Роберт Гордон Мензис: Австралияның ұзақ жыл қызмет еткен премьер-министрі

Кіріспе

Австралияның 12-ші премьер-министрі (1939–1941; 1949–1966) – австралиялық саясаткер және заңгер, 1939–1941 және 1949–1966 жылдары Австралияның 12-ші премьер-министрі қызметін атқарды. Өзінің алғашқы мерзімінде Біріккен Австралия партиясының (UAP) басшысы, ал кейіннен Австралия Либералдық партиясының тұңғыш басшысы болды, оның құрылуы мен саясаты мен саяси бағыт-бағдарымен айналысты. Австралия тарихында ең ұзақ премьер-министр болып қызмет еткен адам. Мензис Мельбурн университетінде заңды оқып, Мельбурнның жетекші заңгерлерінің біріне айналды. 1932–1934 жылдары Викторияның вице-премьері болды, содан кейін Федералды парламентке өтті, одан кейін Джозеф Лайонстың үкіметінде Австралияның бас прокуроры және өнеркәсіп министрі болды. 1939 жылдың сәуір айында Лайонстың қайтысынан кейін Мензис Біріккен Австралия партиясының (UAP) басшысы болып сайланды және премьер-министр ретінде ант берді. 1939 жылдың қыркүйегінде Австралияның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына рұқсат берді және Черчилльтің соғыс кабинетінің отырыстарына қатысу үшін төрт ай Англияда болды. 1941 жылдың тамызында Австралияға оралғанда, Мензис партиясының қолдауын жоғалтқанын байқады және осы себепті премьер-министр лауазымынан кетті. Кейіннен жаңа Либералдық партияны құруға көмектесті және 1945 жылдың тамызында оның тұңғыш басшысы болып сайланды. 1949 жылғы федералды сайлауда Мензис Либералдық-Елдік коалициясын жеңіске жеткізіп, премьер-министр болып қайта келді. Оның үй мен отбасыға деген шақыруы, радио арқылы сендіретін сөйлесулер арқылы, экономиканың өсуімен және орта таптың құндылықтарының үстемдігімен сәйкес келетін ұлттық рухпен үйлесім тапты; Австралияның Еңбек партиясының қолдауы да суық соғыстың қаупінен әлсіреді. 1955 жылдан кейін оның үкіметі Еңбек партиясынан бөлініп шыққан Демократиялық Еңбек партиясынан да қолдау алды. Мензис екінші мерзімінде жеті рет қатарынан сайлауда жеңіске жетіп, 1966 жылдың қаңтарында премьер-министр лауазымынан кетті. Бірінші басқарудың сәтсіздіктеріне қарамастан, оның үкіметі Австралияның астанасы Канберраны дамыту, соғыстан кейінгі иммиграциялық схеманы кеңейту, жоғары білім беруге баса назар аудару және ұлттық қауіпсіздік саясатымен еске алынады, оның арқасында Австралия Корея соғысына, Малайялық төтенше жағдайға, Индонезия-Малайзия қақтығысына және Вьетнам соғысына әскерлер жіберді.

12th prime minister of Australia (1939–1941; 1949–1966)
other people with the same name

Sir Robert Gordon Menzies (20 December 1894 – 15 May 1978) was an Australian politician and lawyer who served as the 12th prime minister of Australia from 1939 to 1941 and 1949 to 1966. He held office as the leader of the United Australia Party (UAP) in his first term, and subsequently as the inaugural leader of the Liberal Party of Australia, which he was responsible for establishing and defining in policy and political outreach. He is the longest serving prime minister in Australian history. Menzies studied law at the University of Melbourne and became one of Melbourne's leading lawyers. He was Deputy Premier of Victoria from 1932 to 1934, and then transferred to Federal Parliament, subsequently becoming Attorney General of Australia and Minister for Industry in the government of Joseph Lyons. In April 1939, following Lyons's death, Menzies was elected leader of the United Australia Party (UAP) and sworn in as Prime Minister. He authorised Australia's entry into World War II in September 1939, and spent four months in England to participate in meetings of Churchill's war cabinet. On his return to Australia in August 1941, Menzies found that he had lost the support of his party and consequently resigned as Prime Minister. He subsequently helped to create the new Liberal Party, and was elected its inaugural leader in August 1945. At the 1949 federal election, Menzies led the Liberal–Country coalition to victory and returned as prime minister. His appeal to the home and family, promoted via reassuring radio talks, matched the national zeitgeist as the economy grew and middle class values prevailed; the Australian Labor Party's support had also been eroded by Cold War scares. After 1955, his government also received support from the Democratic Labor Party, a breakaway group from the Labor Party. Menzies won seven consecutive elections during his second term, eventually retiring as prime minister in January 1966. Despite the failures of his first administration, his government is remembered for its development of Australia's capital city of Canberra, its expanded post war immigration scheme, emphasis on higher education, and national security policies, which saw Australia contribute troops to the Korean War, the Malayan Emergency, the Indonesia–Malaysia confrontation, and the Vietnam War.

Туған жері және отбасылық тарихы

Роберт Гордон Мензис 1894 жылғы 20 желтоқсанда Виктория штатының Джепарит қаласында, ата-анасының үйінде дүниеге келді. Ол Кейт (құрметті аты Сэмпсон) және Джеймс Мензистің бес баласының төртіншісі болды; оның екі үлкен ағасы, үлкен әпкесі Изабель және кіші інісі болды. Мензис – екі Австралияда туған ата-анасы бар алғашқы Австралия премьер-министрі: оның әкесі Балларатта, ал анасы Кресвикте туған. Оның әкесі мен анасы тарапынан барлық ата-бабалары Виктория алтын асығынан тартылып, Австралияға келген. Оның анасының ата-бабалары Англияның Корнуолл аймағындағы Пензанс қаласында туған. Оның әкесінің әкесі, сонымен қатар Роберт Мензис, Шотландияның Ренфрушир округінде дүниеге келді және 1854 жылы Мельбурнге келді. Келесі жылы ол Файфтен шыққан аяқ шебердің қызы Элизабет Бэндке үйленді. Мензис өзінің шотландтық тегімен мақтанды және өзінің тегін дәстүрлі шотландша айтуды ('/mɪŋɪs/ MINGiss) қалаған, оны жазуынша ('/mɛnziːz/ MENzeez) емес. Осыдан оның "Миң" деген лақап аты пайда болды, кейіннен комикстегі кейіпкердің атымен "Мейірімсіз Миң" деп аталды. Ортаңғы есімі Чарльз Джордж Гордонның құрметіне қойылған. Мензис отбасы Роберт туғанға бір жыл бұрын, шағын Виммера қалашығы Жепаритке көшіп келген. 1891 жылғы халық санағы бойынша, елді мекенде бар болғаны 55 адам тұрған. Оның үлкен балалары Балларатта туған, оның әкесі Феникс қорытатын зауытында локомотивтерді бояушы болып жұмыс істеген. Жаңа өмірді бастауды көздеп, ол отбасын Джепаритке көшіріп, жалпы дүкенді иеленді, ол "өсіп-өркендеудің орнына, күйреуден сақталды". Мензис бала кезінде оның үш жақын туысы парламентке сайланды. Оның інісі Хью 1902 жылы Виктория заң шығару жиналысына сайланды, содан кейін 1911 жылы оның әкесі, ал тағы бір інісі Сидней Сэмпсон 1906 жылы федералды Австралияның Өкілдер палатасына сайланды. Үшеуі де ауылдық округтерді өкілдік етті және бірнеше мерзімнен кейін сайлауда жеңіліске ұшырады. Мензистің анасының әкесі Джон Сэмпсон кәсіби одақ қозғалысында белсенді болды. Ол болашақ Австралия Еңбек партиясының депутаты Уильям Спенспен бірге құрған Кресвик кеншілер қауымдастығының алғашқы президенті болды және кейіннен Біріккен кеншілер қауымдастығында белгілі болды.

