Кіріспе

Эдвин Венделл Паули аға (7 қаңтар 1903 – 28 шілде 1981) – американдық кәсіпкер және саяси қайраткер.

Ерте өмір

Индианаполисте, Индиана штатында, Элберт Л. Паули мен бұрынғы Эллен Ван Петтеннің ұлы болып дүниеге келген ол 1919 және 1920 жылдары Лос-Анджелестің солтүстік-шығысындағы Оксидентал колледжінде білім алды. Содан кейін Калифорния университетіне, Берклиге ауысып, «Фи Каппа Пси» студенттік ұйымының мүшесі болды, 1922 жылы ғылым бакалавры, ал келесі жылы ғылым магистрі дәрежесін алды.

Іскерлік мансап

Паули 1920-жылдардың ортасынан бастап мұнай компанияларын басқару арқылы байлыққа қол жеткізді. Ол 1923 жылы "Petrol Corp." компаниясын құрды. Паули 1933 жылы Fortuna Petroleum компаниясының президенті болды. 1947 жылы ол Гавайидегі Кокос аралын жеке демалыс орны ретінде сатып алды. Оның бірнеше мәмілелері Джордж Буш басқарған Zapata Corporation компаниясымен байланысты болды, соның ішінде 1960 жылы Pemargo-мен бірлескен кәсіпорынға қатысты. 1958 жылы ол Говард Хьюзбен бірге Мексика шығанағында мұнай өндірісін кеңейткен Pauley Petroleum компаниясын құрды. Кейін Паули Оклендтегі KTVU телеарнасының негізін қалаушы серіктесі, Лос-Анджелес Рамс футбол командасының серіктесі және Western Airlines директоры болды.

Саясат

Паули 1930-шы жылдары Демократиялық партияға қаржы жинаушы ретінде қатысты, соңында Демократиялық Ұлттық Комитеттің қазынашысы болды. 1940 жылы ол Мемлекетаралық мұнай және келісім комиссиясының мүшесі болды. Ол АҚШ сенаторы Гарри С. Трумэннің досы және сенімді адамы болды. Трумэннің ықпалымен президент Франклин Д. Рузвельт 1941 жылы Паулиді Кеңес Одағы мен Ұлыбританияға арналған лизингтік жабдықтаудың мұнай координаторы етіп тағайындады. Ол 1944 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвенцияның директоры болды. Президент болғаннан кейін Трумэн оны 1945 жылдан 1947 жылға дейін Одақтас державалардың өтемақы комитетіне АҚШ өкілі етіп тағайындады. Потсдам конференциясында елші және өнеркәсіптік және сауда кеңесшісі ретінде оның басты міндеті Ялта конференциясында жасалған өтемақы туралы келісімдерді қайта келісу болды (олардың көптегені болашақ ЦРУ директоры Аллен Даллестің бұрынғы клиенттеріне әсер етті). Трумэн 1946 жылы оны Әскери-теңіз күштерінің орынбасары етіп тағайындауға тырысқанда, Ішкі істер министрі Гарольд Л. Айкес наразылық білдіріп отставкаға кетті, себебі Паули Демократиялық Ұлттық Комитеттің қазынашысы болған кезде, егер Ішкі істер департаменті Калифорния штатының мұнайға толы теңіз жағалауына иелік етуге қарсы күресін тоқтатса, сайлау науқанына 300 000 доллар (АҚШ долларымен) жинауға болатынын Айкеске ұсынған. Айкестің отставкасы тағайындалуды тоқтатты, ал Паули содан кейін көлеңкеде жұмыс істеді. Калифорнияның бірнеше губернаторының тағайындауымен Паули 1940 жылдан 1972 жылға дейін Калифорния университетінің регенті қызметін атқарды. Регент ретінде ол Калифорния университеті Сан-Диегоның құрылуына қатысты түрде қарсы болды.

