Кіріспе

Австралиядағы федералды сайлау

1963 жылғы 30 қарашада Австралиядағы федералды сайлау өтті. Өкілдер палатасының барлық 122 мандаты сайлауға қойылды. Премьер-министр сэр Роберт Мензис басқаратын либералдық-елдік коалициялық үкімет, Артур Калвелл басқаратын оппозициялық Лейбористік партиядан үлкен артықшылыққа ие болды. Бұл федералды үкіметтің жеті мәрте қатарынан билікте болуының жалғыз жағдайы болды. Бұл Австралияда ондық жүйеге көшуден бұрынғы соңғы федералды сайлау болды.

Өмірбаян

Сайлау Өкілдер палатасының мерзімінен бұрын таратылуынан кейін өтті. Австралия Премьер-Министрі сэр Роберт Мензис екі жылдың ішінде сайлау шаруасына кірісу себебін Палатадағы жұмысқа қабілетті көпшіліктің жеткіліксіздігімен түсіндірді. 1961 жылғы сайлауда үлкен басымдықпен, тек екі орынмен жеңіске жетілген болатын. Мерзімінен бұрынғы Палата сайлауының салдарынан 1974 жылға дейін Сенат пен Палата бөлек сайланды. Бұл "Гейр ісі" оқиғасында маңызды рөл атқарды. Сэр Роберт Мензис басқаратын Либералдық партия мен Джон Макьюэн басқаратын Отандастар партиясының коалициялық үкіметі Артур Калвелл басқаратын Австралия Еңбек партиясынан айтарлықтай көп дауыспен қайта сайланды. Осы сайлауда, 1 қарашада күшіне енген Ұлттық сайлау заңына енгізілген түзетулердің арқасында, жергілікті австралиялықтар федералды сайлауда басқа сайлаушылармен тең құқықтарда алғаш рет дауыс беруге мүмкіндік алды. Бұл түзету Батыс Австралия, Квинсленд және Солтүстік территориядағы жергілікті халықтарға сайлау құқығын берді. Басқа штаттардағы жергілікті тұрғындардың дауыс беру құқығы 1949 жылдан бері қолданылып келеді.

Мемлекеттік емес мектептерге мемлекеттік көмек

Сайлау мемлекеттік емес мектептерге мемлекеттік көмек көрсету мәселесінің түпкілікті шешілуімен ерекшеленді. 1962 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Гулберн қаласында мектеп оқушылары ереуілге шықты. Денсаулық сақтау органдары католик бастауыш мектебіне үш қосымша дәретхана орнатуды ұсынды. Католик шіркеуі қосымша дәретханалар орнатуға қаржысы жетпейтінін мәлімдеді. Архиепископтық мектептерді жабылып, оқушыларды мемлекеттік мектептерге жіберді. Жергілікті мектептерге тіркелуге 1000-ға жуық бала келді, бірақ мемлекеттік мектептердің сыйымдылығы жетпеді. Бұл ереуіл жалпыұлттық назарға ілікті. Жаңа Оңтүстік Уэльстің премьер-министрі Роберт Хефрон мемлекеттік емес мектептердегі ғылыми зертханаларды қаржыландыруға уәде берген еді. Алайда, Лейбористік партияның федералды атқару комитетінің отырысында бұл саясат күшін жойды. Лейбористік партияның (ALP) жарғыларына сәйкес, партияның ұлттық конференциясы сессияда болмаған кезде, партия саясаты үшін федералды атқару комитеті жауапты болды. Мензис мемлекеттік көмек көрсету, ғылыми блоктар және мемлекеттік және мемлекеттік емес мектептерде оқитын студенттерге арналған Ұлт Достастығының стипендияларын партиялық платформасының бір бөлігі ретінде жариялап, мерзімінен бұрын сайлау шақырып, осы арқылы католик сайлаушыларын дәстүрлі түрде қолдаған Лейбористік партиядан суырып алды. Лейбористік партия мен оның католик сайлау округі арасындағы бұл айырымды жоюға шамамен он жыл уақыт кетті. Көптеген мемлекеттік емес мектептер католиктерге тиесілі болды. Лейбористік партия алғашқы дауыс беруде -2,43% төмендеді және он мандаттан айырылды. Ел партиясы 1955 жылдан бері алғаш рет Демократиялық еңбек партиясының (DLP) дауысынан басым түсті; DLP Лейбористік партияның католик қанатынан туындаған болатын. Дегенмен, Либералдық партия сайлауда жеңіске жету үшін мемлекеттік көмек мәселесіне толығымен тәуелді болған жоқ; "36 жүзсіз адам" сияқты басқа да мәселелер Лейбористік партияға зиян келтірді.

