Кіріспе

Родео жарысы

Бұқа күресі, сондай-ақ "бұқаға шабуыл" деп те аталады, – бұл родеодағы жарыс түрі. Онда атқа отырған шабандоз бұқаны қуалайды, аттан секіріп бұқаға түседі, содан кейін бұқаның мүйіздерін ұстап, оны тепе-теңдіктен шығарып, жерге құлатады. Бұл жарыс ковбойдың жарақат алу қаупі жоғары. Жануарлар құқығын қорғайтын ұйымдар бұл жарыста жануарларға қатыгездік көрсету мүмкіндігіне алаңдайды, бірақ жануарлардың жарақаттану көрсеткіші 0,05%-дан кем. PRCA жүргізген келесі зерттеуде 198 родео және 73 "бос уақыт" бөлімінде 60 971 жануардың қатысуында 27 жануардың жарақат алғаны анықталды, бұл көрсеткіш де шамамен 0,05% құрайды.

Шығу тегі

Билер күресі немесе "буллдоггинг" ежелгі Грецияда таурокатапсия (ταυροκαθάψια) деп аталатын бұқамен күресу шараларынан бастау алады. Онда атты бұқашалар бұқаны қуа жөнелген, оған секіріп, мүйіздерін ұстап, оны жерге түсіретін. Салоникалық Филипп өзінің "Филипптің гүлдестесі" атты еңбегінде Тесалиялық бұқашалардың осы өнерді қалай орындағанын былай сипаттайды: "Тесалиядан келген, жақсы мінген бұқашалар тобы, қолдарында тек қана дене күштерімен, жүгіріп келе жатқан бұқаның қасына аттарын тікелей айдайды, оның мойнына қолдарын байлап тастауға ниеттеніп. Сонымен бірге, оны мойнынан тартып, жерге қарай иеді, басын ауырлатады, тіпті осындай күшті жануарды да жеңеді."

Тарихи тұрғыдан алғанда, билер күресі шаруалардың күнделікті өміріне тән емес. Бұл оқиға 1890 жылдары пайда болды және оны Билл Пикетт есімді адам бастады делінеді, ол батыстық шоуларда өнер көрсеткен және қашып кеткен өгізді күресіп жерге түсірген адам. Оқиғаның әртүрлі нұсқаларында, ол бұл идеяны малшылардың иттерінің құлшын жануарлармен қалай жұмыс істейтінін байқағаннан кейін ойлап тапқан деген пікірлер бар.

Қазіргі оқиға

Бұл оқиғада бұқа мен екі атқа мінген ковбой, сондай-ақ бірнеше көмекші кейіпкерлер бар. Бұқалар тар жолдар арқылы қозғалып, серіппелі есіктермен жабдықталған құламаға жетеді. Бұқаның мойнына арқан байланады, ол бұқаға бастау беру үшін қолданылады. Арқанның ұзындығы аренаның ұзындығымен анықталады. Құламаның бір жағында "хазер" тұрады, оның міндеті – бұқа жүгіруді бастағанда оның қатар жүруін және түзу жолмен жүгіруін қамтамасыз ету. Құламаның екінші жағында "бұқа күресшісі" немесе "булдоггер" бұқаға байланған, оңай үзілетін арқанмен бекітілген тар арқанның артында күтеді. Бұқа күресшісі дайын болғанда, бас шайқап бұқаны "шақырады", ал құламадағы адам есіктерді ашатын тетікке басады. Кенет босаған бұқа қашып кетеді, ал хазер оның артынан жүреді. Бұқа арқанның соңына жеткенде, арқан босап, бірден бұқа күресшісіне кедергісіз жол ашылады. Бұқа күресшісі жүгіріп келе жатқан бұқаны қуып жете алуға, жылдам шапқан аттың жанына еңкейіп, бұқаның мүйіздерін ұстап алуға тырысады. Содан кейін бұқа күресшісі баяулап келе жатқан бұқаның әрекетімен атынан құлап, өкшесін жерге батып, бұқаны да, өзін де тоқтатады. Ол мүйіздерден бір қолын босатып, төмен созылып бұқаның мұрнын ұстайды, оны тепе-теңдіктен шығарып, нәтижесінде бұқаны жерге "лақтырады". Барлық төрт аяғы жерден көтерілгенде, төреші мата тілбіретіп ресми аяқталуды хабарлайды және уақыт тіркеледі. Бұқа босап, шапшаңдықпен кетеді.

Техника

Бұқаны жерге түсірудің дәстүрлі әдісі – жүгіріп бара жатқан жылқыдан бұқаның қасына еңкейіп, дененің жоғарғы бөлігінің салмағын бұқаның мойнына беру, бір қолымен бұқаның жақын мүйізін, екінші қолымен алыс мүйізін шынтақ бұрышына іліп ұстау. Содан кейін жылқыны бұқамен бірге жүргізеді, оның аяқтары тікқұрыштан өздігінен шығып кеткенше. Бұқа күрескері аяқтарын сәл солға бұра отырып сығалап түседі, жақын қолмен бұқаның басын төмен қарай итеріп, алыс шынтағымен жоғары тартып, бұқаның басын бір жаққа бұрады. Соңында бұқа күрескері жақын мүйізді босатып, бұқаның мұрнын сол қолтығына тығып, салмағын артқа тартады, бұқаның тепе-теңдігі бұзылып, жерге құлайды.

Жануарлардың әл-ауқатын сақтау

Барлық басқа родео жарыстары сияқты, бұқа күресі де жануарлар құқығын қорғаушылардың сынына ұшырауда. Қазіргі АҚШ-та родеодағы жануарларға қатыгездікпен қарау туралы айыптауларға жауап ретінде родео жануарларын қалай басқару керектігін көрсететін бірқатар ережелер енгізілді. Австралияда родеода қолданылатын жануарларға жасалған зерттеуде де ұқсас жарақат деңгейі анықталды. Негізгі жарақаттардың көрсеткіші 0,072%, яғни 1405 ретке бір, ветеринарлық көмек қажетті жарақаттар 0,036%, яғни жануар 2810 рет пайдаланғанда бір жарақат тіркелді. Зерттеуге жануарларды тасымалдау, айдалап қою және жарысқа қатысу да кірді. Олар өз мәлімдемелерін растау үшін түрлі нақты жарақат алу оқиғаларын келтіреді, сондай-ақ ұзақ мерзімді денсаулыққа келетін зиянның мысалдары мен кәсіби родеодан тыс, мысалы, дөңгелекті жарыстар мен "өліммен сыналатын" сияқты жарыстарда жануарлардың жарақаттануы мен өлімі туралы хабарлайды. Жануарлардың жарақаттану статистикасы бойынша, 1994 жылғы зерттеуден кейін родеодағы жануарлардың жарақаттануына қатысты тәуелсіз зерттеулер жүргізілген жоқ. Дегенмен, Жануарларға этикалық қарым-қатынас жақтастары (PETA) сияқты ұйымдар жануарларға келтірілген зиян оқиғаларын үнемі тіркеп отырады. ASPCA мәліметінше, жаттығу кезінде жарыстарға қарағанда ауыр жарақаттар жиірек тіркеледі.