Кіріспе

Жыл сайынғы родео, көрме және фестиваль Калгариде, Канада

фестиваль және родео

Калгари Стампеді – Калгари, Альберта, Канадада әр шілде айында өткізілетін жыл сайынғы родео, көрме және фестиваль. "Жер бетіндегі ең үлкен ашық аспан шоуы" деп танылатын он күндік шараға жылына бір миллионнан астам адам келеді. Онда әлемдегі ең ірі родеолардың бірі, шеру, ойын-сауық алаңы, сахналық қойылымдар, концерттер, ауыл шаруашылығы жарыстары, дөңгелекті көлік жарысы және Ұлттық халықтардың көрмелері ұйымдастырылады. 2008 жылы Калгари Стампеді ProRodeo Даңқ залына енгізілді. Шараның тамыры 1886 жылға дейін жетеді, ол кезде Калгари және округтік ауыл шаруашылығы қоғамы алғашқы жәрмеңкесін өткізді. 1912 жылы американдық промоутер Гай Уэдик өзінің алғашқы родеосы мен фестивалін ұйымдастырды, ол "Стампед" деп аталды. 1919 жылы ол Калгариге оралып, Бірінші дүниежүзілік соғыстан оралған әскерлердің құрметіне Жеңіс шұғыласын ұйымдастырды. 1923 жылы Уэдик фестивалі Калгари өнеркәсіптік көрмесімен бірігіп, Калгари Көрмесі мен Стампедін құрды, содан бері ол жыл сайынғы шараға айналды. Мыңдаған еріктілер ұйымдастырған және азаматтық лидерлердің қолдауымен Калгари Стампеді әлемдегі ең бай родеолардың біріне, Канаданың ең ірі фестивальдерінің біріне және қала үшін маңызды туристік орталыққа айналды. Родео және дөңгелекті көлік жарысы Канада бойынша теледидардан көрсетіледі. Дегенмен, екеуі де жануарлар әл-ауқатын қорғаушы топтардың және белгілі бір шараларға алаңдайтын саясаткерлердің, сондай-ақ родеоны толығымен тыйым салуға тырысатын жануарлар құқығын қорғау ұйымдарының күшейіп келе жатқан халықаралық сын-пікірлеріне ұшырады. Калгаридің ұлттық және халықаралық имиджі осы шарамен байланысты. Ол "Стампед қаласы" деп белгілі, "Ковтаун" деген бейресми аты бар және жергілікті Канада футбол лигасының командасы "Стампедерс" деп аталады. Қала Стампед кезінде мерекелік атмосфераға толы: кеңсе ғимараттары мен дүкендер каубой тақырыбында безендіріледі, тұрғындар батыс киімдерін киеді, ал қала бойынша жүздеген таңғы ас пен барбекюлер ұйымдастырылады.

Тарих

Калгари және округтік ауыл шаруашылығы қоғамы 1884 жылы қаланы насихаттау және Шығыс Канаданың фермерлері мен малшыларын батысқа көшіруге шақыру мақсатымен құрылды. Қоғам екі жылдан кейін алғашқы жәрмеңкесін өткізді, ол қаланың 2000 тұрғынының төрттен бірін қамтыды. 1889 жылы қоғам көрмелер өткізу үшін Ілбау өзенінің жағасында жер сатып алды, бірақ егін шұбылуы, қолайсыз ауа райы және экономиканың құлдырауы салдарынан 1895 жылы қоғам қызметін тоқтатты. Жер қысқа мерзімге болашақ премьер-министр Р.Б. Беннеттке тиесілі болды, ол оны қалаға сатты. Аймақ Виктория паркі деп аталды, бұл атау патшайым Викторияның құрметіне берілді. Жаңадан құрылған Батыс Тынық мұхиты көрме компаниясы 1899 жылы алғашқы ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп жәрмеңкесін ұйымдастырды. Көрме жыл сайын өсіп, 1908 жылы Канада үкіметі Калгариде федералды қаржыландырылатын Доминион көрмесінің өтетінін жариялады. Осы мүмкіндікті пайдаланып, өзін таныстыру үшін қала алты жаңа павильон мен жарыс жолағын салуға 145 000 канад доллары жұмсады. Іс-шара аясында салтанатты шеру, сондай-ақ родео, ат жарысы және арқанмен сырғанау сияқты жарыстар ұйымдастырылды. Бастапқыда ол азаматтық басшыларды және Калгари өнеркәсіптік көрмесін өз жоспарларына көндіре алмады, бірақ жергілікті мал шаруашылығы агенті Х.С. МакМалленнің көмегімен Уэдик бизнесмендер Пэт Бернс, Джордж Лейн, А.Дж. Маклин және А.Е. Кросты іс-шараны қаржыландыруға 100 000 доллар салуға иландырды. 1912 жылдың қыркүйегінде алты күнге созылған бұл іс-шараға 100 000-нан астам адам келді. Іс-шарадан 120 000 доллар табыс түсті және ол сәтті деп бағаланды. Виннипегтегі бизнесмендер Уэдикті екінші "Стампедті" өз қалаларында өткізуге көндірді, бірақ шоу қаржылық жағынан сәтсіз аяқталды. 1916 жылы Нью-Йорк штатында өткен үшінші әрекет те осы тағдырға ұшырады. 1919 жылы Уэдик Калгариге оралды, онда ол Калгари өнеркәсіптік көрмесінің бас менеджері Э.Л. Ричардсонның қолдауын алды. Екеуі де көптеген кальгарлықтарды, соның ішінде "Үлкен Төрттікті", Бірінші дүниежүзілік соғыстан оралған Канада сарбаздарын құрметтеу мақсатымен "Ұлы Жеңіс Стампедін" қолдауға иландырды. Ричардсон екі шараны сынақ негізінде біріктіруді ұсынды. Уэдик келісті, ал одақ Калгари көрмесі мен "Стампедін" құрды. Біріктірілген шара алғаш рет 1923 жылы өтті. Уэдик қала тұрғындарын батыс киімдерін киіп, өз бизнестерін "жабайы батыстың" рухымен безендіруге шақырды. Іс-шараға 138 950 адам қатысты және ол пайда тапты. 1920 жылдары қатысушылар саны жыл сайын өсіп, 1928 жылы 258 496 адамға жетті, бірақ Ұлы депрессияның басталуы қатысушылардың азаюына және қаржылық шығындарға әкелді. 1930 және 1931 жылдары тікелей шығындарға ұшырағаннан кейін, көрме кеңесі қысқартулар жасауға мәжбүр болды, бұл кеңес пен Уэдик арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. Араздықты одан әрі күшейткені – Уэдик кеңестің өзінің шарасының басқаруына қарсы наразылығы. Мәселе 1932 жылы Уэдик пен Ричардсон жағдайды талқылағанда, Уэдиктің толығымен кетіп қалу туралы қаулысымен аяқталды. Бір айдан кейін көрме кеңесі оны лауазымынан босатқанын хабарлады. Оның талаптары сотта расталды, бірақ оған тек 2 750 доллар және сот шығындары ғана төленді. Оқиғалардан ашуланған Уэдик 20 жыл бойы кеңеспен келіспей жүрді, ол 1952 жылы "Стампедке" құрметті қонақ және шеру маршалы ретінде шақырылды. 1950 жылға дейін "Стампедте" кем дегенде жеті фильм түсірілді. Ең табыстысы – 1925 жылы шыққан үнсіз фильм "Калгари шұғыласы", ол родеодан алынған кадрларды пайдаланып, Солтүстік Америкадағы адамдарды оқиғамен таныстырды. Голливуд жұлдыздары мен шетелдік салт әміршілері "Стампедке" тартылды; Боб Хоуп пен Бинг Кросби әрқайсысы 1950 жылдары шеру маршалдары ретінде қызмет етті, ал Елизавета II мен Принц Филипп 1959 жылы Канадаға жасаған туры аясында бұл шараға екі рет келді. Королева сондай-ақ 1973 жылы "Стампедті" ашты.

