Кіріспе

Манхэттенде, Нью-Йорк қаласындағы транзит орталығы және сауда орталығы.

Фултон орталығы – Нью-Йорк қаласының төменгі Манхэттеніндегі Фултон көшесі мен Бродвей көшелерінің қиылысында орналасқан метро және сауда кешені. Бұл кешен Нью-Йорк штатының мемлекеттік агенттігі – Метрополитен көлік басқармасының (MTA) 1,4 миллиард долларлық жобасының бөлігі ретінде салынды, мақсаты – Нью-Йорк метрополитенінің Фултон-стрит станциясын жаңғырту болды. Жұмысқа кешенге жаңа жер асты жолдары мен кіру нүктелерін салу, құрамдас станцияларды жөндеу және Вестфилд Дүниежүзілік сауда орталығының сауда үйінің бөлігі ретінде қызмет ететін үлкен станция ғимаратын тұрғызу кірді. 2002 жылы алғаш рет жарияланған жобаның мақсаты Фултон-стрит станциясында тоқтайтын Нью-Йорк метросының қызметтерін және олардың арасындағы байланыстарды жақсарту еді. 2005 жылы басталған құрылыс жобасына бірнеше жыл бойы қаржы бөлген жоқ, соңғы бекітілген жоспар мен аяқталу мерзімі болған жоқ. 2009 жылғы Американың экономикасын жаңғырту және инвестициялау туралы заң арқасында транзит орталығының жоспарлары қайта жандандырылды. Бұл жоба бұрын Фултон-стрит транзит орталығы деп аталатын, бірақ 2012 жылдың мамырында бөлшек саудаға көбірек назар аударуға байланысты Фултон орталығы деп қайта аталды. Кешен 2014 жылдың 10 қарашасында, Dey Street Passageway (Дей-стрит өткелі)мен бірге ресми түрде ашылды. Dey Street Passageway арқылы кешен Дүниежүзілік сауда орталығымен, Вестфилд Дүниежүзілік сауда орталығы сауда орталығымен, PATH станциясымен және қарау платформасымен, сондай-ақ Чемберс-стрит – Дүниежүзілік сауда орталығы / Парк-плейс / Кортлендт-стрит және WTC Кортлендт станцияларымен, сонымен қатар PATH-тың Дүниежүзілік сауда орталығы станциясымен байланысқан. Вестфилд корпорациясы сауда алаңын батысқа қарай орналасқан Вестфилд Дүниежүзілік сауда орталығының жалғасы ретінде басқарады.

