Кіріспе

Ұлттық партия (Австралия) — Австралиядағы саяси партия. Ол 1917 жылғы ақпанда Либералдық партия мен Ұлттық еңбек партиясының бірігуінен құрылды. Соңғысы 1916 жылғы Еңбек партиясы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери шақыру мәселесі бойынша жарылғаннан кейін премьер-министр Билли Хьюз және оның қолдаушыларымен құрылған болатын. Ұлттық партия Еңбек партиясы федералды саясатқа бекінгеннен кейін саяси бағыт ретінде сақталған, біріккен, Еңбек партиясы емес оппозициялық күш ретінде құрылды. Партия 1929 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырағанға дейін үкіметте болды (1923 жылдан бастап Ел партиясымен коалиция құрып). Осы уақыттан бастап ол 1931 жылы Жозеф Лайонсқа қарсы шыққан Еңбек партиясының мүшелерімен бірігіп, Біріккен Австралия партиясын (UAP) құрғанға дейін Еңбек партиясына қарсы басты оппозиция болды. Партия Австралияның Либералдық партиясының тікелей атасы, Австралиядағы орталық-оңшыл басты партия.

Тарих

1915 жылдың қазан айында Австралияның премьер-министрі, Австралия Еңбек партиясының Эндрю Фишер зейнеткерлікке шықты; Билли Хьюз оны алмастыру үшін Еңбек партиясы бір ауыздан таңдады. Хьюз Австралияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын ынтамен қолдады. 1916 жылы Ұлыбританияға сапардан кейін, сол жылы әскери қызмет туралы заң қабылданғаннан соң, ол Австралия соғысқа үлесін сақтау үшін әскери шақыру қажеттігіне көз жеткізді. Оның партиясының көпшілігі, ең бастысы рим католиктері мен кәсіби одақ өкілдері, оған қарсы болды, әсіресе британ үкіметінің 1916 жылғы Ирландияның Пасха көтерілісіне жауап ретінде жасаған әрекеттерін ескере отырып. Қазан айында Хьюз әскери шақыруға қолдау табу үшін плебисцит өткізді, бірақ ұсыныс тартыспен жеңілді. Оның басты қарсыласы – Мельбурнның католик архиепископы Дэниел Мэнникс болды. Жеңіліс Хьюзді тоқтатпады, ол әскери шақыруды қолдау үшін күшпен таласқан. Бұл Австралия халқының, сондай-ақ оның партиясының ішінде терең және ащы бөлініске әкелді. Бұл бөліністің қалай жасалғаны содан бері қызу талқыланып келеді, тіпті сол кезде Еңбек қозғалысындағылар оны ирония деп қарады, өйткені Хьюздің бұрынғы Еңбек партиясының қарсыластарына, мысалы Джозеф Кукқа деген зорлық-зомбылықпен қарсылығын ескере отырып. 1916 жылдың 15 қыркүйегінде Жаңа Оңтүстік Уэльстің Саяси Еңбек лигасының (сол кездегі Еңбек партиясының ұйымы) атқару комитеті Хьюзді Еңбек партиясынан шығарды. 1916 жылдың 14 қарашасында парламенттік Еңбек партиясы жиналғанда, Хьюз 24 басқа Еңбек партиясының мүшелерімен бірге шыққанға дейін ұзақ талқылаулар өтті. Қалған 43 мүше басшылыққа сенімсіздік білдіріп, Хьюзді және оның одақтастарын тиімді түрде партиядан шығарды. Хьюз және оның жақтастары өздерін «Ұлттық Еңбек партиясы» деп атады және Кук пен оның Ұлттық Либералдық партиясының қолдауымен азшылық үкімет ретінде жұмыс істеді. Соғыс созылып жатқанда, Хьюз Кукпен келіссөздер жүргізіп, олардың сенім мен жабдықтау келісімін ресми партиялық біріккендікке айналдыруға тырысты. Сол жылдың ақпанында генерал-губернатор сэр Роберт Мунро Фергюсонның ықпалымен екі топ ресми түрде бірігіп, Хьюз басшы, ал Кук басшының орынбасары болған Ұлттық партияны құрды. Жаңа партияға бұрынғы либералдар басымдық берді, сондықтан ол негізінен жоғарғы және орта таптық партия болды. Алайда, көптеген бұрынғы Еңбек партиясының мүшелерінің болуы – олардың көпшілігі осы партияның алғашқы басшылары болды – ұлттық бірлік имиджін көрсетуге мүмкіндік берді. 