Кеңейту

1946 жылы «Ледюк No. 1» мұнай ұңғымасының табылуы және қаланың оңтүстік-батысындағы Тернер аңғарындағы ірі мұнай қорының ашылуы өсу мен гүлдену кезеңін бастады. Калгари ауыл шаруашылығымен айналысатын қаладан Канаданың мұнай және газ астанасына айналды. 1949 мен 1956 жылдар аралығында қала халқы дерлік екі есеге өсті, ал Калгариге көшіп келгендер «Стампеде» фестиваліне ғана емес, сонымен қатар өздерінің туған жерлеріндегі достары мен туыстарын да қатысуға шақырды. 1950 жылдары жыл сайын қатысу рекордтары жаңаланды, ал 1949 жылдан 1959 жылға дейін жалпы қатысушылар саны 200 000-ға артты. Бұл өсім көрме алаңын кеңейтуді қажет етті. Алаңда «Калгари Стампедерс» хоккей командасы орналасқан, оны Губернаторлар кеңесі басқарды және команда 1954 жылы Батыс хоккей лигасының чемпионы атанды. Миннеаполис симфониялық оркестрі мен Луи Армстронг сияқты әртістер «Коррал» аренасында өнер көрсетті, бірақ аренаның нашар акустикасы ұйымдастырушылар мен көрермендер үшін үнемі алаңдаушылық тудыратын мәселе болды. 1954 жылы трибуна жаңартылып, жарыс жолы қайта салынды. «Стампеде» фестивалінің демеушілерінің құрметіне аталған «Big Four» ғимараты 1959 жылы ашылып, жаз айларында қаланың ең ірі көрме залы ретінде пайдаланды. «The Saddledome» аренасы «Корралды» қаланың ең басты спорт аренасы ретінде алмастырды, және екі нысан да 1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында хоккей мен мәнерлеп сырғанау жарыстарын қабылдады. 2007 жылы «Калгари көрмесі және Стампеде» ұйымы атауынан «көрме» сөзін алып тастады және содан бері «Калгари Стампеде» деп аталады. 2000 жылдан бері қатысушылар саны шамамен 1,2 миллионға жетеді, бірақ 2012 жылы өзінің 100 жылдық мерейтойын тойлағанда «Стампеде» 1 409 371 адамды қабылдап, рекордтық көрсеткішті жаңартты. «Saddledome» аренасында жоспарланған негізгі шаралар мен концерттердің бір бөлігі ғимаратқа келген су тасқынынан зақымдануына байланысты тоқтатылды, ал қалған шаралар басқа жерлерге көшірілді.