Соғысқа қарсы наразылық акцияларында хабаршы

1960 жылдары Паули Рональд Рейганды қолдауға көшті және Регенттер кеңесінің Беркли университеті студенттерінің наразылықтарын ең қатаң сынады. 1965 жылы Паули Калифорния университетінің регенті қызметін атқарып жүргенде, Вьетнам соғысына қарсы университеттегі наразылықтар күшейе бастады. Паулидің өтінішімен ЦРУ директоры Джон МакКоун 28 қаңтарда ФБР директоры Дж. Эдгар Гувермен кездесті, және Гувер Паулиге Калифорния университеті жүйесінің президенті Кларк Керр туралы ақпарат беруге келісті. (МакКоунның Гувермен кездесу туралы өтінішіне қатысты ескертуге қараңыз. МакКоун 1922 жылы Беркли университетін бітірген, Паулиден бір жыл бұрын.) Сол кезде МакКоун Гуверге Паулидің "Берклидегі жағдайға" қатты ренжілгенін және "факультетте немесе студенттер арасында коммунистер немесе коммунистік байланыстары бар адамдарды анықтауға" құштар екенін айтты. МакКоун кеңсесінен кеткеннен кейін Гувер Лос-Анджелестегі ФБР басшысы Уэсли Грэппке телефон соғып, Паулиге "Берклиде проблема тудырып жатқан" регенттер, профессорлық-оқытушылар құрамы мен студенттер туралы анонимді ескертулер беруді бұйырды. Гувер Грэппке: "Бұл деректердің қатаң құпиялылықта беріліп жатқанын мырза Паулиге түсіндіру қажет" деді. Бес күннен кейін (2 ақпан) Грэпп Паулимен Лос-Анджелестегі Паули мұнай ғимаратындағы кеңсесінде екі сағаттай кездесті. Грэпп оған ФБР файлдарынан басқа регенттер, оқытушылар және студенттер туралы ақпарат берді, олар "өте либералды" деп есептелді. ЦРУ мен ФБР Рональд Рейганмен бірлесіп жұмыс істеді, ол жаңадан пайда болған Сөз бостандығы қозғалысына және соғысқа қарсы отырыстарға қарсы "психологиялық соғыс науқанын" жүргізуді көздеді, соның ішінде салықтан қашу және "барлық қолданылатын" айыптауларды пайдалануға, оған ФБР көмектесуге келісті. "Бұл бұрын да жасалған және өте сәтті болған", - деп атап өтті Гувер. (Бұл ақпарат 2002 жылға дейін, АҚШ Жоғарғы Сотына дейін жеткен ФБР-мен он бес жылдық сот дауынан кейін, Сан-Франциско Хроникасының терең зерттеуіне байланысты FOIA сұранысының нәтижесінде жарияланбады. ФБР "құқық қорғау операцияларын қорғау" үшін құпиялылықты сақтау қажет екенін мәлімдеді. 1947 жылғы Ұлттық қауіпсіздік туралы заң ЦРУ-ға ішкі барлау қызметімен айналысуға тыйым салады.) Паули 2 ақпан күні Грэпппен болған кездесуін "Сөз бостандығы қозғалысына" ренжілгенін айтып бастады және "ФБР құпия полиция екендігіне қатысты жағымсыз сұрақ" есіне түсірді (1959 жылғы емтихан сұрағына сілтеме жасай отырып). Ол Грэппке "[UC президенті] Керрге ешқандай қатысы жоқ" екенін айтты және Керрді "коммунист немесе коммунистік ізбасар" деп айыптады. Паули 24 мүшелі Регенттер кеңесі екіге бөлінгенін және оның тобы "жағдайды түзету үшін дереу күшті шаралар қабылдауды" қалайтынын түсіндірді. Оның айтуынша, әзірге Керрді жұмыстан босату үшін жеткілікті дауыс жинамаған. Ол бұл мәселеге Керрді қатты қолдаған үш "өте либералды" регентті кінәлады. Губернатор Пэт Браун (D) кеңеске: Уильям Кобленц (Браунның бұрынғы арнайы кеңесшісі); Уильям М. Рот (ACLU атқару комитетінің мүшесі); және Элинор Раас Хеллер (Демократиялық Ұлттық комитетінің мүшесі) кіргізді. Паули Грэппке 1950 жылдары ФБР университетке жұмысқа алуды қарастырып жатқан профессорлар туралы құпия есептер бергенін айтты. Ол ФБР-дің "Жауапкершіліктер бағдарламасы" деп аталатын процедураны қайта жаңғыртуды қалайтынын айтты және ФБР файлдарын тексеру үшін біреуге ақы төлеуге дайын екенін білдірді. Паули ФБР екенін жарияламауға уәде бергеннен кейін, Грэпп оған UC Беркли иммунология профессоры Леон Вофси туралы есеп берді, ол 1945 жылдан 1956 жылға дейінгі жаңалықтарды қамтиды, онда Вофси өзін партияға жастарды тартуға тырысқан коммунистік партияның мүшесі деп мойындады. Есепте 1957 жылдан бері ФБР Вофсидің партиямен байланысы бар екенін көрсететін ешқандай дәлел таппағаны туралы мәлімдеме болмады. 4 ақпан күні Грэпп Гуверге Паулиді университет ішіндегі ақпарат көзі ретінде пайдалануға болатынын және факультеттегі және Регенттер кеңесіндегі коммунистерге күдік тудыратын адамдарды қудалауға және жұмыстан шығаруға болатынын айтты. Гувер келісті, және бір аптадан кейін Паулиге Кобленц, Рот және Хеллер туралы құпия ақпарат берілді. Грэпп Гуверге Паули қарсыластары туралы ақпаратты "өте бағалайтынын" хабарлады. Грэпптің есебіне сәйкес, Паули UC "оқу орнында қазіргі басшылар билікте болғанша" тұрақсыз болып қала береді деп ойлады. Грэпп Паулиге студенттер мен оқытушылар туралы анонимді ескертулерді жіберіп тұрды – кемінде жиырмадан астам, оларды регенттерді Керрді жұмыстан босатуға көндіру үшін пайдалануға болатын. Бірақ қазан айында наразы Паули Грэппке Кларк Керрді жұмыстан босату үшін әлі де "екі дауыс жетіспейтінін" айтты. Керр Браун губернатор болып қалғанша университеттің басшысы болып қала беретін секілді болды. 1966 жылы Рональд Рейган Калифорния губернаторы болып сайланғаннан кейін, Берклидегі "кампусқа наразылар мен лас сөздерді жақтаушыларға" қарсы наурыз жүргізгеннен кейін, ол Керрді жұмыстан босатудан бастады. Рейганның заң мәселелері жөніндегі хатшысы Герберт Эллингвуд ФБР штаб-пәтерінде ФБР агенты Карта "Дек" ДеЛоачпен кездесті және Рейганның "колледжтердегі бұзылған элементтерді жоюға" берілгенін айтты.