Robert Gordon Menzies was born on 20 December 1894 at his parents' home in Jeparit, Victoria. He was the fourth of five children born to Kate (née Sampson) and James Menzies; he had two elder brothers, an elder sister Isabel, and a younger brother. Menzies was the first Australian prime minister to have two Australian born parents: his father was born in Ballarat and his mother in Creswick. His grandparents on both sides had been drawn to Australia by the Victorian gold rush. His maternal grandparents were born in Penzance, Cornwall. His paternal grandfather, also named Robert Menzies, was born in Renfrewshire, Scotland, and arrived in Melbourne in 1854. The following year he married Elizabeth Band, the daughter of a cobbler from Fife. Menzies was proud of his Scottish heritage, and preferred his surname to be pronounced in the traditional Scottish manner ('/m//ɪ//ŋ//ɪ//s/ MINGiss) rather than as it is spelled (/'//m//ɛ//n//z//i//z/ MENzeez). This gave rise to his nickname "Ming", which was later expanded to "Ming the Merciless" after the comic strip character. His middle name was given in honour of Charles George Gordon. The Menzies family had moved to Jeparit, a small Wimmera township, in the year before Robert's birth. At the 1891 census, the settlement had a population of just 55 people. His elder siblings had been born in Ballarat, where his father was a locomotive painter at the Phoenix Foundry. Seeking a new start, he moved the family to Jeparit to take over the general store, which "survived rather than prospered". During Menzies's childhood, three of his close relatives were elected to parliament. His uncle Hugh was elected to the Victorian Legislative Assembly in 1902, followed by his father in 1911, while another uncle, Sydney Sampson, was elected to the federal Australian House of Representatives in 1906. Each of the three represented rural constituencies, and were defeated after a few terms. Menzies's maternal grandfather John Sampson was active in the trade union movement. He was the inaugural president of the Creswick Miners' Association, which he co founded with future Australian Labor Party MP William Spence, and was later prominent in the Amalgamated Miners' Association.

Балалық шақ

Мензис пен оның бауырлары өскенде "шағын қаланың әдеттегі қуаныштары мен достығын" бастан өткерді. Ол 1899 жылы Jeparit мемлекеттік мектебінде, бір сыныптық мектепте формалды білімін бастады. Оның жүлделі эсселерінің бірі, "Соғыс кезіндегі заң үстемдігі", Харрисон Мурдың кіріспе сөзімен брошюра ретінде жарияланды, ол заң факультетінің деканы болған. 1916 жылы Мензис Студенттік өкілдер кеңесінің президенті және Мельбурн университеті журналының редакторы болып сайланды. Ол журналға проза мен поэзия жазды, сондай-ақ жыл соңындағы қойылымға "кішкентай Билли Хьюз" туралы ән жазды. Мензис сонымен қатар Студенттік Христиандық одақтың президенті, Тарихи қоғамның негізін қалаушы мүшесі және Заң студенттері қоғамының белгілі мүшесі болды. Ол "бакалавриат қауымдастығының ерекше дарынды және сөзді мүшесі" ретінде танымал болды және шебер дебатшы ретінде белгілі болды. Алайда, ол кейінірек мансабында қиындықтар тудыратын мақтанғақ және текетірестік қасиеттерін де дамыта бастады. Оның заң факультетіндегі сыныптасы және болашақ парламенттік әріптесі Перси Джоске Мензистің студент кезінде "ақымақтарды жақсы көретінін" атап өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мензис 1915 жылдан 1919 жылға дейін Мельбурн университетінің қарулы жасағында (жартылай штаттық милиция бөлімінде) міндетті әскери қызметін өтеді. Бұл бөлім тиімді болған жоқ және Мензис күнделігінде тіпті мылтықпен ату сияқты қарапайым дағдыларды оқытудың да нашар екенін жазды. Ол 1915 жылдың 6 қаңтарында екінші лейтенант болып тағайындалды. Көптеген құрбыларынан айырмашылығы, ол шетелдегі қызметке ерікті түрде бармады, бұл кейінірек саяси қарсыластары оған қарсы пайдаланды; 1939 жылы ол оны "мен қатысқан әрбір науқанда батып өткен лай ағыны" деп сипаттады. Мензис әскерге бармау шешімінің себептерін ешқашан жарияламады, тек олардың "мәжбүрлі" және оның "жеке және отбасылық мәселелерімен" байланысты екенін айтты. Оның екі үлкен бауыры шетелде қызмет етті. 1972 жылғы сұхбатта оның бауыры Фрэнк Мензис "отбасылық кеңесте" Роберттің әскери қызметке шақырылмауына шешім қабылданғанын еске алды. Олар отбасының үш ересегінен екеуінің шетелде қызмет етуі соғысқа жеткілікті патриоттық үлес деп санайды және Роберт академиялық мансабын жалғастырса, отбасының мүддесі жақсы болады деп ойлады. Әкесі Джеймстің денсаулығы нашарлап, эмоционалдық тұрақсыздығы болғандықтан, үлкен ұлдарының біреуін үйде қалдыру да қажет болды. Студент кезінде Мензис міндетті шетелге әскерге шақыруды қолдаған, егер ол іске асса, ол бірінші болып шақырылар еді. Лейтенант шеніне көтерілген ол 1921 жылдың 16 ақпанынан бастап қызметтен кетті.

Growing up, Menzies and his siblings "had the normal enjoyments and camaraderies of a small country town". He began his formal education in 1899 at the Jeparit State School, a single teacher one room school. One of his prize winning essays, The Rule of Law During the War, was published as a brochure with an introduction by Harrison Moore, the law school dean. In 1916, Menzies was elected president of the Student Representatives' Council and editor of the Melbourne University Magazine. He wrote both prose and poetry for the magazine, and also contributed a song about "little Billy Hughes" to an end of year revue. Menzies was also president of the Students' Christian Union, a founding member of the Historical Society, and a prominent member of the Law Students' Society. He had "a reputation as an "unusually bright and articulate member of the undergraduate community", and was known as a skilful debater. However, he had also begun to develop the traits of pomposity and arrogance that would cause difficulties later in his career. His fellow law student and future parliamentary colleague Percy Joske noted Menzies as a student "did not suffer fools gladly [ ] the trouble was that his opponents frequently were not fools and that he tended to say things that were not only cutting and unkind but that were unjustified". During World War I, Menzies served his compulsory militia service in the Melbourne University Rifles (a part time militia unit) from 1915 to 1919. This unit was not efficient and Menzies noted in his diary that training in even basic skills such as rifle shooting was sub standard. He was commissioned a second lieutenant on 6 January 1915. Unlike many of his contemporaries, he did not volunteer for overseas service, something that would later be used against him by political opponents; in 1939 he described it as "a stream of mud through which I have waded at every campaign in which I have participated". Menzies never publicly addressed the reasons for his decision not to enlist, stating only that they were "compelling" and related to his "intimate personal and family affairs". His two older brothers did serve overseas. In a 1972 interview, his brother Frank Menzies recalled that a "family conference" had determined that Robert should not enlist. They believed that having two of the family's three adult sons serving overseas was a sufficiently patriotic contribution to the war effort, and that the family's interests would be served best by Robert continuing his academic career. Another reason for keeping one of the elder sons home was the health of their father, James, who was physically unwell and emotionally unstable at the time. It has been noted that, as a student, Menzies supported the introduction of compulsory overseas conscription, which if implemented would have made him one of the first to be conscripted. Promoted to lieutenant, he resigned his commission with effect from 16 February 1921.

Заң мансабы

1916 жылы Мельбурн университетін заң бойынша үздік дипломмен бітіргеннен кейін, Мензис 1918 жылы Виктория адвокатурасына және Австралияның Жоғарғы сотына қабылданды. Мельбурнда жеке практикасын ашып, Мензис негізінен конституциялық құқық саласында маманданған, осы салада Викторияның көрнекті заңгері және болашақ Жоғарғы Сот судьясы сэр Оуэн Диксоннан білім алған.

Мемлекеттік саясат

1928 жылы Мензис шығыс Ярра провинциясынан Виктория заң шығарушы кеңесінің мүшесі ретінде штаттық парламентке Австралияның Ұлттық партиясынан өкіл болып кірді. Ол конституциялық демократияны, заң үстемдігін, келісімшарттардың қадірлілігін және қолданыстағы институттарды сақтауды жақтады. Еңбек партиясына күдікпен қараған Мензис теміржол сияқты белгілі бір мемлекеттік кәсіпорындарды қоспағанда, еркін кәсіпкерліктің басымдығын атап өтті. Оның кандидатурасы бұрынғы әскери қызметкерлер тобы баспада оған әскери қызметке алынбағаны үшін шабуыл жасағанда жеңіліске ұшырауға жақын болды, бірақ ол осы қиындықтан өтті. Парламентке кіргеннен кейін бірнеше апта өткен соң, ол премьер-министр Уильям Макферсон басқаратын жаңа, азшылықтағы Ұлттық штаттық үкіметте портфелі жоқ министр болып тағайындалды. Жаңа үкімет бұрынғы Еңбек партиясы үкіметі Cross Bench Country Progressives-тің қолдауын жоғалтқаннан кейін құрылды. Келесі жылы ол Нунавадинг сайлау округінің депутаты ретінде Виктория заң шығарушы Ассамблеясына ауысты. 1929 жылы ол партияның жастар бөлімі ретінде "Жас Ұлтшылдар" ұйымын құрды және оның алғашқы президенті болды. Бас прокурор және Теміржол министрі лауазымдарын атқаратын Мензис 1932 жылдың мамыр айынан 1934 жылдың шілдесіне дейін Викторияның вице-премьері болды.