COVID-19 пандемиясы

23 сәуірде 2020 жылғы Стампед COVID-19 пандемиясына байланысты шамамен бір ғасырдан бері алғаш рет тоқтатылды. Албертаның қоғамдық денсаулық сақтау бұйрықтарына сәйкес өткізілген, қауымдастыққа бағытталған іс-шаралар ұйымдастырылды, оның ішінде панкектер мен орталық ойын-сауық азық-түліктерін ұсынатын жылдам қызмет көрсету орындары, сондай-ақ іс-шараның әдеттегі оттық шоуын сақтап қалу. Бұл тоқтату провинция экономикасына елеулі әсер етті, себебі соңғы жылдары 540 миллион долларлық үлес қосылған еді. 14 мамырда Стампед 2021 жылы жеке іс-шара өткізуді жоспарлап отырғанын, бірақ сол кездегі қоғамдық денсаулық сақтау ережелеріне сәйкес келу үшін іс-шараның форматы "қатты өзгеше" болуы керектігін мәлімдеді. 26 мамырда Альберта үкіметі қоғамдық денсаулық сақтау ережелерін жеңілдетуге бағытталған «Жазға ашық» жоспарын жариялады, бұл жоспарға сәйкес, елігілі тұрғындардың 70% кем дегенде бір вакцина дозасын алғаннан кейін екі апта өткен соң көптеген шектеулер алынып тасталатын болады (егер ауруханаға түсу көрсеткіштері төмендеуді жалғастырса). Кейіннен шектеулердің 1 шілдеде толыққанды күштен шығатыны хабарланды. Қоғамдық денсаулық сақтау шектеулері алынып тасталғанына қарамастан, әлеуметтік арақашықтық сияқты шаралар қолдауға ие болады, сондықтан Стампед паркінің сыйымдылығы бақыланатын болады. Паркке кіру алдын ала сатып алынады және іс-шаралардың сыйымдылығы төмендетіледі. Қатысушылардың басқа шабуақ көліктері жарыстарына байланысты Стампедке дайындалуға уақыты жетпейтінін, нәтижесінде жарыс тоқтатылатынын ескере отырып, Ренжеланд Дерби екінші жыл қатарынан тоқтатылды. Ренжеланд Дербидің тоқтатылуын өтеу үшін, родеоның кешкі сессияларына бронхтық атқа міну жарыстары қосылды. Стампедті өткізу туралы шешімге әртүрлі реакциялар болды, оның ішінде Альбертаның қайта ашу критерийлері тек вакцинаның бірінші дозасына негізделгендіктен және толық вакциналанбағандықтан, бұл оқиға жұқпаның кең таралуына себеп болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туды. Сонымен қатар, Ренжеланд Дербидің тоқтатылуына байланысты шабуақ көліктері жарысы қауымдастығынан да сын айтылды.

Парад

Парадтың ресми ашылуы болып табылады және шараның бірінші жұма күні сағат 9-дан сәл бұрын басталады. Әр жыл сайын парадтың басшысы ауысады, ол сол кездегі қоғамның қызығушылықтарын көрсетеді. Саясаткерлер, спортшылар, актерлер және басқа да көрнекті тұлғалар маршал ретінде қызмет еткен. Шарада ондаған оркестр, 150-ден астам шерушілер мен әлемнің түкпір-түкпірінен келген жүздеген жылқылар бар, бұл батыстық және заманауи тақырыптардың үйлесімі. Каубойлар, халықтық бишілер және Қызыл сержант киімдеріндегі Корольдік Канада атты полициясының өкілдері клоундармен, оркестрлермен, саясаткерлермен және бизнес лидерлерімен бірге келеді. 1912 жылы өткен алғашқы "Стампед" парадына 75 000 адам қатысты, ол сол кездегі қала халқынан көп болды. 2009 жылы парадқа 350 000 адам келді. 2021 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан парад көлемі қысқартылып, көпшілікке жабылды. Бұл әлемдегі ең ірі және ең танымал шаралардың бірі. Әр маңызды номинацияның жеңімпазына 100 000 доллар, ал чемпионат күні жалпы сомасы 1 000 000 доллар төленеді, бұл ең жомарт сыйлық қоры. Каубойлар күнделікті 20 000-нан астам жанкүйердің алдында өнер көрсетуді родео маусымының ең жарқын сәті деп есептейді. Әр жарыс жеке турнир ретінде ұйымдастырылады, ал каубойлар мен қыздар екі топқа бөлінеді. Бірінші топ алғашқы төрт күн сайын, ал екінші топ келесі төрт күн сайын жарысады. Әр топтың үздік төрт өкілі жексенбі күні финалға өтеді, ал қалғандары сенбі күні финалға қатысу үшін "джокерлік" мүмкіндікке таласады. Жексенбіде ең үздік нәтиже көрсеткен қатысушы 100 000 долларлық бас жүлдеге ие болады. Родеоға қатысатын малдың көп бөлігі Ханна қаласының жанында орналасқан "Стампед" ранчосынан әкелінеді. Бұл ранчо 1961 жылы жылқылар мен бұқалардың сапасын арттыру және олардың жеткілікті мөлшерде болуын қамтамасыз ету мақсатымен құрылды. Солтүстік Америкадағы алғашқы осындай шаруашылық.