Құралымдары

Фултон орталығында Фултон көшесі мен Джон көшесі арасындағы Бродвейдегі кіреберіспен жоғары көрінетін Транзит орталығы орналасқан, ал ол Dey Street астынан шығыс-батысқа қарай өтетін Dey Street жер асты жолы арқылы жалғасады. Ove Arup and Partners компаниясы жобаның бас кеңесшісі болды. Фултон орталығының құны 1,4 миллиард АҚШ долларын құрады, бұл бастапқы бюджеттен, 750 миллион доллардан шамамен екі есе көп. Фултон орталығы жобасының негізгі элементтері IRT Бродвей–Седьмой авеню және IRT Лексингтон авеню желілері бойындағы Фултон-стрит станцияларын жаңартуды қамтыды. Соңғысы жаңартылған кезде, солтүстік платформаға Бродвей мен Мейден-Лейн бұрышында, ал оңтүстік платформаға Кортландт көшесі мен Бродвейде жаңа кіреберістер ашылды. IND Eighth Avenue желісіндегі Фултон-стрит станциясына қызмет ететін мезаннин, бұрын Нассау көшесінің екі жағында орналасқан бірнеше пандустардан тұрған, түзетілді. Жаңа станция ғимараты, Фултон ғимараты, Фултон мен Джон көшелері арасында Бродвейдің шығыс жағында салынды. Жаңа станцияның құрылысы Жирард ғимаратын және бұрынғы Чайлдс мейрамхана ғимаратын бұзуды талап етті, сондай-ақ Бродвей мен Джон көшесінің бұрышында орналасқан Корбин ғимаратын қамтыды. Бір кезде жоба тоқтатылуға жақын болды, бірақ 2009 жылғы Американың экономикасын жаңарту және инвестициялау туралы заңнан қаражат түскеннен кейін сақталды. Ол Фултон-стрит станциясының кешенін Кортландт–Черч-стрит станциясымен байланыстырды, ол IRT Лексингтон авеню желісінде Фултон-стрит станциясына қызмет көрсетеді. Бұл жобалардың ең маңыздысы Нью-Йорк және Нью-Джерси портының басқармасының Дүниежүзілік сауда орталығы аумағында PATH пойыздары үшін жоспарланған терминалы болды, ол Дүниежүзілік сауда орталығы құлаған кезде қирады. Жаңа терминалдың алдын ала жоспарына оны бұрынғы Хадсон терминалының жанында және Метрополитен көлік басқармасының (MTA) Бродвей-Нассау/Фултон-стрит станциясына жақын, Черч-стрит астында орналастыру кірді. Жаңа терминалда метромен тікелей байланыс болады; бұрын Дүниежүзілік сауда орталығына Кортлендт және Гринвич көшелеріндегі, Кортлендт және Черч көшелеріндегі және Чемберс және Веси көшелерінің арасындағы Черч көшесіндегі үш метро станциясы қызмет көрсеткен. 2002 жылдың қаңтар айында төменгі Манхэттенде біріктірілген транзиттік хаб құру жоспары жарияланды. Бұл бастаманың бір бөлігі ретінде төменгі Манхэттенге қалалық пойыздар қызметінің мүмкіндігін зерттеу үшін қаражат бөлу жоспарланған. Бұл кейіннен Жоғарғы Манхэттен мен Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайы арасындағы теміржол желісін құруға бағытталған, Long Island Rail Road және AirTrain JFK арқылы жүзеге асырылатын, бірақ кейіннен тоқтатылған Жобаға айналды. Қайта құру процесінің бір бөлігі ретінде Порт басқармасы PATH терминалын Бродвей мен Фултон көшесінде орналастыруды қарастырды. Ақырында Порт басқармасы PATH терминалын Гринвич көшесіне жақын, батысқа қарай екі блокқа орналастыруды шешті. Бұл станциялар батыстағы Дүниежүзілік қаржы орталығынан шығыстағы Фултон-стрит транзиттік орталығына дейін созылатын жер асты жолдарының желісімен байланыстырылатын болады, бұл Манхэттеннің енінің жартысынан астамын қамтиды. Фултон-стрит транзиттік орталығында сондай-ақ Бродвей мен Фултон-стриттегі үлкен сауда ғимараты орналасады, ол осы кешенге басты кіреберіс болады. Фултон-стрит жобасы жаңа жолдарды, кіреберістерді және лифттерді қамтиды, олар аймақтың метро станциялары арасында ауысуды жеңілдетіп, Бродвей-Нассау/Фултон көшелеріндегі қолданыстағы станция кешенінің сыйымдылығын арттырады. 2003 жылдың сәуір айында MTA алты метро стансасын байланыстыратын Фултон көшесіндегі 750 миллион долларлық транзиттік хабтың алдын ала жоспарларын жариялады. Сол кезде Фултон-стрит станциясында бағдарлану өте қиын болды, өйткені кешендегі төрт станцияны әртүрлі компаниялар әртүрлі уақытта салған. MTA бастапқыда транзит орталығының негізгі ғимаратына орын беру үшін Джон көшесіндегі Корбин ғимаратын бұзуды жоспарлаған. 2003 жылдың желтоқсанында Федералды транзиттік басқарма төменгі Манхэттендегі үш транзиттік жобаға барлығы 2,85 миллиард доллар бөлді. PATH станциясы 1,7 миллиард доллар көмек алды, ал Фултон-стрит транзиттік орталығы 750 миллион доллар, ал Оңтүстік паром терминалы 400 миллион доллар алды.