Федералды саясат

1934 жылдың тамызында Мензис штаттық парламенттен кешіп, алдағы жалпы сайлауда Койонг федералды округінен Біріккен Австралия партиясы (БАП) үшін күресуге түсті. Бұл партия ұлтшылдардың, Еңбекшілердің наразыларының және Австралия партиясының оның штаттық парламентарий болған кезіндегі бірігуінің нәтижесі болды. Бұрынғы депутат Джон Латэм Австралияның Бас судьясы болып тағайындалуға дайындалу үшін мандатын босатты. Койонг – Кьюге негізделген консервативті округ болды және Мензис оңай жеңіске жетті. Ол дереу Австралияның Бас прокуроры және Лион үкіметінде Индустрия министрі болып тағайындалды. 1937 жылы ол Корольдік кеңесші болып тағайындалды. 1934 жылдың соңы мен 1935 жылдың басында, сол кездегі бас прокурор Мензис, чех еврей коммунисі Егон Киштің Австралиядан қуылмауына қатысты үкіметтің өте даулы ісін сәтсіз өндірді. Алайда, Киштің Австралияға кіруіне алғашқы тыйымды Мензис емес, ішкі істер министрі Томас Патерсон салған болатын. Ол нацистік антисемитизмді айыптады, 1933 жылы Мельбурн қалалық залындағы нацизмге қарсы наразылықты ұйымдастырушыларға: «Бүгін кешке жиын өткізіп, Еуропадағы еврей бауырларына қатыгездікпен жасалған ортағасырлық қуғын-сүргінге қарсы наразылық білдіруге мен де қатыса аламын деп үміттенемін» деп хат жазды. 1939 жылдың шілдесінде, сол кездегі премьер-министр Мензис «тарих Гитлерді ғасырдың ұлы адамдарының бірі деп бағалайды» деді. 1938 жылдың тамызында, Бас прокурор болып жұмыс істеген кезде, Мензис бірнеше апта ресми сапармен нацистік Германияға барды. Ол британдықтар үшін демократияны қатты қолдады, бірақ бастапқыда немістер өз істерін өзі шешуі керек деп ойлады. Ол Лондондағы Чемберлен үкіметінің бағыныш саясатын қатты қолдады және соғысты кез келген бағамен болдырмауға шынайы сенді. 1938 жылы Германияға жасаған сапасынан кейін Мензис «немістердің жеке бас бостандығынан бас тартуының өте керемет жағы бар» деп жазды. Мензис «немістердің мемлекетке қызмет етуге және оның игілігіне арнауға дайындығындағы шынайы рухани сапаны» да мақтады. Мензис британдық сыртқы саясатты, оның ішінде бағынышты қолдады және бастапқыда Германиямен соғысқа бару мүмкіндігіне күдікпен қарады. Алайда, 1939 жылдың қыркүйегінде Еуропадағы жағдай оның бұрынғы ұстанымын өзгертті, Чемберлен және басқа да көшбасшылардың бейбіт келісімге қол жеткізуге жасаған дипломатиялық әрекеттері сәтсіз аяқталды және соғыс енді болдырмау мүмкін емес екені анық болды. 1939 жылдың 3 қыркүйегінде жарық көрген «Соғыс жариялау» сөйлесінде Мензис соңғы он екі айдағы оқиғалардың күрт өзгеруін түсіндірді, бұл бағытты өзгертуді қажет етті: «Соңғы 12 айда не болды? Мен келтірген екі мәлімдемедегі қасиетті міндеттемелерді салқынқанды түрде бұза отырып, Гитлер Чехословакияның барлық аумағын өзіне қосып алды. Ол, тіпті көзге ілмей, Ресеймен келісім жасады, оның бұрынғыдан бері шаң жұтқан және қаралаған мемлекеті. Ал енді, мен сізге сипаттайтын жағдайларда, қарулы күшпен және өркениетті пікірге қарсы Польшаның тәуелсіз мемлекетін басып алды. Осы қорқынышты тарихқа сіздің пікіріңізді мен күшейтуге қажетім жоқ. Мен тек мынаны айтуға тиіспін: неміс фюрерінің қандай да бір өршіл амбициялары болса да, ол, сөзсіз, басқа да азаттық жаулары бұрын үйренгендей, ешқандай империя, ешқандай үстемдік, бұзылған уәделер немесе абыройсыз келісімдер негізінде берік құрыла алмайды». Мензис Гитлердің экспансиялық «саясаты бақыланбаса, Еуропада қауіпсіздік пен әлемде әділ бейбітшілік болмайды» деп жалғастырды. Алайда, 1939 жылдың 11 қыркүйегінде жазған хатында Мензис бейбіт келіссөздерді және Гитлермен бағыныш саясатын жалғастыруға шақырды. Осы арада, ішкі салада, сэр Эрл Пейдж пен Мензис арасында антагонизм пайда болды, ол Пейдж 1938 жылдың қазан айынан кейін Лайонс ауырып қалған кезде премьер-министр міндетін атқарушы болғанда күшейді. Мензис пен Пейдж бір-біріне ашық шабуыл жасады. Кейін ол БАП-тың жетекшісінің орынбасары болды. Оның жақтастары оны Лионның табиғи мұрагері ретінде көтермелей бастады; оның сыншылары Мензиесті Лионды ығыстыруға тырысып бақанын айыптады, ол бұл айыпты жоққа шығарды. 1938 жылы Далфрам даусының бір бөлігі ретінде ол Австралияның Уотерсайд жұмысшылар федерациясымен болған өндірістік қақтығыстың нәтижесінде «Жемқорлық Боб» деп мазақталды. Оның мүшелері Жапония империясындағы қару өндірушіге сатылатын Австралияның шойын темірін жүктеуден бас тартты. 1939 жылы ол ұлттық сақтандыру схемасын кейінге қалдыруға және қорғанысқа жеткіліксіз қаржы жұмсауға наразылық білдіре отырып, Кабинеттен кетті.

In August 1934, Menzies resigned from state parliament to contest the federal Division of Kooyong in the upcoming general election for the United Australia Party (UAP), which was the result of a merger during his tenure as a state parliamentarian of the Nationalists, Labor dissidents and the Australian Party. The previous member, John Latham, had given up the seat in order to prepare for appointment as Chief Justice of Australia. Kooyong was a safely conservative seat based on Kew, and Menzies won easily. He was immediately appointed Attorney General of Australia and Minister for Industry in the Lyons government. In 1937 he was appointed a Privy Counsellor. In late 1934 and early 1935 Menzies, then attorney general, unsuccessfully prosecuted the government's highly controversial case for the attempted exclusion from Australia of Egon Kisch, a Czech Jewish communist. The initial prohibition on Kisch's entry to Australia, however, had not been imposed by Menzies but by the Country Party minister for the interior, Thomas Paterson. He condemned Nazi antisemitism, in 1933 writing to the organisers of an anti Nazi protest at the Melbourne Town Hall that "I hope that I may be associated with the protest of the meeting tonight against the barbaric and medieval persecution to which their fellow Jews in Europe are apparently being subjected". As late as July 1939, Menzies, by then Prime Minister, declared in a speech that "history will label Hitler as one of the great men of the century". In August 1938, while Attorney General, Menzies spent several weeks on an official visit to Nazi Germany. He was strongly committed to democracy for the British peoples, but he initially thought that the Germans should take care of their own affairs. He strongly supported the appeasement policies of the Chamberlain government in London, and sincerely believed that war could and should be avoided at all costs. after the visit to Germany in 1938, Menzies wrote that the "abandonment by the Germans of individual liberty has something rather magnificent about it". Menzies also praised the "really spiritual quality in the willingness of Germans to devote themselves to the service and well being of the state". Menzies supported British foreign policy, including appeasement, and was initially reticent about the prospect of going to war with Germany. However, by September 1939 the unfolding crisis in Europe changed his public stance that the diplomatic efforts by Chamberlain and other leaders to broker a peace agreement had failed, and that war was now an inevitability. In his Declaration of War broadcast on 3 September 1939, Menzies explained the dramatic turn of events over the past twelve months necessitating this change of course: In those past 12 months, what has happened? in cold blooded breach of the solemn obligations implied in both the statements I have quoted, Hitler has annexed the whole of the Czechoslovak state. Has, without flickering an eyelid, made a pact with Russia, a country the denouncing and reviling of which has been his chief stock in trade ever since he became chancellor. And has now, under circumstances which I will describe to you, invaded with armed force and in defiance of civilised opinion, the independent nation of Poland. Your own comments on this dreadful history will need no reinforcement by me. All I need say is, that whatever the inflamed ambitions of the German Führer may be, he will undoubtedly learn, as other great enemies of freedom have learned before, that no empire, no dominion, can be soundly established upon a basis of broken promises or dishonoured agreements. Menzies went on to say that if Hitler's expansionist "policy were allowed to go unchecked there could be no security in Europe and there could be no just peace for the world". However, in a letter written by Menzies on 11 September 1939, he privately urged for peace negotiations and the continuation of appeasement with Hitler. Meanwhile, on the domestic front, animosity developed between Sir Earle Page and Menzies which was aggravated when Page became Acting Prime Minister during Lyons's illness after October 1938. Menzies and Page attacked each other publicly. He later became deputy leader of the UAP. His supporters began promoting him as Lyons's natural successor; his critics accused Menzies of wanting to push Lyons out, a charge he denied. In 1938, as part of the Dalfram dispute, he was ridiculed as Pig Iron Bob, the result of an industrial conflict with the Waterside Workers' Federation of Australia whose members had refused to load Australian pig iron being sold to an arms manufacturer in the Empire of Japan, for that country's war against China. In 1939, he resigned from the Cabinet in protest at postponement of the national insurance scheme and insufficient expenditure on defence.