Рейнджленд дербиі

1923 жылы Уэдик шанақ жарысының спортын ойлап тапқаны белгілі, бұл оны 1922 жылы Глейхендегі ұқсас шараны көрген немесе өскен кезіндегі спонтанды жарыстарға куә болғаннан кейін шабыттандырды. Ол бұл спортты жаңадан қосылған Көрме мен Шымкент үшін жаңа және қызықты оқиға ретінде құрды. Уэдик фермерлерді өздерінің шанақтары мен экипаждарымен 275 долларлық жүлде қоры үшін бәсекелесуге шақырды. Ресми түрде «Ренжеленд Дерби» деп аталатын, ал «тозақтың жарты милі» немесе «ақшаға шабуыл» деген лақап аттарымен танымал болған шанақ жарысы бірден танымал болып, шараның ең басты тартымдылығына айналды. Бүгінгі «Ренжеленд Дерби» 36 командадан тұрады және жүлде қоры 1,15 миллион долларды құрайды. Джо Карбери 2008 жылға дейін 45 жыл бойы «Ренжеленд Дербиінің» дауысы болды. Оның ерекше дауысы және жарыстың басталуын жариялаған «және олар кеттііііііі!» деген сөз тіркесі оны жергілікті аңызға айналдырды және 2003 жылы Альберта спорттық даңқ залына енгізілуіне әкелді. Шанақ жүргізушілері жыл сайынғы Шымкенттен бұрын шанақтарындағы жарнамалық орынды аукционға сатады. Шанақтың жапқышындағы алғашқы жарнама 1941 жылы орналастырылған, ал Ллойд Нельсон 1956 жылы демеушісіз шанақпен «Ренжеленд Дербиін» жеңген соңғы адам болды. Қазіргі уақытта жарнаманы жапқыш аукционы арқылы сату практикасы 1979 жылы басталды. Аукционнан түскен кіріс, 2012 жылғы Шымкент үшін рекордтық 4 миллион доллар, Калгари экономикасының күшін көрсетеді. «Ренжеленд Дерби» 2020 және 2021 жылдары COVID-19 пандемиясының салдарынан өткізілмеді. Шымкентке келген барлық келушілердің шамамен 70% ауыл шаруашылығы аймағына көрмелер мен демонстрацияларды, сондай-ақ батыстық шараларды көру үшін барады. Көрме аясында көптеген жарыстар өткізіледі. Америкалық Ұлттық жылқы кесу қауымдастығы кесудің әлем чемпионаты деңгейіндегі жарысты ұйымдастырады, ал әлемнің ең жақсы теміршілерін тартатын әлем чемпионаты теміршілер жарысы бұрын өткізіліп келген. Сонымен қатар, көрме Альбертаның мал және ауыл шаруашылығы мұрасы туралы халықты хабардар етуге және «Қалалық Агтивти» сияқты шаралар арқылы қазіргі тамақ өндірісін көрсетуге қызмет етеді. Шымкент Альбертаның 4-H клубтарымен бірлесіп, жастарды ауыл шаруашылығымен айналысуға ынталандырады.

Ортаңғы жол

Калгари Стампидінің жәрмеңкесі 1976 жылдан бері Солтүстік Америкалық Midway Entertainment және оның бұрынғы Conklin Shows компанияларымен басқарылып келеді. Жәрмеңке – бұл іс-шараның пайда табу мақсатында жүзеге асырылатын жалғыз бөлігі. Ол Стампидтің маңызды құрамдас бөлігі саналады, бірақ батыс тақырыбынан ерекшеленеді. Жәрмеңке басқа шаралар басталғанға дейін бейсенбі күні "көзбен көру" деп аталатын түнінде ашылады. Дәстүрлі көңілдесулер мен жәрмеңке ойындарынан өзге, жәрмеңкеде төрт концерт алаңы бар. 1993 жылы үлкен шатырлы Nashville North кантри музыкасымен дебют жасады. Одан бір жыл өткен соң, қазіргі Coca Cola Stage сахнасы әртүрлі жанрдағы музыкалық қойылымдар ұсынады. Saddledome-де Гарт Брукс және The Beach Boys сияқты жұлдыздар өнер көрсетеді, олар 2012 жылы Стампидтің 100 жылдығына шақырылған. 2018 жылы Стампидтің ең жаңа концерт алаңы – The Big Four Roadhouse Стампид кезінде және жыл бойы өтетін шаралар үшін есігін ашты.

Нарық

Stampede Market BMO орталығының солтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Базардың бір бөлігі – Батыс Оазисі, онда ковбой және батыс тақырыбындағы суреттер, қола мүсіндер, қолөнер бұйымдары, тағамдар мен шараптар ұсынылады. Парк бастапқы орнында сақталды, бірақ оны көшіруге әрекеттер жасалды. 1964 жылы Stampede басқармасы Гленмор Трейл және 24-ші көшеге жақын, Калгаридің оңтүстік-батысында орналасқан бұрынғы әскери жерді (Currie Barracks) сатып алып, паркті сол жерге көшіруді жоспарлады. 1965 жылы толық дамыған жоспар жарияланды, бірақ азаматтық және федералды үкіметтердің қолдауына қарамастан, жергілікті тұрғындардың қарсылығынан бас тартылды. Аумақ мәселесі үнемі туып тұрды, ал 1968 жылы Виктория Парк ауданына қарай жылжу жоспары ондаған жылдар бойы аудан және қалалық кеңес арасында қақтығыстарға әкелді. Виктория Паркінің жағдайы нашарласа бастағанмен, соңғы ғимараттар тек 2007 жылы алынып тасталды, бұл Stampede Park-ты кеңейтуге және аймақты жаңарту бағдарламасын іске қосуға мүмкіндік берді. Жерді қолға алғаннан кейін, Stampede ұйымы 400 миллион долларлық кеңейту жобасын бастады, ол жаңа сауда және ойын-сауық аймағын, қалалық саябақты, жаңа ауыл шаруашылығы аренасын және мүмкін болатын жаңа қонақүйді қамтиды. Жобаның бастапқыда 2011 жылға дейін аяқталуы күтілген, бірақ кешігулер мен экономикалық төмендеу салдарынан аяқталу мерзімі 2014 жылға ықпалдасты. Stampede Park кальгарлықтар мен туристер үшін маңызды жиналатын орын болып табылады. Калгари Stampede-ге қатысудан басқа, жыл сайын 1000-нан астам іс-шара өткізілетін осы аумаққа 2,5 миллионнан астам адам спорттық жарыстарға, концерттерге, көрмелерге және басқосуларға қатысады.

Адамдар

Жыл сайын "Стампеда" корольдік отрядына бір патшайым және екі ханшайым сайланады. Олар Альберта провинциясында тұратын 19-24 жас аралығындағы кез келген әйелге ашық конкурс арқылы іріктеледі. Іріктеу кезінде атқа міну шеберлігіне және "Стампеда" мен қаланың елшілері ретінде танылу қабілетіне ерекше мән беріледі. Алғашқы "Стампеда" патшайымы Пэтси Роджерс 1946 жылы, ал ханшайымдар келесі жылы таңдалды. Корольдік үштік бір жылдық мерзімге қызмет етеді, осы уақыт ішінде Оңтүстік Альберта және Солтүстік Америка бойынша жүздеген шараларға қатысады. Одан кейін олар 1971 жылы құрылған Калгари "Стампеда" патшайымдарының түлектер қауымдастығының мүшелеріне айналады.