Солтүстік-Батыс мыс коммуникациялық қондырғысы

Сайлаудағы тағы бір маңызды мәселе – АҚШ-тың Солтүстік-Батыс Кейп аймағында байланыс құрылысын салу туралы ұсынысы болды, ол АҚШ-тың ядролық су асты кемелерінің қабілетін арттыруға көмектесер еді. 1963 жылдың наурыз айында Австралия Еңбек партиясының (АЛП) арнайы федералдық конференциясы шақырылып, тар басымдықпен базаны қолдады. Солшыл фракция Австралия топырағында, әсіресе Американың ядролық қару-жарақты дамытуына көмектесетін шетелдік базаға қарсы болды.

"36 бетсіз адам"

1963 жылдың наурыз айында АЛП федералдық конференциясы барысында журналист Алан Рид Канберра қаласының Кингстон шағын ауданындағы конференция өткен орынның сыртында Артур Калвелл мен Гоф Уитламның суретін түсірді. Калвелл Өкілдер палатасындағы оппозиция жетекшісі болса, ал Уитлам оның орынбасары болғанмен, екеуі де конференцияға қатысуға құқылы емес еді, себебі конференция әр штаттың АЛП бөлімшесі сайлаған алты мүшеден тұрды. Рид АЛП-ны "36 беймәлім адам" басқарады деп қынжырды – бұл айыптауды Мензиес пен Либералдық партия сайлау үгітінде пайдаланып, 40 жылдан астам уақыт өткен соң да есімізде сақтап келеміз.

АҚШ президенті Кеннедидің өлтірілуі

Сайлауға бір апта қалғанда, 1963 жылдың 22 қарашасында АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди қатыл жанжар болды. Сенат президенті Алистер Макмуллин Вашингтондағы жерлеу рәсімінде Австралияны өкілдік етті. Осы трагедия Мензистің беделін нығайтуға септігін тигізді деген пікір бар.

Нәтижелер

+ Өкілдер палатасы (IRV) – 1963–66 – Қатысу 95.73% (CV) – Жарамсыз 1.82% Партиялық дауыстар % Орын ауысуы Либералдық-Елдік коалициясы 2,520,321 46.04 +3.95 72 +10 Либералдық партия 2,030,823 37.09 +3.51 52 +7 Елдік партия 489,498 8.94 +0.43 20 +3 Еңбек партиясы 2,489,184 45.47 –2.43 52 –10 Демократиялық Еңбек партиясы 407,416 7.44 –1.27 0 0 Коммунистік партия 32,053 0.59 +0.11 0 0 Тәуелсіздер 25,739 0.47 –0.21 0 0 Барлығы 5,474,713 122 Екі партиялық басымдық Либералдық-Елдік коалициясы Жеңіс 52.60 +3.10 72 +10 Еңбек партиясы 47.40 –3.10 50 –10 1961 жылғы Австралия федералды сайлауы мен 1964 жылғы Австралия Сенаты сайлауына қараңыз.

Орындықтар иелерін ауыстырады

1963 жылға дейінгі орын 1963 жылдан кейінгі орын Партия мүшесі Маржа Маржа партия мүшесі Боумен, Qld Еңбекші Джек Комбер 1.9 3.3 1.4 Уайли Гиббс Либералды Коннинг, WA Либералды Нил МакНилл 17.9 2.2 Джон Халлетт Ауылдық Коупер, NSW Еңбекші Франк МакГурен 1.8 4.8 3.0 Иан Робинсон Ауылдық Эванс, NSW Еңбекші Джеймс Монаган 8.7 7.8 Малкольм Маккей Либералды Хьюм, NSW Еңбекші Артур Фуллер 0.9 1.7 0.8 Иан Петтит Ауылдық Лилли, Qld Еңбекші Дон Камерон 1.3 4.8 3.5 Кевин Кернс Либералды Митчелл, NSW Еңбекші Джон Армитаж 3.4 6.5 3.1 Лес Ирвин Либералды Паркс, NSW Еңбекші Лес Хейлен 4.2 5.9 1.7 Том Хьюз Либералды Петри, Qld Еңбекші Реджинальд О'Брайен 0.7 4.2 3.5 Алан Хулм Либералды Филипп, NSW Еңбекші Сид Эйнфельд 1.4 4.2 2.8 Уильям Астон Либералды Сент-Джордж, NSW Еңбекші Лионел Клей 4.9 7.2 2.3 Лен Босман Либералды