Данциг дағдарысы

1939 жылғы 7 сәуірде Лайонстың күрт қайтысынан кейін Пейдж, УАП жаңа басшы сайланғанға дейін уақытша премьер-министр болды. 1939 жылғы 18 сәуірде Мензиес үш басқа үміткерден басымдықпен партия басшысы болып сайланды. Сегіз күннен кейін ол премьер-министр болып тағайындалды. Бірақ Пейдж оның басшылығында қызмет етуден бас тартқанда бірден дағдарыс туды. Палатада өткен жеке шабуылда Пейдж Мензиесті соғысқа қатыспағаны үшін батырлықсыздықпен, ал Лайонға – сатқындықпен айыптады. Содан кейін Мензиес азшылық үкімет құрды. Бірнеше айдан соң Пейдж Кантри партиясының төрағасы лауазымынан алынғаннан кейін Мензиес Кантри партиясын толыққанды коалицияға қайтару үшін Арчи Кэмеронды үкіметтегі екінші тұлға етіп тағайындады. Данциг дағдарысы кезінде Версаль шарты Германияға тым қатал екенін ұзақ уақыттан бері сезінген Мензиес, Данциг еркін қаласының (қазіргі Гданьск) Германияға қайта қосылуын қолдады. Гитлер тек Шығыс Пруссияны Рейхтің қалған бөлігімен байланыстыратын Польша дәлізі арқылы транзиттік жолдарды ғана сұрағандықтан, Мензиес Польша дәлізін Германияға қайтаруды да қолдады. Мензиес немістердің Данцигке деген талаптарын қолдағанмен, Еуропаның неміс үстемдігіне қарсы болды. 1939 жылғы 28 наурыздағы сөйлеген сөзінде Мензиес: «Мен Германияның Орталық және Оңтүстік-Шығыс Еуропаны жаулап алуға кедергісіз жорығының доктринасын қабылдамаймын» деді. Соңында Жапониядан қорқу Мензиес үшін шешуші болды, ол Австралияның Данциг дағдарысында Ұлыбританияны қолдамауы, Ұлыбританияның Жапониямен жеке күресу үшін Австралияны тастауына әкеледі деп сенді. Еуропадағы соғыс перспективасы Сингапур стратегиясын күйрету қаупін тудырды, бұл стратегия бойынша Жапониядан қатер туған жағдайда Ұлыбританияның негізгі әскери-теңіз флоты Сингапурға (Азиядағы Ұлыбританияның маңызды теңіз базасы) жіберілуі керек еді. Германиямен соғыс болған жағдайда Корольдік теңіз күштерінің көп бөлігі Еуропа суларында қалуға мәжбүр болар еді, ал Сингапур стратегиясын жоспарланғандай іске асыра алмау Жапонияны Австралияға қарсы оңтүстікке шабуыл жасауға ынталандырады деп қорқытылды. Мензиес елді біріктіруге бар күшін салды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі көңіл көшірудің ащы естеліктері оның міндетін қиындатты, бұл оның әскери қызмет тарихының болмауымен күшейді. Сонымен қатар, ол 1938 жылы Германияға ресми сапар жасаған болатын, ол кезде оппозиция қолдаған Австралия үкіметінің ресми саясаты Невилл Чемберленнің «Жұмсарту» саясатын қатты қолдады. Мензиес, бірнеше ай бұрын құрылған оқ-дәрі департаментіне де жауапты болды, коалицияны 1940 жылғы сайлауға бастады және сегіз орынды жоғалтып, Лайоннан мұра еткен шағын көпшілігінен айырылды. Нәтижесінде парламентте көпшілікке қол жеткізе алмады, коалиция көпшілікке екі орын жетпей қалды. Мензиес Артур Коулс пен Алекс Уилсонның қолдауымен азшылық үкіметін құрды. Джон Кертин басқаратын Лейбористер партиясы Мензиестің соғыс коалициясын құру туралы ұсынысынан бас тарды және Австралия армиясын еуропалық соғысқа пайдалануға қарсы болды, оны Австралияны қорғау үшін үйде қалдыруды жөн көрді. Лейбористер партиясы Кеңесші соғыс кеңесіне қатысуға келісті.

With Lyons's sudden death on 7 April 1939, Page became caretaker prime minister until the UAP could elect a new leader. On 18 April 1939, Menzies was elected party leader over three other candidates. He was sworn in as prime minister eight days later. A crisis arose almost immediately, however, when Page refused to serve under him. In an extraordinary personal attack in the House, Page accused Menzies of cowardice for not having enlisted in the War, and of treachery to Lyons. Menzies then formed a minority government. When Page was deposed as Country Party leader a few months later, Menzies took the Country Party back into his government in a full fledged Coalition, with Page's successor, Archie Cameron, as number two man in the government. During the Danzig crisis, Menzies, who had long felt that the Treaty of Versailles was too harsh towards Germany, supported having the Free City of Danzig (modern Gdańsk) rejoin Germany. Through Hitler had only asked for extraterritorial highways across the Polish Corridor to link East Prussia with the rest of the Reich, Menzies also supported having the Polish Corridor returned to Germany. Despite his support for the Germans' claims to Danzig, Menzies was opposed to the prospect of German domination of Europe. Menzies in a speech on 28 March 1939 declared: "I do not accept this doctrine of an unimpeded march by Germany to a territorial conquest of middle and southeastern Europe". Ultimately, the fear of Japan proved decisive for Menzies, who believed that for Australia to not support Britain in the Danzig crisis would lead to Britain eventually abandoning Australia to face Japan alone. The prospect of war in Europe threatened to undermine the Singapore strategy that called for the main British battle fleet to be sent out to Singapore (the major British naval base in Asia) in the event of a threat from Japan. A war with Germany would require the majority of the Royal Navy's ships to stay within European waters, and an inability to execute the Singapore strategy as planned was widely feared in Canberra to be a strong encouragement for Japan to strike south against Australia. Menzies did his best to rally the country, but the bitter memories of the disillusionment which followed World War I made his task difficult; this was compounded by his lack of a service record. Furthermore, as attorney general and deputy prime minister, he had made an official visit to Germany in 1938, when the official policy of the Australian government, supported by the Opposition, was strong support for Neville Chamberlain's policy of Appeasement. Menzies, then also holding the responsibility for the Department of Munitions created a couple of months earlier, led the Coalition into the 1940 election and suffered an eight seat swing, losing the slender majority he had inherited from Lyons. The result was a hung parliament, with the Coalition two seats short of a majority. Menzies managed to form a minority government with the support of two independent MPs, Arthur Coles and Alex Wilson. Labor, led by John Curtin, refused Menzies's offer to form a war coalition, and opposed using the Australian army for a European war, preferring to keep it at home to defend Australia. Labor agreed to participate in the Advisory War Council.