1917 жылдың мамырында Ұлттық партия сайлауда үлкен жеңіске жетіп, Федерациядан бері ең үлкен көпшілік үкіметін құрды. Бұл жеңістің ауқымы Хьюзбен бірге Ұлттық партияға өткен Еңбек партиясының көптеген депутаттарының санымен ұлғайды. Бұл сайлауда Хьюз Батыс Сиднейдің жұмысшы кластық аймағынан бас тартып, Викториядағы Бендигодан сайланды. Ол үкіметі әскери шақыруды жүзеге асыра алмаса, отставкаға кететінін уәде еткен еді. 1917 жылдың желтоқсанында әскери шақыру туралы екінші плебисцит өтті, бірақ бұл ұсыныс тағы да жеңілді, бұл жолы үлкен айырмашылықпен. Хьюз партиясының басшылығына сенімсіздік білдіргеннен кейін премьер-министр лауазымынан кетті. Алайда, басқа кандидаттар болмағандықтан, Фергюсон өзінің резервтік өкілеттігін пайдаланып, Хьюзді премьер-министр лауазымына дереу қайта тағайындады. Осылайша Хьюз өзінің орнынан түсу уәдесін орындай отырып, лауазымында қала алды. Хьюз және Ұлттық партия 1919 жылы да оңай қайта сайланды. Олар 1922 жылғы сайлауға дейін өздігінен билік жүргізді, онда жаңадан пайда болған Ел партиясы Өкілдер палатасында билік тепе-теңдігін жеңді. Ұлттық партия көпшілікке 12 орын жетпей, тек Ел партиясынан қолдау күтуге үміттене алды. Ұлттық партияны билікте ұстау үшін сенім мен жабдықтау туралы келісім жеткіліксіз екені анық болды. Алайда, Ел партиясы Хьюздің ауылдық саясатын ешқашан ұнатпаған, ал оның басшысы Эрл Пейдж оның астында қызмет етпейтінін мәлімдеді. Ұлттық партияның консервативті элементтерінің бірнешеуі Хьюзге соғыс аяқталғаннан кейін ғана төзімділік танытты, өйткені ол әлі де жүрегінде социалист деп күдіктенді. Пейджтің талабы ақыры оларға Хьюзді тастауға мүмкіндік берді, ол 1923 жылдың қаңтарында отставкаға кетті. Бұрынғы қазынашы Стэнли Брюс көшбасшы болып сайланды және дереу Ел партиясымен коалицияға кірді. Алайда, бағасы жоғары болды: Ел партиясына кабинетте 5 орын (11-ден), ал Пейдж қазынашы және үкіметтегі екінші тұлға болды. Мұндай талаптар Вестминстер жүйесінде мұндай жас партия үшін естілмеген нәрсе еді. Алайда, Брюс тағы бір сайлауды күшпен өткізбеу үшін шарттарға келісті. Бұл бейресми емес еңбек партияларының дәстүрлі коалициясының бастамасы болды. Хьюздің ығыстырылуымен Ұлттық партия айқын консервативті бағытқа ие болды. Бастапқыда австралиялықтар Брюстің салқын мінезіне оңай қолдамайды деген алаңдауларға қарамастан, Ұлттық-Ел коалициясы 1925 жылғы федералды сайлауда үлкен жеңіске жетті. Олар 1928 жылы қайта сайланды, бірақ мандат айтарлықтай қысқартылды. Алайда, бір жыл өткен соң, Хьюз Брюстің өнеркәсіптік арбитраж жүйесін реформалау жоспарларына қатысты дауыс беру кезінде топтық депутаттардың тобын басқарып, парламенттік фракциядан шықты. Келесі сайлауда коалиция ауыр жеңіліске ұшырады, Федерациядан бері отырған үкіметтің екінші ең нашар жеңілісі болды. Брюс тіпті өзінің мандатын жоғалтты және бұрынғы Бас прокурор Джон Латам оның орнын басты. Ұлттық партия Австралия саясатында қайтадан күшті күшке айналмады. Партия өзінің 12 жылдық өмірінің барлығын үкіметте өткізді және оппозициядағы рөлге дайын болмады. 1931 жылы Джозеф Лионс басшылығындағы Еңбек партиясының тобымен келіссөздер жүргізгеннен кейін Ұлттық партия жаңа Біріккен Австралия партиясына сіңірілді. Біріккен Австралия партиясының басым бөлігі бұрынғы Ұлттық партия мүшелерінен тұрса да, Лионс Латамның орнына көшбасшы болып сайланды. Біріккен Австралия партиясы Ұлттық партияның орнын еңбек емес партия ретінде басты. Батыс Австралия филиалы Біріккен Австралия партиясы құрылғаннан кейін Ұлттық партияның атын сақтап қалды және қазіргі Австралия Либералдық партиясына біріккен көптеген маңызды еңбек емес партиялармен бірге осылай болды.