Жоспарлау және қысқартулар

Басқа метро станцияларының жөндеу жұмыстарымен салыстырғанда, Фултон-стрит транзиттік орталығының қаржыландыруы сенімді болды, өйткені жоба 11 қыркүйек оқиғасынан кейін құрылған қалпына келтіру қорынан ақшамен қаржыландырылды. Транзиттік орталыққа қаржыландыру қамтамасыз етілгеннен кейін, 2004 жылы жобаның қоршаған ортаға тигізетін әсері туралы есеп жарияланды. Сол жылы Николас Гримшоу & Партнерс және Ли Харрис Померой Ассошиэйтс сияқты архитектура фирмаларының тобы Фултон-стрит транзиттік орталығын жобалау үшін шақырылды. 2005 жылдың ортасына қарай жоба әлі де түзетулерден өтуде болды және 2005 жылдың қазанына дейін аяқталуы жоспарланған. Солтүстікке қарай бір блоктан МТА транзиттік орталықтың басты ғимаратының жанындағы 148 дүкен иесін шығарып, орнын ауыстыру процесін бастады. Жылжымайтын мүлікті сатып алуға кеткен шығын да 50 миллион доллардан 157 миллион долларға дейін өсті. 2006 жылдың мамырына қарай бюджет 850 миллион долларға жуықтап, жоспарланған аяқталу мерзімі 2009 жылдың маусымына ықпалдасты. 45 миллион долларға бюджеттен асып кеткеніне қарамастан, МТА Фултон орталығы жоспары қысқартылмайды деп мәлімдеді. 2006 жылдың қарашасында МТА Кортландт-Черч көшелері мен Дүниежүзілік сауда орталығы станциялары арасында тегін ауысу құру туралы хабарлады, бұл шараға қосымша 15 миллион доллар жұмсалмақ. 2007 жылдың ақпанына қарай жобаның болжамды құны 888 миллион долларға жетті, ал МТА 41 миллион долларды өз қаражатынан төлеуге уәде берді. Аяқталу мерзімі 2009 жылдың қазаны деп белгіленді. Сонымен қатар, МТА-ның басқа да капиталдық құрылыс жобаларының құны да өсті. Жағдай 2008 жылдың қаңтарында МТА тағы үш ірі жобаның (7-ші желінің кеңейтілуі, Екінші авенюдегі метро және Шығыс жағына қол жеткізу) жалпы сомасы 1 миллиард долларды құрайтын бюджеттен асып кеткенін жариялағанда шиеленісті. Басты ғимаратты есептемегенде, жобаның құны 903 миллион долларға жетеді деп күтілді. Басты ғимарат салынса, тағы 250 миллион доллар қажет болады. Бюджеттен асып кетудің себебі МТА құрылыстың бір кезеңі үшін 870 миллион долларлық бірден-бір ұсыныс алғандығында, ал бұл кезеңге бөлген бастапқы қаражат 408 миллион доллар ғана болған. Құрылыстың аяқталу мерзімі 2010 жылға дейін ықпалдасты, сондай-ақ МТА Фултон орталығы жоспарын 30 күндік тексеруге жіберді. Осы уақытта, көршілес Дүниежүзілік сауда орталығының құны да 2,2 миллиард доллардан 3,4 миллиард долларға дейін өсті. Қаржыландыруды қысқарту бірнеше дизайн өзгерістеріне әкелді. Кортландт-Черч көшелері мен Дүниежүзілік сауда орталығы станциялары арасындағы тегін ауысу жоспардан алынып тасталды, бірақ кейін МТА қаражатымен қайта қосылды. Дей көшесінің астындағы өткел де тарытылды. МТА учаскенің дерлік барлық бөлігін қоғамдық алаңға айналдырып, алаңнан қарапайым метро кіреберісін салу мүмкіндігін жоққа шығармады. 2008 жылдың маусымында Нью-Йорк және Нью-Джерси Порттық басқармасының атқарушы директоры Крис Уорд Фултон-стрит және Дүниежүзілік сауда орталығы жобаларының бюджеттен асып кетуі туралы есеп дайындады, оны Нью-Йорк штатының губернаторы Дэвид Паттерсонға ұсынды. Фултон-стрит транзиттік орталығының қаржыландыру тапшылығына қарамастан, Федералдық транзиттік басқарма Фултон орталығымен байланысты бюджеттен асып кетуді қаржыландырудан бас тартты. Алайда, МТА жобаны қаржыландыруға көмектесу үшін 2009 жылғы федералдық ынталандыру ақшасын пайдаланды. 2009 жылдың қаңтарында МТА қосымша ынталандыру ақшасы түрінде 497 миллион доллар алды, бұл Фултон-стрит транзиттік орталығының жалпы құнын 1,4 миллиард долларға жеткізді. Қаланың ірі қоғамдық құрылыс жобаларына арналған көрме аясында МТА жер үстіндегі жағдайды былайша сипаттады: "Жер үстіндегі ғимараттың соңғы бөлшектері пысықталуда. 115 жыл бұрын салынған Корбин ғимараты Бродвей және Джон көшелерінің бұрышында қайта жаңартылып, транзиттік орталық кіреберісінің дизайнына енгізіледі. Транзиттік орталық – көрнекті дизайны бар және қала орталығына және төмендегі транзиттік жүйеге көзге көрінетін портал болатын орталық".