Стратегиялық пікірталастар

Мензис армияның басым бөлігін британдықтарға Таяу Шығыс және Сингапурда көмектесуге жіберді және Уинстон Черчилльге Корольдік теңіз күштері Қиыр Шығыстағы күштерін нығайтуы керек екенін айтты. 1940 жылғы 11 тамызда Черчилль Мензиске ұзақ хат жолдады, егер Жапония соғысқа кірсе, Ұлыбритания Сингапурға күшті Корольдік теңіз күштерін жіберіп, Сингапур стратегиясын іске қосатынын уәделеді. Мензис Сингапур базасы "Шығыстың Гибралтары" деп аталғанына қарамастан, ол қорған емес, база екендігі, Сингапурдағы бекіністердің нашар күйде екендігі және Черчилльдің уәделерінде толық мәліметтердің болмауы туралы алаңдаушылық білдірді. 1940 жылғы 13 тамыздағы сайлау алдында Мензис кабинетінің үш мүшесі, соның ішінде Бас штаб бастығы генерал Бруденелл Уайт, "Канберра" әуе апатында қаза тапты; тағы екі жолаушы мен төрт экипаж мүшесі де көз жұмды. Бұл оқиға Мензис үкіметін әлсіретті. 1940 жылғы 11 қараша күні Корольдік теңіз күштерінің Жерорта теңізіндегі авианосектері Италияның Таранто портында тұрған бірнеше итальяндық капиталдық кемелерін жарамсыз етті. 1940 жылғы желтоқсанда Мензис Черчилльге хат жолдап, Жапон императорлық теңіз күштері де Сингапур базасын әуе күшімен жоюы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді. Сол хатта Мензис Черчилльден Сингапур стратегиясын іске қосуды, Сингапурға кем дегенде үш немесе төрт капиталдық кеме орналастыруды сұрады. Жауап ретінде Черчилль Мензиске Сингапурда "бос тұрған" кемелерді алмастыратынын және капиталдық кемелерді Сингапурға ауыстыру "Жер орталық аймағындағы жағдайды қиындататынын" айтты. Ол, "Жапондық қауіп қазіргідей күшті болмайынша, сіз мұндай қадамға бармауыңыз керек" деп сендірді. 1941 жылғы наурызда және тағы 1941 жылғы тамызда Мензис Черчилльге хаттар арқылы Сингапур стратегиясын іске қосуды өтінді, себебі ол Азия-Тынық мұхиты аймағындағы жапондықтардың ниеттеріне қатты алаңдады. 1941 жылғы 24 қаңтардан бастап Мензис төрт ай бойы Ұлыбританияда Черчилль және басқа империя басшыларымен соғыс стратегиясын талқылады, ал үйдегі жағдай нашарлады. Ұлыбританияға жолға шығар алдында ол Солтүстік Африка кампаниясындағы австралиялық әскерлерді аралап көрді. 1941 жылғы 20 ақпанда Черчилль Мензистен Солтүстік Африкадағы австралиялық күштерді Грекияға жіберуге рұқсат беруін сұрады. Мензис, өзінің буынындағы көптеген австралиялықтар сияқты, Черчилльдің Дарданеллден одақтас флотын жоғары көтеру жоспарының нәтижесінде болған Галлиполи шайқасының естелігімен мазаланған еді және ол Черчилльдің Жерорта теңізінде жеңіске жетуге арналған басқа да жоспарларына күдікпен қарады. 1941 жылғы 25 ақпанда Мензис 6-шы дивизияны Грекияға жіберуге мәжбүр болып келісті. Австралиялық тарихшы профессор Дэвид Дей Мензистің Черчилльдің орнына Ұлыбритания премьер-министрі болуы мүмкін екенін және оған Ұлыбританияда қолдау болғанын болжады. Виконт Астор, Лорд Бивербрук және бұрынғы Бірінші дүниежүзілік соғыс премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж Черчилльдің авторитарлық стилін қатты сынады және оны Мензиспен ауыстыруды жақтады. Ол соғыс кабинетінде қалуына көпшіліктің қолдауы болды, бұл Сер Морис Хэнки, бұрынғы Бірінші дүниежүзілік соғыс полковнигі және Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыс кабинеттерінің мүшесі тарапынан қатты қолдау алды. Жазушы Джерард Хендерсон бұл теорияны қабылдамады, бірақ тарих профессоры Джудит Бретт пен Джоан Бомонт Дейді қолдайды, сондай-ақ Мензистің қызы Хизер Хендерсон да Леди Астордың "Егер ол Англияда қалуды қаласа, барлық сапфирлерін ұсынды" деп мәлімдеді.

Menzies sent the bulk of the army to help the British in the Middle East and Singapore, and told Winston Churchill the Royal Navy needed to strengthen its Far Eastern forces. On 11 August 1940, Churchill sent a long letter to Menzies promising that if Japan entered the war, Britain would activate the Singapore strategy by sending a strong Royal Navy force to Singapore. Menzies continued to be worried about the fact that the Singapore base despite being billed as the "Gibraltar of the East" was a base, not the fortress that it was presented as; about the shoddy state of the fortifications at Singapore; and about the lack of details in Churchill's promises. Just before the September 1940 election, on 13 August 1940, three members of Menzies's cabinet had been killed in an air crash—the Canberra air disaster—along with General Brudenell White, Chief of the General Staff; two other passengers and four crew. This event weakened Menzies's government. On the night of 11 November 1940, aircraft from the carriers of the Royal Navy's Mediterranean fleet disabled a number of Italian capital ships at anchor at the Italian base at Taranto. In December 1940, Menzies sent Churchill a letter expressing concern that the Imperial Japanese Navy might likewise use air power to cripple the Singapore base. In the same letter, Menzies asked Churchill to activate the Singapore strategy by stationing at least three or four capital ships at Singapore. In response, Churchill wrote back to Menzies that to say he would not have capital ships "sitting idle" at Singapore and that to transfer capital ships to Singapore would mean "ruining the Mediterranean situation. This I am sure you would not want to do unless or until the Japanese danger became far more menacing than at present". In March 1941 and again in August 1941, Menzies appealed to Churchill in letters to activate the Singapore strategy as he wrote that he was highly concerned about Japanese ambitions in the Asia Pacific region. From 24 January 1941, Menzies spent four months in Britain discussing war strategy with Churchill and other Empire leaders, while his position at home deteriorated. En route to the UK he took the opportunity to stop over to visit Australian troops serving in the North African Campaign. On 20 February 1941, Churchill asked Menzies to give his approval to send the Australian forces in North Africa to Greece. Like many other Australians of his generation, Menzies was haunted by the memory of the Battle of Gallipoli which came about because of Churchill's plans to send an Allied fleet up the Dardanelles and he was highly suspicious of another of Churchill's plans for victory in the Mediterranean. On 25 February 1941, Menzies reluctantly gave his approval to send the 6th Division to Greece. Professor David Day, an Australian historian, has posited that Menzies might have replaced Churchill as British prime minister, and that he had some support in the UK for this. Support came from Viscount Astor, Lord Beaverbrook and former WWI Prime Minister David Lloyd George, who were trenchant critics of Churchill's purportedly autocratic style, and favoured replacing him with Menzies, who had some public support for staying on in the War Cabinet for the duration, which was strongly backed by Sir Maurice Hankey, former WWI Colonel and member of both the WWI and WWII War Cabinets. Writer Gerard Henderson has rejected this theory, but history professors Judith Brett and Joan Beaumont support Day, as does Menzies's daughter, Heather Henderson, who claimed Lady Astor "even offered all her sapphires if he would stay on in England".

Төмендеу

Еңбек партиясы оның Лондонға баруын қолдамағандықтан және партиялық кеңестегі беделі төмендегендіктен, Мензис шұғыл кабинет отырысын шақырды. Ол отставкаға кету ниетін білдіріп, генерал-губернатор Лорд Гоуриге Кертинді премьер-министр етіп тағайындауға кеңес берді. Кабинет оның орнына Еңбек партиясына ұлттық бірлік үкіметі құру туралы тағы бір ұсыныс жасауын ұсынды, бірақ Еңбек партиясы одан бас тартты. Өзінің жағдайы енді сақталмайтын болғандықтан, Мензис 1941 жылғы 27 тамызда премьер-министрліктен кетті. Мензис әріптестерінің осы қатынасына ашуланып, саясаттан толығымен бас тартуға жақын болды, бірақ Фадден кабинетінде Қорғаныс координациясы министрі болуға көндірілді. Фадден үкіметі сенімсіздік дауысынан кейін 40 күннен кейін құлап кетті. 1941 жылғы 9 қазанда Мензис Фадденге қарағанда өзінің Оппозиция жетекшісі болуы керек екендігіне әріптестерін көндіре алмағандықтан UAP жетекшісі лауазымынан бас тартты. Оның орнына 79 жастағы бұрынғы премьер-министр Билли Хьюз келді.