Алғашқы халықтардың қатысуы

Әр Стампед кезінде Келісімге мүше бес ұлт – Цуу Т'ина, Пиикани, Стоуни, Кайнай және Сиксика – Стампед паркінің оңтүстік бөлігіндегі Элбоу өзенінің жағасында лагерь құрып, бастапқыда Үндістер ауылы деп аталған, бірақ 2018 жылы Элбоу өзенінің лагері деп аталды. Жыл сайын бес ұлттың бірінен Үнді қызы таңдалып, Стампедтің құрметті тұлғаларының бірі ретінде 7-ші келісімді көрсетеді. Ауыл – Стампедтің ең танымал орындарының бірі. 1886 жылы алғаш рет өткізілгеннен бері алғашқы халықтар қала көрмелеріне белсенді қатысып, шерулерге, спорттық жарыстарға қатысып, көрермендерді дәстүрлі билермен қуантқан. Алайда, 1912 жылға қарай, Үндістер істері департаментінің өкілдері олардың тарихи дәстүрлерін басып тастауға және оларды өз шаруашылықтарында ұстап тұруға қысым жасады, бұл туған жердің қатысуын тоқтата жазуға жақын болды. Уэдик өзінің Стампедінің бір бөлігі ретінде туған жердің өкілдерін қосуды жоспарлаған, бірақ Үндістер істері оның күш-жігеріне қарсы шығып, Канаданың генерал-губернаторы Коннот герцогінен олардың ұстанымын қолдауды сұрады. Герцог бас тартты, ал Уэдик Оттавадағы саяси байланыстардың, соның ішінде болашақ премьер-министр Р.Б. Беннеттің қолдауын алғаннан кейін, жол ашылды. 1912 жылғы Стампедке алты тайпаны ұсынып, жүздеген туған жердің өкілдері қатысты. Олар ең әдемі дәстүрлі киімдерін киіп, парадтың ең танымал қатысушыларының бірі болды. Премьер-министр Борденнің федералды үкіметі 1914 жылы Үндістер заңын өзгертіп, туған жердің өкілдеріне жергілікті Үндістер агентінің рұқсатысыз көрмелерге және шерулерге қатысуды заңсыз етті. Жаңа заң Калгари көрмесінде туған жердің қатысуын тоқтатты, бірақ 1919 жылы Уэдик қайтып келгенде, олардың жәрмеңкеге оралуы үшін сәтті күресті. Премьер-министр Маккензи Кінгтің үкіметіне қарасты Үндістер істері департаменті 1925 жылы туған жердің қатысуын қайтадан тоқтатуға тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. Стампед пен Үндістер істері арасындағы қайшылықтар 1932 жылға дейін жалғасқан, бірақ Үндістер ауылы сол жерде қалып, осы күнгейінше сақталып келеді. Алғашқы халықтар мен Стампед басқармасының мүшелері кейде келіспеушіліктерге ұшырайды. Үндістер ауылының бастапқы орналасқан жері жиі суға батып, төмен жатқандықтан, 1974 жылы ауыл қазіргі орнына көшірілгенге дейін бұл мәселе шешілмеді. Жылдар бойы тікпалардың иелеріне төленетін төменгі төлемдер, олардың қатысуына қатысты комитеттерге қатысу мүмкіндігінің болмауы және туған жердің өкілдері пайдаланылып отыр деген айыптамалар жиі айтылып келді. Стоунилер 1950 жылғы Стампедке бойкот жариялады, себебі келісім картасын көрсеткен кез келген туған жердің өкіліне тегін кіруді қамтамасыз ететін ереже өзгертілді. Сол жылы өткен шараны қатты дауылдар бұзып, топтың жәрмеңкеге нұқсан келтіру үшін жаңбыр биін орындағаны туралы әңгімелер пайда болды. Тікпалардың иелері ұзақ жылдар бойы қатысушылар болды – олардың көпшілігі үшінші немесе төртінші буын, ал Стампед туған жердің мәдениетін сақтауға және көрсетуге көмектесті. 2016 жылы ауыл қайтадан көшірілді, көлемі екі есеге ұлғайды және қала, жергілікті туған жер және Стампед арасындағы серіктестікті көрсететін жаңа көрме ұйымдастырылды. 2018 жылғы Стампед кезінде аймақтың атауы "келісімді нығайту және туған жердің өкілдерін қазіргі заманғы, күшті және төзімді халық ретінде түсінуді арттыру" мақсатымен өзгертілетіні жарияланды; лагерьлер арасында өткен дауыс беру нәтижесінде, Стампедтің соңғы күні Үндістер ауылы "Элбоу өзенінің лагері" деп аталатындығы хабарланды.

Жұмыспен қамту және волонтерлік қызмет

Паркті жыл бойы жұмыс істеу үшін 300 толық жұмыс күні және 1400 жартылай жұмыс күні бар қызметкер қажет. "Стампеда" кезінде тағы 3500 маусымдық жұмысшы жұмысқа алынады. Дегенмен, ұйымды көптеген еріктілер ұстап тұрады. 2000-нан астам еріктілер "Стампеда" жұмысының барлық саласына жауапты 50 комитетке мүше болып кіреді. Олардың арасындағы ең бастысы – директорлар кеңесі. Кеңес 25 адамнан тұрады: 20-сы акционерлер арасынан сайланады, үшi – қаладан, бiрi – облыстан және соңғы "Стампеда" кеңесінің президенті. Барлық еріктілердің шамамен жартысы 10 жылдан астам қызмет етеді, ал кейбіреулері 60 жылға дейін қызмет етеді.