Құрылыс

2009 жылы қаржыландырылғаннан кейін, MTA Capital Construction компаниясы Фултон орталығы жобасының әртүрлі кезеңдерін ашу жоспарын жариялады. IND мезонині сияқты жер асты байланыстарының көп бөлігі алдымен салына бастау керек еді. Жоба бастапқы станция кешеніндегі төрт станцияның екеуін жаңартуды қамтыды. Дей-стрит өткелінің құрылысы аяқталғаннан кейін, 2009 жылдың 25 қарашасында жоғары платформа бірінші болып ашылды. 2011 жылдың 6 қыркүйегінде оңтүстік платформа жаңартылып, жаңа жер асты жолымен қайта ашылды, бұл Ұлттық 11 қыркүйек ескерткіші мен мұражайының ашылуымен сәйкес келеді. Комплекстің батыс жағындағы Лексингтон-авеню желісінің станциясы 2008 жылдан бастап жаңартылды.

Кіру орындары

Фултон-стрит станциясы кешенін қайта ұйымдастырудың бір бөлігі ретінде және Фултон-орталық жобасының құрылыс кезеңдерінде жолаушылар ағынының тығырын азайту мақсатында, бірнеше жаңа кіреберістер ашылды және кейбір қолданыстағы кіреберістер жабылды. 2007 жылдың қаңтар айында MTA Мейден Лейн мен Бродвей көшелерінің оңтүстік-шығыс бұрышында жаңа кіреберіс ашты. Джон-стрит кіреберісі сияқты, ол негізінен Лексингтон авеню желісінің солтүстік платформасына қызмет ететін болды. Сол айда Кортландт көшесінде, Бродвейден көше бойында, оңтүстік платформаға ұқсас кіреберіс құрылысы басталды. Бұл кіреберістердің ашылуы Лексингтон авеню желісі платформаларын жөндеу және Дей-стрит өткеліне қатысты жұмыстар кезінде Джон-стрит кіреберісін (солтүстік платформа) және Дей-стриттегі кіреберісті (оңтүстік платформа) уақытша жабуға мүмкіндік берді. 2011 жылдың 1 тамызында кешеннің шығыс жағындағы Уильям көшесі, 135 нөмірдегі кіреберіс ашылды. Бұл IND Eighth Avenue Line платформасының үстіндегі ауысу мезонинінің біртіндеп ашылуымен бірге аяқталды. McAlpin қонақ үйінен табылған терракоталық қабырғалық сурет және темір қақпа жаңа 135 Уильям көшесіне орналастырылды. 129 Фултон көшесіндегі қосымша кіреберіс Нассау-стрит желісінің платформасына және Сегізінші авеню желісінің мезониніне лифт арқылы қосылуды қамтамасыз етеді. Құрылыс жұмыстарының нәтижесінде 2011 жылдың көп бөлігінде Фултон көшесіндегі кіреберістердің солтүстік-батыс (Санкт-Полс капелласының жанында) және оңтүстік-батыс бұрыштары уақытша жабылды. Екеуі де 2012 жылдың бірінші жартысында қайта ашылды. Оңтүстік платформаға кіреберіс – Дей-стрит (195 Бродвей) 2012 жылдың 1 мамырында Дей-стрит өткеліне қатысты жұмыстар мен оңтүстік платформаны жөндеуге байланысты тұрақты түрде жабылды. Оның орнына 2012 жылдың қыркүйек айының соңында ашылған Дей-стрит бас үйі салынды. 