lait латтеге ұқсас, бірақ эспрессоның орнына тамшылап немесе француз пресімен дайындалған кофе қолданылады, ал сүт мөлшері бірдей (Францияда бұл термин әдетте эспрессодан жасалған сүт кофесін білдіреді, ол café con leche-ден ерекшеленбейді). Kopi tubruk – түрік кофесіне ұқсас дайындалатын индонезиялық кофе. Айырмашылығы, kopi tubruk қалың кофе ұнтағынан жасалады және бір кесек қантпен бірге қайнатылады. Жава және Бали аралдарында және олардың айналасында танымал. Үнді кофесі, әсіресе Оңтүстік Үндістанда кең таралған, жуан ұнтақталған, қою қуырылған кофе бұршақтарынан (мысалы, Арабика, PeaBerry) және цикорийден дайындалады. Кофе бірнеше сағат бойы дәстүрлі металл сүзгіде пісіріліп, содан соң сүт пен қант қосылып беріледі. Әдеттегі арақатынасы – 1/4 қайнатпа, 3/4 сүт. Грек кофесі түрік кофесіне ұқсас дайындалады. Басты айырмашылық – кофе бұршақтары ұсақ ұнтаққа дейін ұнтақталады және дайындау кезінде қант қосылады. Оған басқа дәмдер қосылмайды және көбінесе сүтсіз беріледі. Грек кофесі тұтқасы бар кішкентай кесеге салынып, кейде кішкентай печеньемен, ал әрқашан бір стақан сумен бірге беріледі. Колумбияда гректерге ұқсас әдіспен "тинто" – күшті қара кофе дайындалады, оны көбінесе қант құрамындағы панэламен (қант қамысының шырынынан жасалған концентрат) пісіреді. Ұнтақты сүзу үшін мұса немесе жұқа матадан жасалған қап қолданылады. Индокитай кофесі – тамшылап пісірудің тағы бір түрі. Осы әдіс бойынша ыстық су металл тор арқылы кесеге тамшылатылады, ал нәтижесіндегі күшті сусын баллы сүт қосылған стақанға құйылады, онда мұз болуы мүмкін. Осылай күшті кофе жасау үшін көп мөлшерде кофе ұнтағы қажет болғандықтан, пісіру процесі өте баяу болады. Лаос, Вьетнам және Камбоджада өте танымал.

Қайықталған кофе

Red Eye – бұл бір стакан кофеге (әдетте 210–480 мл, 7–16 унция) қосылатын бір эспрессо. Кейбіреулері сүт немесе қант қосады. Black Eye – бұл бір стакан кофеге (әдетте 210–480 мл, 7–16 унция) қосылатын екі эспрессо. Кейбіреулері сүт немесе қант қосады.

Дәмді кофе

Дәмді кофе: Кейбір мәдениеттерде дәмді кофе кең таралған. Шоколад – моканың дәмін еліктейтін, кофеге шашылған немесе араластырылған жиі қолданылатын қоспа. Басқа дәмдеуіштерге тұз, корица, мускат жаңғағы, кардамон немесе итальяндық сироптар жатады. Магриб аймағында апельсин гүлі дәмдеуіш ретінде қолданылады. Америка Құрама Штаттарында ваниль және жаңғақ дәмді кофе кең таралған, олар көбінесе жасанды дәмді болады. Түрік кофесі эспрессоға ұқсас, өте кішкентай тостақанда беріледі. Традициялық түрік кофе тостақандары тұтқасыз болады, бірақ қазіргі заманғы тостақандардың тұтқасы бар. Крем немесе "бет" маңызды саналады, оның пайда болуына қол жеткізу үшін шеберлік қажет, сондықтан оның болуы жақсы дайындалған кофе екенін көрсетеді. (Дәйындалу әдісі жоғарыда келтірілген.) Оны әдетте қант қосып дайындайды, қантты пісіру процесі басталғаннан кейін салады, және көбінесе кардамонмен немесе басқа дәмдеуіштермен дәмдейді. Көптеген жерлерде оны бір стақан сумен бірге беру қалыпты жағдай. Цикорий кейде кофеге дәм беру үшін қосылады, мысалы, Нью-Орлеандағы әйгілі Café du Monde кофесі сияқты. Цикорий тарихта нағыз кофе жетіспеген кезде, соғыс уақытында кофе орнына қолданылған. Цикорий Бельгияда қоспа ретінде танымал және Мадрас фильтрлі кофеінің құрамына кіреді.