Калгаридің жас канадалықтары

1964 жылы Калгари Стампед Нью-Йорк қаласынан Рокеттерді трибуна шоуының бір бөлігі ретінде әкелгенде, олар жергілікті жас бишілерді "Кальгари Кидетс" ретінде қатысуға сынақтан өткізді. Топ шоуға бір рет қосылуы керек еді, бірақ көрермендер арасында танымал болып, үш жыл бойы қайта оралды. 1968 жылы "Кидэтс" "Кальгари Стампедінің жас канадалықтары" деп аталды және 1970 жылдары басты тақырыпқа айналып, түнгі трибуна шоуының бөлігі болды. 1982 жылы Stampede Foundation 7-19 жас аралығындағы әншілер мен бишілерге кәсіби дайындық беру үшін Stampede ұйымының стипендиясы есебінен жас канадалықтардың сахналық өнер мектебі құрылды. Жас канадалықтардың негізін қалаушылардың екеуі 1970 және 80-жылдары топта болған режиссер Рэнди Эвери мен хореограф Марго Макдермот болды. 2017 жылы 70-тен астам сынып мүшелерімен топтық іс қозғалды, бұл Калгари Көрмесі мен Стампид Лимитед пен Калгари Стампид Қоры "Жас канадалықтар" тобында жыныстық зұлымдық туралы хабардар болғанына қарамастан полицияға хабарламай қалғандарына немқұрайдылық танытты. 2018 жылы "Жас канадалықтар" тобының қызметкері 1992-2014 жылдар аралығында топтың алты мүшесін жыныстық жолмен пайдаланғаны үшін қылмыстық айып тағылып, 10 жылға бас бостандығынан айырылды. 2023 жылдың маусым айында айыпталушылар жауапкершілікті қабылдап, өздерінің шалаакылығынан туындаған барлық зиянды төлейді, жазалаушы зиянды кейін анықталады.

"Стампед" шоуы

Stampede Showband 1971 жылы ұйымның музыкалық елшілері ретінде құрылды. Топтың 16 мен 21 жас аралығындағы 150-ден астам мүшесі бар. Олар жеті рет, соңғы рет 2023 жылдың шілдесінде, шеруші топтардың әлем чемпионы атанды. Топ бүкіл әлемде, патшалық тұлғалар мен әлемдік көшбасшылар алдында өнер көрсетті. 2019 жылы Showband 107-ші Грей кубогында ұлттық әнұранды Young Canadians әншісі Линдси Келлидің сүйемелдеуімен орындады. Showband жыл бойы өнер көрсетеді және тек Stampede кезінде 100-ден астам рет өнер көрсетеді. Showband сонымен қатар, жаяу жүргінші жарыстарында әр түнде "O Canada" әнін орындады, Young Canadians мүшелері әнұранды ағылшын және француз тілдерінде шырқады. Stampede Showriders 1985 жылы Showband-ті сүйемелдейтін дәлдікпен атқа міну командасы және түстерді сақтаушылар тобы ретінде құрылды. Сондай-ақ, бұл 13-ден 21 жасқа дейінгі әуесқой суретшілерге арналған жыл сайынғы байқау. 6-12 жас аралығындағы жас орындаушылар да әр кеш сайын өнер көрсетеді. Байқау Stampede кезінде өтіп, Оңтүстік Альбертаның талантты жас өнерпаздарын анықтауға және дамытуға бағытталған.

Жануарлардың әл-ауқаты

Стампед родео дәстүрін жануарларды қорғаушы топтардың бұл спорттың адамгершілікке жатпайтынын айтып, алаңдаушылықтарына қарсы теңестіруге тырысты. Билік өкілдері спортты қорғап, жануарларды "шоудың жұлдыздары" деп атайды және "Стампед" "жануарларға дұрыс қарауға өте бейім" екенін мәлімдейді. Калгари гуманитарлық қоғамы жануарларға тигізетін стрестің ең төмен деңгейде болуын қамтамасыз ету үшін "Стампед"пен жұмыс істеуді таңдап, басқа ұйымдармен келіспеушілікке ұшырады. Бұл, ветеринарлармен қатар, родеоны бақылайтын екі ұйымның бірі. Жарысшылар спорттың қауіпті екенін мойындайды, бірақ даудың ортасында өздерінің спортын қорғайды, жануарларға жақсы күтім жасалатынын және оларға жарысқа қатысуға рұқсат беру көптеген жылқыларды ертерек союдан сақтайтынын айтады. 1986 жылы, айрықша өлім-жітімге ұшыраған бірқатар оқиғаларда тоғыз жылқы тек шаруалар көлігі жарысында ғана қаза тапты, соның ішінде бес жылқы бір керемет апатта мерт болды. Гуманитарлық қоғамның өкілдері, жанкүйерлер және тіпті кейбір жүргізушілер жарыстарға маңызды өзгерістер енгізуді талап етті, ал басқалары спортты толығымен тыйым салуды сұрады. 1987 жылғы жарыстан бұрын көптеген ережелерді өзгерту туралы хабарланды. Жануарларға қатыгездіктің алдын алу қоғамының Калгари бөлімшесі бұл өзгерістерді қабылдады, егер "Стампед" шенеуніктері жануарлардың қауіпсіздігін жақсартуға көшкен болса, спортты тыйым салуды талап етпейтінін мәлімдеді. 2011 жылы тағы да өзгерістер жарияланды. Арқанмен байлауға арналған шараларды жоюға бағытталған күш-жігер ерекше назарда. 2010 жылы "Стампед" өзінің саясатын өзгертіп, Канада кәсіби родео қауымдастығының ережелерін орындады. Сонымен қатар, "Стампед" ірі қара күресінде қауіпті тәсіл қолданған бәсекелестерге уақыт қосылмайтын жазаны енгізген алғашқы родео болды. Мұндай өзгерістер барлық тәуекелдерді жойған жоқ; жылқылар мен малдың өліміне әкелетін жазатайым оқиғалар жалғасуда. "Стампед" тарихындағы ең қайғылы оқиғалардың бірі 2005 жылы болды, онда провинцияның жүз жылдығын тойлау мақсатындағы атты жорықта 200-ге жуық жылқы қорқып, олардың тоғызы қалалық көпірден Боу өзеніне түсіп өлді. Бұрын да осындай атты жорыстар оқиғасыз аяқталған болатын.