129 Фултон көшесі мен 150 Уильям көшесіндегі тұрақты кіреберістер оңтүстік және солтүстік платформаларға қол жеткізуді қамтамасыз етеді. 129 Фултон көшесінде лифтпен кіруге болады. Басқа кіреберістерге Дей-стрит өткелінің бас ғимараты (2012 жылы ашылды) жатады. Бұрын Фултон-стриттегі Бродвей-Жетінші авеню желісі платформасына апаратын ауысу өткелі өзгертілген болатын. Барлық ауысулар IND платформасы арқылы жүзеге асырылды, ол Сегізінші авеню желісіне қызмет көрсетеді. BMT Nassau Street Line платформаларының қабаттасқан орналасуы IND мезонин деңгейлерін екіге бөледі. Шығыс жартысы Нассау көшесінен Уильям көшесіне дейін, оңтүстік Нассау-стрит желісінің платформасынан Бродвей-Жетінші авеню желісінің платформасына дейін созылады. Сол сияқты, мезониннің батыс жартысы Нассау көшесінен Бродвейге дейін, солтүстік Нассау-стрит желісінен Лексингтон авеню желісінің платформаларына дейін созылады. Аусысушы жолаушылар мезониннің екі жартысы арасында жүру үшін үшінші қабаттағы IND платформасын пайдалануы керек, өйткені Нассау-стрит желісінің платформалары бірінші және екінші қабаттардағы мезонинді екіге бөледі. 2012 жылдың қаңтарына қарай Батыс мезонині солтүстік Нассау-стрит желісінің платформаларына ашылды. 2012 жылдың маусым айында Лексингтон авеню желісінің платформаларының астындағы, Фултон көшесінің астынан өтетін жер асты өткелі қайта ашылды және Батыс мезонинімен қосылды. Жаңа өткелдің ашылуымен бірге оңтүстік Лексингтон авеню желісінің платформасына қосылатын ескі жер асты өткелі бірден жабылды. Нәтижесінде Батыс мезонині толыққанды аяқталды. Ол оңтүстік Лексингтон авеню желісі пойыздарына кіреберіс ретінде және көптен күткен Дей-стрит өткеліне басты кіру нүктесі ретінде қызмет етеді.

Фултон ғимараты

Фултон орталығы жобасының негізгі ғимараты, 2012 жылдың тамызында MTA-ның ұсыныс сұранысында Фултон ғимараты деп аталған, үш қабатты, шынымен қапталған ғимарат. Оның үстіндегі люк табиғи жарықты негізгі ғимаратқа және Лексингтон авенюі желісі станциясының жоғарғы платформасына өткізеді. Оны Николас Гримшоу және Джеймс Карпентер Дизайн Ассошиэйтс жасаған. Оның құрылысы 2007 жылы бұзылған Бродвей көшесінің шығыс жағындағы төрт ғимараттың орнын басты. 2009 жылы құнының өсуіне байланысты Фултон ғимаратын салу тоқтатылуға жақын болды. The Guardian газетінің бір рецензенты бұл құрылысты "сұрғылт және шыныдан жасалған, сауда орталығының орны жоқ сезімін беретін" деп сынады. Люкте 88 шыны жапырақша бар, олар жыл бойы күн сәулесін ғимараттың ортасына бағыттайды. Нью-Йорк метрополитеніндегі соңғы мақсатты люк 1945 жылы жабылған ескі Сити-холл станциясында болды.