Мензидің ұмытылған халқы

Саяси аренадан тыс қалған кезінде Мензис, жиі радио арқылы, өзін "Естен кеткен халық" деп атаған, қарапайым, элиталық емес жұмысшы азаматтардың, әсіресе қала шеткерінде тұратын байлар мен ұйымдасқан еңбек ұйымдарының мүшелері емес, үлкен қолдау базасын құрды. 1941 жылдың қарашасынан бастап ол Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория және Квинсленд штаттарындағы тыңдаушыларға апта сайын радио хабарламалар жібере бастады. Осы сөздерінің ішінен таңдалып алынғандары 1942 жылдың 22 мамырында айтылған, оның ең әйгілі сөйлемінің атымен – "Естен кеткен халық" деп аталатын кітапқа енгізілді. Осы маңызды сөйлеуінде Мензис өзінің қолдаушыларына жүгінді:

«Менің ойымша, осы ұлттың нағыз өмірі зәулім қонақүйлерде немесе әдемі қала шеткерлеріндегі бос сөздерде, немесе ұйымдасқан жұртшылықтың бюрократиясында емес. Ол – есімдері мен мекенжайлары белгісіз, діни сенімдері мен нанымдары қандай болсын, өз балаларында ұлтының мәңгілігіне үлкен үлес қосатындардың үйлерінде кездеседі. Отбасы – салауаттылық пен ақылдың негізі, үзіліссіздіктің қажетті шарты. Оның денсаулығы – бүкіл қоғамның денсаулығын анықтайды». Мензис өзі "Естен кеткен халық" жинағын «жазбаша саяси философия» деп сипаттады. Оның либералдық философиясының негізін құрайтын "Естен кеткен халық" Рузвельттің төрт бостандығы, соғысты басқару, соғыс және бейбіт кезеңдегі әйелдердің рөлі, капитализмнің болашағы, демократияның мәні және, әсіресе, орта таптың рөлі – атақтың "естен кеткен халықтары" және Австралияның демократиялық болашағы үшін олардың маңыздылығы сияқты кең ауқымды тақырыптарды қамтыды. Сөздерінде Мензис Австралияның соғыс және соғыстан кейінгі саясатын қалыптастыру үшін өте маңызды деп санайтын құндылықтарды жиі атап өтті. Бұл құндылықтар либерализмнің негізгі принциптері болды: жеке адамның бостандығы, жеке және қоғамдық жауапкершілік, заң үстемдігі, парламенттік үкімет, жеке кәсіпкерлік және еңбек ақысы негізінде экономикалық өркендеу мен прогресс. 1943 жылғы сайлауда Лейборист партия 74 орынның 49-ын жеңіп, екі партия арасындағы дауыс беруде 58,2 пайызды алып, Сенатта да көпшілік орынды иеленді. Оппозицияда әлсіреп қалған Коалиция тек 19 орынға дейін қысқарды. Хьюз UAP партиясының төрағасы лауазымынан кетті, ал Мензис екінші турда оның орнын басады, үш қарсыласын жеңіп шықты. UAP сонымен қатар, Мензиске Фадденнің орнын оппозиция жетекшісі ретінде алмастыруға мүмкіндік беру үшін Ел партиясымен бірлескен оппозициялық келісімді тоқтатуға дауыс берді.

Либералды партияның құрылуы

Мензиз оралғаннан кейін көп ұзамай, Біріккен Австралия партиясының (UAP) пайдалы өмірі аяқталғанын түйіндеді. Мензиз 1944 жылғы 13 қазанда Канберрада және 1944 жылғы желтоқсанда Альбериде (Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты) кездесулер өткізген Еңбек партиясына қарсы партиялардың конференциясын шақырды. Канберра конференциясында он төрт партия, ядросы ретінде UAP, Австралияның Либералдық партиясы ретінде бірігіп, жаңа, Еңбек партиясы емес партия құруға шешім қабылдады. Жаңа партияның ұйымдық құрылымы мен конституциялық негізі Альбери конференциясында жасалды. 1945 жылғы 31 тамызда Сидней қалалық үйінде ресми түрде іске қосылған, Мензиз басшылығындағы Австралияның Либералдық партиясы, Коалициядағы UAP-тің аға серіктесі рөлін мұра етті. Куртин 1945 жылы қызмет бабында қайтыс болды, оның орнын Бен Чифли басты. Жаңадан құрылған Коалиция 1946 жылғы сайлауда алғашқы ұлттық сынағына тап болды. Ол екі партиялық дауыс берудің 45,9 пайызымен 74 орынның 26-сын жеңіп алды және Сенатта азшылықта қалды. Жеті орынды ұтып алғанмен, Коалиция Еңбек партиясының үлкен басымдығына елеулі нұқсан келтіре алмады.

1949 жылғы сайлау науқаны

Алайда, келесі бірнеше жылда суық соғыстың басындағы антикоммунистік ахуал Еңбек партиясының қолдауын әлсірете бастады. 1947 жылы Чифли Австралияның жеке банктерін мемлекеттендіру ниетін жариялады, бұл Мензистің сәтті пайдаланған орта таптың күшті қарсылығын тудырды. Чифлидің банктерді мемлекеттендіру туралы ұсынысына қарсы науқан жүргізумен қатар, Мензис 1948 жылы Чифли үкіметі ұсынған референдумда жалға алу және бағаларды бақылау үшін одақтастық соғыс уақытындағы өкілеттіктерді ұзартуға қарсы «Жоқ» деп дауыс беруді табысты ұйымдастырды. Сайлауға аз уақыт қалғанда Мензис Австралиядағы кеңес дипломаты Владимир Петровтың елден қашқанын және Австралияда кеңес тыңшылары желісінің бар екенін, тіпті Эватт штабының қызметкерлері де оның құрамында болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Эватт өзі жеке түрде Кеңес Сыртқы істер министрі Вячеслав Молотовқа хат жазып, Австралияда кеңес тыңшыларының желісі жоқ екенін растағанын айтты. Бұл мәлімдемеден кейін парламент мүшелері қысқа уақытқа үндемеді, содан кейін екі жақ та Эваттың наивтігіне күлді. Кейбір сарапшылар бұл суық соғыс атмосферасы Мензис үкіметіне сайлауда жеңіске жетуге көмектескенін айтты. Мензис үкіметі 121 орынның 64-ін жеңіп алды және екі партиялық дауыс беруде 49,3 пайызды құрады. Эватт Мензисті Петровтың қашуын ұйымдастырды деп айыптады. 1954 жылғы сайлаудың нәтижесінде Еңбек партиясы жарылды, Викториядан бірнеше антикоммунистік мүшелер Австралия Еңбек партиясы (Антикоммунистік) құру үшін партиядан шықты. Жаңа партия өз дауыстарын либералдарға бағыттады, нәтижесінде Мензис үкіметі 1955 жылғы сайлауда үлкен көпшілікпен қайта сайланды. Мензис 1958 жылғы сайлауда да оңайлықпен қайта сайланды, бұл демократиялық еңбек партиясының қолдауының арқасында мүмкін болды.

Сыртқы саясат

Мензи дәуірінде үлкен аймақтық өзгерістер болды, соғыстан кейінгі қайта құру және Еуропа елдерінің мен Британ империясының Қиыр Шығыстан кетуі (Индия мен Индонезияның тәуелсіздігін қоса алғанда) орын алды. Осы геосаяси жағдайларға жауап ретінде Мензис үкіметі Австралияның Ұлыбритания мен АҚШ сияқты дәстүрлі одақтастарымен берік байланысын сақтап, Австралияның сыртқы саясатын Азия-Тынық мұхиты аймағына қайта бағыттады. Мензис үкіметі, өзінің бірінші Сыртқы істер министрі Перси Спендермен бірге, 1951 жылдың 1 қыркүйегінде Сан-Францискода ANZUS шартына қол қойды. Мензис кейін парламентте Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ арасындағы осы қауіпсіздік келісімінің «ең жоғары ізгі ниетке, ең жоғары адалдыққа және шексіз достыққа» негізделгенін айтып, «біздің әрқайсымыз оған тұрғымыз» деді. АҚШ-пен одақты нығайтумен қатар, Мензис пен Спендер Австралияның Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерімен «жақсы көршілік» қарым-қатынаста болуына мүкіндік берді. Аймақтағы байланысты нығайтуға көмектесу үшін Мензис үкіметі Коломбо жоспарын бастады, оның арқасында келесі төрт онжылдықта аймақтан шамамен 40 000 студент Австралияда оқуға келді. Соғыстан кейінгі Жапонияның дамып келе жатқан экономикалық әлеуетін мойындаған Мензис, Сауда министрі Джек Макьюэнмен және оның жаңа Сыртқы істер министрі Ричард Кейсимен бірге 1957 жылы Жапониямен сауда туралы келісімге қол жеткізді. Осы сауда келісімінен кейін 1958 жылы Малайзиямен және 1959 жылы Индонезиямен екіжақты келісімдер жасалды. 1951 жылы 10 000 фунт стерлингтен аспайтын табысқа ең жоғары салық ставкасы (2022 жылы шамамен 487 272,73 долларға тең) Мензис кезінде 75 пайызды құрады; 1955 жылдан бастап 1980 жылдардың ортасына дейін ең жоғары салық ставкасы 67 пайызды құрады.