Жануарларды қорғаушы топтары жануарлардың өлімін "көңіл көншітпейтіндей болжамды" деп атады және родеоға бойкот жариялауға шақыруда. Ұлыбританиядағы туристік агенттіктерге "Стампед"ке туристік пакеттер ұсынуды тоқтату сұранысы жіберілді, ал 2010 жылы Ұлыбритания парламентінің 92 депутаты өздерінің канадалық әріптестерінен родеоға тыйым салуды сұраған ерте күндік мошалаға қол қойды. Бірнеше топ Кембридж герцогы мен герцогинясынан 2011 жылы жоспарланған қатысуын тоқтатуды өтінді. Алайда, жұбайлар родео және шаруалар көлігі жарыстарын жеке көрсетуге қатысты.

Хабар тарату

Родео мен Рейнджленд Дерби жарыстарының тікелей эфирі CBC Sports веб-сайты және Sportsnet One арналарында көрсетілді. CBC телеарнасы күн сайын кешкі басты жарыс оқиғаларын және демалыс күндері хабарларын ұсынды. 2013 жылға дейін қосымша хабарлау CBC-нің бұрынғы бауырлас кабельдік арнасы Bold-та жүзеге асырылды. 2019 жылы АҚШ спорт арнасы CBS Sports Network Stampede родеосының (PBR Summer of Rodeo туымен) жарты сағаттық қайталауларын кешке көрсетті, ал CBS 21 шілдеде чемпионаттың бір сағаттық шолуын ұсынды. 2021 жылы родео хабарлауы Канадада Sportsnet, ал АҚШ-та The Cowboy Channel арналарына көшті.

Қауымдастық

"Стампеда" кезіндегі мерекелік көтеріңкілік бүкіл қалаға жуылады. Парад күні көптеген компаниялар қызметкерлеріне жартылай немесе толық күн демалыс бергендіктен, ресми емес мерекеге айналады. Әртүрлі сала өкілдері – басшылардан бастап студенттерге дейін, ресми киімдерін шешіп, батыс стиліндегі киімдерге ауысады, көбінесе Wrangler джинсы мен ковбой шапандарымен көзге түседі. Көптеген калгариялықтар осы шара кезінде еңбек өнімділігін төмендетеді, себебі жұмыстағы және жеке өмірдегі міндеттемелеріне салғышты көзқарас танытады. Дегенмен, "Стампеда" барысында ұйымдастырылатын қоғамдық және корпоративтік шаралар жаңа адамдарға қаламен танысуға және әлеуметтік байланыстар құруға мүмкіндік береді. "Стампеда" ел бойынша саяхаттайтын саяси лидерлер үшін маңызды аялдама болып табылады, оны кейде "барбекю айналымы" деп те атайды.

Піскен нан таңғы ас

"Стампеда" кезінде таңғы ас – жергілікті дәстүрге айналған шара. Күн сайын қаланың әр жерінде ондаған таңғы ас ұйымдастырылады, оларды қоғамдық ұйымдар, корпорациялар, шіркеулер, саясаткерлер және "Стампеда" өкілдері өткізеді. Ең ірісі – Чинук орталығындағы сауда орталығында ұйымдастырылатын таңғы ас. 2010 жылы 50 жылдығы тойланған бұл бір күндік шараға 60 000-нан астам адам келіп, оларды тойдыру үшін 400 еріктінің күші қажет. 1960 жылдары барбекю грильдерінің танымалдылығының артуы және сол кезде қала халқының өсуі "Стампеда" кезінде қала бойынша қоғамдық және компаниялық барбекюлердің дамуына ықпал етті.