Бөлшек сауда кеңістігі

MTA қызметкерлері Нью-Йорктің "Келесі үлкен қоғамдық кеңістігі" деп атаған Фултон ғимараты саудаға баса назар аударылып, Вестфилд Дүниежүзілік сауда орталығының бір бөлігі ретінде кең сауда алаңымен жобаланған. Бөлшек сауда дүкендері "C2" (IND Mezzanine деңгейімен бірдей), "C1M" (Лексингтон авенюі желісінің платформалары деңгейімен бірдей) және жер қабатында орналасқан. Сонымен қатар, 2011 жылдың қазан айындағы мүдделі тараптармен өткен отырыста MTA ұсынған баяндамада жер қабатында "базар кафелері", екінші қабатта "танымал мейрамханалар мен барлар", ал ғимараттың үшінші және жоғарғы қабатында белгілі брендті жалға алушы болуы мүмкін екендігі көрсетілген. Сауда алаңын қосу 2012 жылдың мамыр айында "Фултон-стрит транзиттік орталығы" атауын жаңартуға және жалға алушыларды тарту үшін оны қарапайым "Фултон орталығы" деп өзгертуге себеп болды. MTA Фултон орталығының сауда бөлімін басқаруды жеке компанияларға тапсырып, оны транзиттік орталықтан бөлек, сауда орталығына айналдыруға тырысты. Сауда алаңдары МТА үшін жылжымайтын мүлік ретінде қосымша кіріс әкелуге бағытталған. 2012 жылдың шілдесінде MTA 65 000 шаршы фут сауда және коммерциялық алаңды бас жалға алу бойынша әртүрлі компаниялардан ұсыныс сұрады. Бұл алаңға Корбин ғимараты, Дей-стрит өткелі және бас ғимарат кіреді. MTA 2012 жылдың 2 тамызында ұсыныс сұранысын (RFP) жариялады. Ұсыныстар 2012 жылдың 2 қарашасына дейін қабылданды. MTA-ның RFP-сіне сәйкес, негізгі ғимарат "Фултон ғимараты" деп аталады, бұл Корбин ғимараты сияқты басқа да байланысты құрылыстардан оны ажырату үшін жасалған.

Корбин ғимараты

Корбин ғимараты 1889 жылы салынған және ресми қалалық және ұлттық ескерткіш болып табылады, ол Фултон ғимаратына іргелес орналасқан. Бастапқыда бұзуға жоспарланған ғимарат, Фултон орталығы жобасының аясында қайта жаңартылып, жалпы көлік кешеніне енгізілді. Онда көше деңгейіндегі сауда орындарымен қатар коммерциялық кеңселер де орналасқан. Ғимарат Лексингтон даңғылы желісі платформаларын жөндеу және көлік ғимаратын салу кезінде нығайтылды. Бұл жоба аясында дизайн элементтері, тарихи интерьері мен фасады сақталды. Ғимараттың өзі жобаға толық интеграцияланған, Джон көшесіндегі эскалаторлар Лексингтон даңғылы желісі платформаларына және Фултон ғимаратына түседі. Корбин ғимараты 2012 жылдың желтоқсан айында қайта ашылғанда, бөлшек сауда алаңы қайтадан жер қабатына оралды. Дегенмен, аралық ғимарат Фултон ғимаратының бір бөлігі саналады. Кешен ресми түрде 2014 жылдың 10 қарашасында ашылды, ол жоспардан жеті жылға кешігіп, бюджеттен 650 миллион долларға асып кетті, бұл Нью-Йорк қаласындағы осындай рейтинг алған алғашқы метро станциясы болды. Фултон-стрит станциясынан Чемберс-стрит/Парк-плейс/Кортлендт-стрит станциясына дейінгі жол 2014 жылдың қарашасында Фултон орталығының қалған бөлігімен бірге ашылды. 2016 жылдың мамыр айында Дүниежүзілік сауда орталығының көлік хабына қосымша бөлім ашылды. Кортлендт-Черч-стрит станциясы мен Дүниежүзілік сауда орталығы станциясы арасында ақысыз ауысу жоспарланған, бірақ шығынның артуына байланысты бұл жоспардан бас тартылды. 2018 жылдың 8 қыркүйегінде Кортлендт-Черч/Дүниежүзілік сауда орталығы және Фултон-стрит станцияларының тарифтік бақылауынан тыс, WTC Кортлендте жеке ауысу ашылды. Оған жауап ретінде MTA Вестфилдтің жалдау шартын бұзуына қарсы федералдық сотқа шағымдануға мәжбүр болды.