Әлеуметтік реформа

1949 жылы Парламент барлық аборигендер бұрынғы әскери қызметшілерінің сайлау құқығына ие болуын қамтамасыз ету үшін заң қабылдады. 1961 жылы Парламенттік комитет құрылып, аборигендердің дауыс беру құқығы туралы Парламентке есеп берді. 1962 жылы Мензистің «Коммунельстік сайлау туралы» заңы барлық аборигендердің федералды сайлауда тіркелуге және дауыс беруге құқылы екенін бекітті. 1960 жылы Мензис үкіметі жаңа фармацевтикалық жәрдемақылар жүйесін енгізді, бұл үкімет субсидиялайтын дәрі-дәрмектер тізімін кеңейтті. Үкіметтің басқа әлеуметтік көмек шараларына «Коммунельстік балалар жәрдемақысы» бағдарламасын кеңейту, зейнеткерлерге медициналық қызмет көрсету және тегін дәрі-дәрмек беру, қарт адамдарға баспана беруге көмек көрсету, өмірді сақтайтын дәрі-дәрмектерді тегін ұсыну, жалға ақы төлейтін зейнеткерлерге қосымша жәрдемақы төлеу, зейнетақы, жұмыссыздық және ауру жәрдемақыларының мөлшерін арттыру, сондай-ақ оңалту жәрдемақылары мен салық жеңілдіктерінен тұратын кең ауқымды жүйе кірді. 1961 жылы «Некеге қатысты мәселелер туралы» заң Австралия бойынша бірыңғай ажырасу заңын енгізді, неке кеңес беру қызметтерін қаржыландыруды қамтамасыз етті және ажырасуға негіз ретінде белгілі бір мерзімге бөлінуді қарастырды. 1962 жылдың шілдесінде Гульбурн католик епархиясының мемлекеттік қолдаудың жетіспеуіне наразылық білдіріп мектептерін жабу туралы шешіміне жауап ретінде Мензис үкіметі тәуелсіз және католик мектептеріне мемлекеттік көмек көрсетудің жаңа пакетін жариялады. Мензис орта мектептерде ғылым оқытуға арналған ғимараттар мен жабдықтарды қамтамасыз ету үшін жылына бес миллион фунт стерлинг бөлуге уәде берді. Сонымен қатар, оқушылардың мектепте оқуын аяқтауына көмектесу үшін 10 000 стипендия, ал техникалық мектептерге тағы 2 500 стипендия қарастырылды. Еңбек партиясының дәстүрлі католик қолдаушыларына қарамастан, Артур Калвелл басқаратын оппозиция мемлекеттік көмекке қарсы болды, бірақ Гоф Уитлэмнің Еңбек партиясының басшысы болғаннан кейін оны қолдады. 1965 жылы Мензис үкіметі мемлекеттік қызметте тұрмысқа шыққан әйелдерге қатысты ашық дискриминацияны тоқтату туралы шешім қабылдады, оларға мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеуге және тұрақты мемлекеттік қызметкерлерге күйеуге шыққаннан кейін де осы мәртебесін сақтап қалуға рұқсат берді.

In 1949, Parliament legislated to ensure that all Aboriginal ex servicemen should have the right to vote. In 1961 a Parliamentary Committee was established to investigate and report to the Parliament on Aboriginal voting rights, and in 1962, Menzies's Commonwealth Electoral Act provided that all Indigenous Australians should have the right to enrol and vote at federal elections. In 1960, the Menzies government introduced a new pharmaceutical benefits scheme, which expanded the range of prescribed medicines subsidised by the government. Other social welfare measures of the government included the extension of the Commonwealth Child Endowment scheme, the pensioner medical and free medicines service, the Aged Persons' Homes Assistance scheme, free provision of life saving drugs; the provision of supplementary pensions to dependent pensioners paying rent; increased rates of pension, unemployment and sickness benefits, and rehabilitation allowances; and a substantial system of tax incentives and rewards. In 1961, the Matrimonial Causes Act introduced a uniform divorce law across Australia, provided funding for marriage counselling services and made allowances for a specified period of separation as sufficient grounds for a divorce. In response to the decision by the Catholic Diocese of Goulburn in July 1962 to close its schools in protest at the lack of government assistance, the Menzies government announced a new package of state aid for independent and Catholic schools. Menzies promised five million pounds annually for the provision of buildings and equipment facilities for science teaching in secondary schools. Also promised were 10 000 scholarships to help students stay at school for the last two years with a further 2 500 scholarships for technical schools. Despite the historically firm Catholic support base of the Labor Party, the Opposition under Arthur Calwell opposed state aid before eventually supporting it with the ascension of Gough Whitlam as Labor leader. In 1965, the Menzies government took the decision to end open discrimination against married women in the public service, by allowing them to become permanent public servants, and allowing female officers who were already permanent public servants to retain that status after marriage.

Жоғары білім берудің кеңейуі

Мензис үкіметі жоғары білім берудегі федералдық қатысуды кеңейтті және 1951 жылы төменгі әлеуметтік-экономикалық топтардан жақсы үміткер студенттерге оқу ақысын төлеуге және жан-жақты қолдау жәрдемақысын беру мақсатында Ұлттық стипендия бағдарламасын енгізді. 1956 жылы сэр Кит Мюррей басқарған комиссия Австралия университеттерінің қаржылық қиындықтарын зерттеу үшін құрылды, ал Мензис университеттердің дербестігін сақтай отырып, оларға қаржы жұмсады. Мензистің қоштасу баспасөз конференциясы Австралияда тікелей эфирде көрсетілген алғашқы саяси баспасөз конференциясы болды. Ол 17 ақпанда Парламенттен кетті, осылайша Парламентте өткізген 32 жылын (оның көп бөлігі министрлер кабинетінде немесе оппозиция жетекшісі ретінде), еңбек емес коалицияның 25 жылдық жетекшісі және сайланған лауазымда 38 жылдық қызметін аяқтады. Бүгінгі күнге дейін Мензис – өз ниетімен қызметтен кеткен соңғы Австралия премьер-министрі. Оның орнын бұрынғы қазынашысы Харольд Холт либералдық партияның жетекшісі және премьер-министр ретінде басты. Ол 71 жас, 1 ай және 6 күнінде қызметтен кетті, бұл оны премьер-министр болып қызмет еткен ең үлкен жастағы адам етті. Коалиция шамамен тағы жеті жыл билікте болды (1972 жылғы федералды сайлауға дейін), бірақ оның ішінде төрт түрлі премьер-министр басқарды, оның ішінде оның ізбасарының билікке келгеннен кейін 22 ай өткен соң қайтыс болуы да себеп болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Мельбурн университетінің он үшінші канцлері болды және 1967 жылдың наурызынан 1972 жылдың наурызына дейін университет басшысы қызметін атқарды. Одан бұрын, 1942 жылы, ол Мельбурн университетінің заң ғылымдарының докторы атағын алды. Австралиядағы университеттердің жандануы мен дамуына оның қосқан үлесі Квинсленд, Аделаида, Тасмания, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Австралия Ұлттық университеті, сондай-ақ Канада, АҚШ және Ұлыбританияның он үш университеті, оның ішінде Оксфорд пен Кембридж университеттері берген құрметті дипломдар арқылы кеңінен мойындалды. Көптеген білімді мекемелер, соның ішінде Корольдік Хирургтер Колледжі (Hon. FRCS) және Корольдік Австралиялық Дәрігерлер Колледжі (Hon. FRACP) оны құрметті мүшелікке қабылдады, ал 1954 жылы құрылуын қолдаған Австралия Ғылым академиясы оны 1958 жылы (FAAS) мүшесі етті. 1965 жылдың 7 қазанында Мензис Патшайым тағайындағандай, Пятипорттар Лордының күзетшісі және Довер қамалының констеблінің салтанатты лауазымына ие болды, сонымен қатар Ұлыбританияға жыл сайынғы сапарлары кезінде Уолмер қамалында ресми резиденцияға ие болды. 1966 жылдың соңында Мензис Вирджиния университетінде тұрақты оқушы лауазымын иеленді. Ол келесі жылы «Австралиялық Ұлттағы Орталық Билік» деп жарияланған бірқатар лекциялар оқыды. Кейіннен ол екі томдық естеліктерін жариялады. 1967 жылдың наурыз айында ол Мельбурн университетінің канцлері болып сайланды және бес жылдық мерзімге қызмет етті. 1971 жылы Мензис ауыр инсульт алды және өмірінің соңына дейін денесінің бір жағына соққы келді. 1972 жылы тағы бір инсульт алды. Оның ресми өмірбаян авторы, Леди Макниколл, «The Australian» газетінде оның қайтысынан кейін Мензис «соңына дейін керемет және өткір» болғанын, сондай-ақ «әр таңертең физиотерапиядан өтіп, күнді қарсы алуға көмектесетінін» жазды. 1977 жылдың наурыз айында Мензис Мельбурн крикет алаңының Ұзын бөлмесінде өткен Жүз жылдық Тест кезінде Елизавета патшайымнан Австралия орденінің (АК) рыцарьдық атағын қабылдады.