Жас ұлтшылдар ұйымы

1929 жылы Виктория заң шығару кеңесінің мүшесі Роберт Мензис Уилфрид Кент Хьюзбен бірлесіп Жас Ұлтшылдар Ұйымын құрды. Мензис оның алғашқы президенті болды. Ұйым өз атауын ана партиясы БҰҰ-ға (Біріккен Ұлттық Партия) біріккеннен кейін де сақтап қалды. 1932 жылғы Виктория штаты сайлауында сайланған БҰҰ мүшелерінің жартысы Жас Ұлтшылдардан болды, бұл олардың парламенттік өкілдігін үш есеге жуық арттырды. Премьер-министр Сэр Стэнли Аргайл олардың үшеуін сегіз адамдық кабинетіне қосты, соның ішінде Мензисті вице-премьер ретінде тағайындады. Кейін, Мензис Австралия Либералдық партиясын құрғанда, Жас Ұлтшылдардан делегаттарды шақырды. Жас Ұлтшылдар БҰҰ-ны Либералдық партияға қосылып, жаңа партияның жастар қанатының ядросын құрады.

Сайлау нәтижесі

Сайлау жетекшісі Дауыстар % Орын +/– Орын Үкімет 1917 Билли Хьюз 1,021,138 54,2 53 1-орын 1919 Билли Хьюз 860,519 45,0 16 1-орын 1922 Билли Хьюз 553,920 35,2 11 2-орын 1925 Стэнли Брюс 1,238,397 42,4 11 1-орын 1928 Стэнли Брюс 1,014,522 39,0 8 2-орын 1929 Стэнли Брюс 975,979 33,9 15 2-орын

Басшылар

Жоқ. Басшы (туған жылы – өлген жылы) Портрет Сайлау округі Қызметке кірген күні Қызметтен кеткен күні Қызмет мерзімі Премьер-министр 1 Билли Хьюз (1862–1952) Батыс Сидней, Жаңа Оңтүстік Уэльс Бендиго, Виктория Солтүстік Сидней, Жаңа Оңтүстік Уэльс 17 ақпан 1917 2 ақпан 1923 Өзі (1915–1923) 2 Стэнли Брюс (1883–1967) Флиндерс, Виктория 3 ақпан 1923 23 қазан 1929 Өзі (1923–1929) Скуллин (1929–1932) 3 Джон Латам (1877–1964) Койонг, Виктория 20 қараша 1929 мамыр 1931