Салқын сусындар

Мұздатылған кофе – ыстық кофедің суық нұсқасы, әдетте тамшылатып немесе эспрессоны мұзды сумен сұйылтып дайындалады. Мұздатылған кофе – тізімдегі кез келген сусынның мұздатылған немесе салқындатылған түрі болуы мүмкін. Австралияда мұздатылған кофе – кофемен хоштандырылған суық сүт, көбінесе мұз немесе қайнатылған қаймақпен безендіріліп, биік шыны стақанда беріледі. Фраппе – инстант кофеден жасалған күшті суық кофе, Грецияда оны түрік кофесінен (гректер оны «elliniko» немесе «грек» деп атайды) көбірек тұтынады. Фраппе 1957 жылы Грецияның Салоники қаласында ашық халықаралық сауда көрмесіне қатысқан бір кәсіпкер кофесіне ыстық суды күте алмағандықтан пайда болды. Оның идеясы бірден бүкіл Грекияға тарады. Дайындалуы: бір қасық инстант кофе (қалауынша қант қосып) шейкерге сумен (сүтпен) салыңыз. Бір минут бойы жақсырақ шайқап, содан соң мұз қосып, «көбік» пайда болғандықтан аспаппен беріңіз. Мұзбен араластырылған кофе (саудалық атаулары: Фрапуччино, Ice Storm) – мұздатылған кофедің бір түрі. Frappucino атауы (фраппе және капучино сөздерінің біріктірілуі) бастапқыда Джордж Хауэллдің Шығыс Массачусетс кофеханалар желісі The Coffee Connection компаниясымен әзірленді, тіркелді және сатылды, ал 1994 жылы Starbucks компаниясы сатып алды. Басқа кофеханалар да ұқсас сусындарды ұсынады, бірақ басқа атаулармен, себебі «Frappuccino» – Starbucks компаниясының тауарлық белгісі. Көптеген дүкендерде Ice Storm жиі қолданылады. Тағы бір белгілі мысал – Сиэтлдегі Best Coffee компаниясының Javakula сусыны. Tim Horton's кофе желісінде сатылатын мұзды капучино («мұз қалпағы») – Канадада танымал мұз аралас сусын. Фраппюччино – латте, мокка немесе макиато, ұнтақталған мұз және хоштандырғыштармен (мысалы, ваниль/фундук, егер клиент сұраса) араластырылған сусын. Тай мұздатылған кофесі – АҚШ-тағы тай мейрамханаларында кең таралған танымал сусын. Ол кофе, мұз және тәттілендірілген сгущенкадан тұрады. Igloo Espresso – әдеттегі эспрессо, аз мөлшерде ұсақталған мұздың үстіне құйылып, эспрессо тостағанында беріледі. Кейде оны тәттілендіруді сұрайды, себебі мұзға құюдан эспрессо ащы болады. Италиядан шыққан және Австралия кофеханаларына тараған. Суық пісірілген кофе – кофеді суық сумен баяу (12 сағат) пісіру процесі, нәтижесінде күшті кофе концентраты алынады, оны көбінесе сумен немесе сүтпен сұйылтады. Көптеген коммерциялық мысалдардың бірі – Toddy кофесі, бұл тамшылағыш жүйе. Affogato – суық сусын, көбінесе десерт ретінде беріледі, ол үстіне эспрессо құйылған балмұздақ немесе джелатодан тұрады. Көбінесе, ішушіге мұздық пен эспрессо бөлек тостағандарда ұсынылады, оларды дастарқанда араластырады, сондықтан мұздық толығымен ерімейді.

Кондитерлік өнімдер (ысымырамайтын)

Шоколадпен қапталған қуырылған кофе дәндері тәтті тағам ретінде қол жетімді; оларды жеу, бірдей массадағы (немесе көлеміндегі) демделген кофе ішуге қарағанда денеге көбірек кофеин жеткізеді (қатынастар кофе пісіру әдісіне байланысты) және бұл дәндер кофеинсіз болмаса, ұқсас физиологиялық әсерге ие.