The Menzies government extended Federal involvement in higher education and introduced the Commonwealth scholarship scheme in 1951, to cover fees and pay a generous means tested allowance for promising students from lower socioeconomic groups. In 1956, a committee headed by Sir Keith Murray was established to inquire into the financial plight of Australia's universities, and Menzies's pumped funds into the sector under conditions which preserved the autonomy of universities. Menzies's farewell press conference was the first political press conference telecast live in Australia. He resigned from Parliament on 17 February, ending 32 years in Parliament (most of them spent as either a cabinet minister or opposition frontbencher), a combined 25 years as leader of the non Labor Coalition, and 38 years as an elected official. To date, Menzies is the last Australian prime minister to leave office on his or her own terms. He was succeeded as Liberal Party leader and prime minister by his former treasurer, Harold Holt. He left office at the age of 71 years, 1 month and 6 days, making him the oldest person ever to be prime minister. Although the coalition remained in power for almost another seven years (until the 1972 Federal election), it did so under four different prime ministers, in part due to his successor's death, only 22 months after taking office. On his retirement he became the thirteenth chancellor of the University of Melbourne and remained the head of the university from March 1967 until March 1972. Much earlier, in 1942, he had received the first honorary degree of Doctor of Laws of Melbourne University. His responsibility for the revival and growth of university life in Australia was widely acknowledged by the award of honorary degrees in the Universities of Queensland, Adelaide, Tasmania, New South Wales, and the Australian National University and by thirteen universities in Canada, the United States and Britain, including Oxford and Cambridge. Many learned institutions, including the Royal College of Surgeons (Hon. FRCS) and the Royal Australasian College of Physicians (Hon. FRACP), elected him to Honorary Fellowships, and the Australian Academy of Science, for which he supported its establishment in 1954, made him a fellow (FAAS) in 1958. On 7 October 1965, Menzies was installed as the ceremonial office of Lord Warden of the Cinque Ports and Constable of Dover Castle as appointed by the Queen, which included an official residence at Walmer Castle during his annual visits to Britain. At the end of 1966 Menzies took up a scholar in residence position at the University of Virginia. He presented a series of lectures, published the following year as Central Power in the Australian Commonwealth. He later published two volumes of memoirs. In March 1967 he was elected Chancellor of Melbourne University, serving a five year term. In 1971, Menzies suffered a severe stroke and was permanently paralysed on one side of his body for the remainder of his life. He suffered a second stroke in 1972. His official biographer, Lady McNicoll wrote after his death in The Australian that Menzies was "splendid and sharp right up until the end" also that "each morning he underwent physiotherapy and being helped to face the day." In March 1977, Menzies accepted his knighthood of the Order of Australia (AK) from Queen Elizabeth in a wheelchair in the Long Room of the Melbourne Cricket Ground during the Centenary Test.

Жеке өмір

1920 жылы 27 қыркүйекте Мензис Мельбурн қаласындағы Кью пресвитериан шіркеуінде Патти Леккиге үйленді. Патти Лекки – 1913 жылы Виктория заң шығарушы жиналысында Бенамбра сайлау округінің депутаты болып сайланған, Декиндік Одақтық Либерал Джон Леккидің үлкен қызы болды. Олар үйленгеннен кейін көп ұзамай Кьюдегі Говард көшесіндегі үйді сатып алды, ол 25 жыл бойы олардың отбасылық үйіне айналды. Олардың үш баласы болды: Кеннет (1922–1993), Роберт (орташа аты Ян; 1923–1974) және Марджери (орташа аты Хизер; 1928 жылы туған). Тағы бір бала дүниеге келген сәтте қайтыс болды. Кеннет 1922 жылы 14 қаңтарда Хоторнда дүниеге келді. 1949 жылы 16 қыркүйекте Марджори Кукке үйленді, олардың алты баласы болды: Алек, Линдсей, Роберт III, Диана, Дональд және Джеффри. 1993 жылы 8 қыркүйекте Куёёңда қайтыс болды. Иан мен Хизер екеуі де Кьюде дүниеге келді, сәйкесінше 1923 жылы 12 қазанда және 1928 жылы 3 тамызда. Иан өмірінің көп бөлігінде белгілі бір аурумен ауырады. Ол ешқашан үйленбеді және балалары болған жоқ, 1974 жылы 50 жасында Шығыс Мельбурнда қайтыс болды. Бұл мәлімдемені кейіннен Герард Хендерсон және Мензистің отбасы жоққа шығарды.

Өлім және жерлеу

Мензис 1978 жылғы 15 мамырда Мельбурндегі Хавербрак даңғылындағы үйінде оқып отырғанда жүрек талмасынан қайтыс болды. Мензис отбасына бүкіл әлемнен көңіл білдіру хаттары келді. Олардың ішінде Австралия королевасы Елизавета II-нің сөзі ерекше көзге түсті: «Сэр Роберт Мензистің қазасы туралы естігенде қатты қайғырдым. Ол өзінің еліне және Ұлттар Достастығына жасаған үлесі ұзаққа дейін есте қалатын көрнекті австралиялық еді», – деді ол. Сондай-ақ Австралия премьер-министрі Малкольм Фрейзер: «Барлық австралиялықтар оның қазасын жоқтап көреді. Сэр Роберт австралия тарихында өшпес із қалдырды» деді. Мензиске 19 мамырда Мельбурндағы Шотландия шіркеуінде мемлекеттік жерлеу рәсімі жасалды, онда принц Чарльз королева атынан қатысты. Рәсімге қазіргі және бұрынғы премьер-министрлер Малкольм Фрейзер, Джон Макьюэн, Джон Гортон және Уильям МакМахон (соңғы екі тірі қалған Лейборист премьер-министрлері Франк Форд және Гоф Уитлэм қатыспады), сондай-ақ Австралияның генерал-губернаторы сэр Зельман Коуэн қатысты. Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрлері Алек Дуглас Хоум мен Гарольд Уилсон да келді. Бұл рәсім Австралия тарихындағы ең ірі мемлекеттік жерлеу рәсімдерінің бірі болды және бүгінгі күнге дейін солай болып табылады. 100 000-нан астам адам Мельбурн көшелерін Шотландия шіркеуінен Спрингвейл крематорийіне дейін толтырды, онда Мензис отбасы үшін жеке рәсім өтті және рәсім соңында 19 зеңбірек оғы атылды. 1978 жылғы шілдеде Ұлыбританиядағы Вестминстер аббаттығында Мензиске арналған естелік шара өтті. Сэр Роберт мен леди Пэтти Мензистің күлі Мельбурн қалалық зиратындағы «Премьер-министрлер бағында» жерленген. Мензистің кейбір қарсыластары да 1978 жылы оның қазасын еске алды, Earthworks Poster Collective ұйымының Чипс Маккинольти жасаған «Pig Iron Bob / Dead at last» атты плакатты шығарды.

Діни көзқарастар

Мензис дінге келген пресвитериан, кейін методист пасторының ұлы болғандықтан, әкесінің протестанттық сенімі мен құндылықтарын сіңірді. Мельбурн университетінде оқығанда Мензис Студенттердің Христиандық одағының президенті болды. Шотландиялық пресвитериандық тегімен және Киелі кітапқа толық сеніммен мақтанған Мензис, Австралия үшін діни бостандық пен сектанттық емес қағиданы қалыпты жағдай деп уағыздады. Шындығында, ол австралиялық католиктермен мемлекеттік қаржыландыру мәселесіндегі ынтымақтастығы үшін 1964 жылы Сиднейде кардинал Норман Гилрой басқарған жылдық кардиналдың кешкі асына арнайы қонақ ретінде шақырылды.

Медальдар

Король Георг V күміс мерейтойлық медалі, 1935 жыл. Король Георг VI тағына отыру медалі, 1937 жыл. Елизавета II патшайымның тағына отыру медалі, 1953 жыл. Елизавета II патшайымның күміс мерейтойлық медалі, 1977 жыл.