Шаттылық партиялар

Жыл сайынғы "Стампед" кезінде өткізілетін кештердің мөлшері мен саны Калгаридің экономикалық күшін көрсететін индикатор ретінде қарастырылады. Корпорациялар мен қоғамдық ұйымдар өз қызметкерлері мен клиенттері үшін қала бойынша әсем шаралар ұйымдастырады. Қаладағы бірнеше мекеменің иесі Пол Викерс, "Стампедтің" он күні ішінде жылдық кірісінің 20 пайызын табатынын есептейді. Кейбір кештер көп ішімдік ішумен және еркіндікпен танымал болғандықтан, бір қонақүйдің сатиралық жарнамасы, "Стампед" кезінде қонақтың үйлену сақинасын қауіпсіз сақтауға уәде бергені, заңды ұсыныс ретінде қабылданыпты. Шаралар салдарынан кейбір жағдайлар туындайды, адвокаттар "Стампедтен" кейінгі апталарда ажырасу туралы өтініштердің күрт өскенін байқады, көбінесе адалдыққа қиянат жасау туралы талаптар бойынша. Медициналық орталықтарда жыныстық жолмен берілетін ауруларға тест тапсыруға және емделуге келген адамдардың саны көбейді, ал қала "Сиыр қаласы" деген бейресми лақап атымен танымал. Бұл іс-шараның танымал болуы Калгариге әлемдік жаңлықтарды жеткізеді және қаланың имиджін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Калгаридің канадтық футбол лигасының командасы 1945 жылдан бері "Стампедерс" деп аталады, бұл атау қала тарихындағы түрлі спорт түрлеріндегі басқа командалармен де ортақ, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмыс істеген "Стампедерс" хоккей командасы да бар. Дегенмен, сыншылар бұл Альбертаның шекаралық тарихын көрсетпейді, керісінше, 19 ғасырдағы батыс шоулары арқылы жасалған батыс каубой мәдениетінің мифтік бейнесін көрсетеді деп санайды. Іс-шараның сәттілігіне "Стампедтің" қалалық билік пен қоғамдық көшбасшылармен тығыз байланыста болуы да ықпал етеді. Калгаридің қала басшылары мен қалалық кеңесшілері мемлекеттік қызметте тұрғанда "Стампедтің" басқару кеңесіне де қатысқан, ал "Стампедтің" бай және ықпалды азаматтарды өз уақытын ерікті түрде жұмсауға көндіру қабілеті ұйымға қалада жоғары беделге ие болуға мүмкіндік берді. "Стампед" қалаға тиесілі жерді пайдаланады, жалға алған жері үшін мүлік салығын төлемейді және әдетте қала әкімшілігінен саяси араласуға ұшырамайды. Бұл коммерциялық емес ұйым ретінде жұмыс істейді, барлық кірісі паркті дамытуға қайта инвестицияланады. Жалға беру мерзімі аяқталған жағдайда, парктің барлық жақсартулары қаланың меншігіне қайтарылады. Сондай-ақ, "Стампед" БАҚ-тың қолдауын алады, олар оқиға туралы көптеген оң пікірлер білдіргенімен, теріс жақтарын көбінесе елеусіз қалдырады. 2009 жылы екі ірі газет те Ванкувердің адамгершілік қоғамы демешілік еткен родеоға қарсы жарнамаларды жариялаудан бас тартқанда жергілікті БАҚ ұлттық сынға ұшырады. Бір жылдан кейін "Геральд" газеті Ванкувердің адамгершілік қоғамы демешілік еткен толық беттік жарнаманы жариялап, өз шешімін қайта қарастырды.

Экономикалық әсері және туризм

"Стампед" фестиваліне қатысушылардың 70 пайызы Калгари аймағынан келсе де, шара ұйымдастырушылары оны бүкіл әлемде насихаттау жұмыстарын жүргізеді. Осының нәтижесінде Калгари "Стампедасы" әлемдік деңгейде танымал. "Стампед" фестиваліне көбінесе АҚШ, Ұлыбритания және Австралиядан шет елдік қонақтар келеді, сондай-ақ Азия және Оңтүстік Америкадан келген туристердің саны да артып келеді. Канаданың Конференциялық кеңесінің 2019 жылғы баяндамасына сәйкес, Калгари "Стампедасының" жыл бойындағы қызметі Альберта провинциясының экономикасына 540,8 миллион долларлық үлкен әсер еткен. Оның ішінде 10 күндік шара 282,5 миллион долларды құрады. Калгари қаласындағы "Стампед" фестивалінің жыл бойындағы қызметі 449,8 миллион долларға бағаланса, оның 227,4 миллионы 10 күндік шарадан түскен табыс. 2009 жылы шара ұйымдастырушылары Калгари қаласының жалпы экономикалық табысы 172,4 миллион долларды құрағанын, ал провинция бойынша – 226,7 миллион долларды құрағанын болжады. Экономикалық әсері тұрғысынан алғанда, "Стампед" Канададағы ең табысты фестиваль болып табылады, ол Оттаваның "Винтерлуде" фестивалінен, Торонтодағы Канада Ұлттық көрмесінен және Монреальдегі "Жақсы күлкі" фестивалінен озып шығады. Сонымен қатар, "Стампед" паркіне жұмсалған әрбір долларға туристер қаланың қалған бөлігінде 2,65 доллар жұмсайды деп есептеледі.

Калгариді насихаттау

Азаматтық лидерлер "Стампедтің" қалаға тигізетін әсерін үнемі атап өтеді. 1944 жылы қала әкімі Эндрю Дэвисон бұл шараның "Кальгариді кез келген агенттікке қарағанда жақсы жарнамалағанын" мәлімдеді, және оның ізбасарлары да осы пікірді қолдайды. "Стампед" шенеуніктері де осыған ұқсас мәлімдемелер жасап, бұл іс-шараның Канаданың ең маңызды туристік орталықтарының бірі екенін айтады. Канадалық туризм комиссиясы бұл шараны Альбертадағы осындай алты шараның немесе орналасқан жердің бірі болып табылатын, өзінің ерекше тәжірибелер жинағына қосты. Калгаридің бұрынғы әкімі және Альбертаның премьер-министрі болған Ральф Клейн, "Стампедтің" провинцияның рухын бейнелейтінін айтты. Ол шара кезінде қала халқының мейірімділігі мен қонақжайлылығын, мерекелік көңіл-күйін атап өтті, осы қасиеттерді қаланың жақтастары бүкіл әлемге таратуда. Мысал ретінде 1948 жылғы әйгілі Грей Кап ойыны келтіріледі, онда "Стампед" футбол жанкүйерлерінің екі пойзы Торонтоға келді және ойыннан бұрын, оның барысында және кейін беспрецеденттік тойлаулар сериясын бастады, соның ішінде Royal York қонақ үйінің вестибюліне атпен кіру де болды. Бұл оқиғалар Грей Капты ұлттық фестивальге айналдыруға және елдегі ең ірі бір күндік спорттық шараға айналдыруға көмектесті.