Қайырымдылық

Калифорния университетінен зейнетке шыққаннан кейін Паули көптеген қайырымдастық қызығушылықтарымен және бизнес мәселелерімен айналысты. Ол Гавайидің Оаху аралындағы Канеохе шығанағындағы Кокос аралын Гавайи университеті мен оның Гавайи теңіз биологиясы институтының пайдалануын ілгерілетуге ерекше көңіл бөлді. Ол аралдың жартысын отбасына – әйелі Боббиге, ұлы Стивен М. Паулиге, қызы Сюзи Паулиге және кейіннен олардың отбасыларына қалдырды. 1981 жылы Паули қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Бобби Паули олардың қайырымдастық жұмысын жалғастыру үшін Эдвин У. Паули қорын құрды. 1995 жылы Паули отбасы Гавайи университетіне аралдың жеке бөлігін сыйға тартты және институт үшін жаңа кітапхана мен зертхана ғимараттарын салуға қаржы бөлді. Тірі коралл рифінің үстіне салынған институт қазір теңіз биологиясын зерттеу үшін әлемдегі жетекші орындардың біріне айналды.

Құрметтер

Калифорния университеті, Лос-Анджелес қаласындағы Паули павильоны оның қайырымдылығы мен регент ретіндегі қызметінің құрметіне аталған. Паули павильонын салуға қажетті бес миллион доллардың шамамен бестен бір бөлігін Паули сыйлаған, және ол 1965 жылдан бері UCLA баскетбол және волейбол командаларының үй аренасы болып табылады. Паулиге арналған кішірек ескерткіш оның бітірген оқу орнында, Берклидегі Калифорния университетінде де бар: Мартин Лютер Кинг-младший студенттер одағындағы 1000 адамға дейін сыйымдылығы бар Паули бал залы.