Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бадия (;) - Италияның оңтүстік Тироль аймағындағы коммуна. Ол Ладиния аймағының бөлігі болып табылатын Валь Бадиядағы ладин тілінде сөйлейтін бес қауымдастықтың бірі.
Badia (; Abtei ) is a comune (municipality) in South Tyrol, northern Italy. It is one of the five Ladin speaking communities of the Val Badia which is part of the Ladinia region.
География
Муниципалдық аумақ Валь-Бадияның (Абтеитал) оңтүстік, жоғарғы бөлігінде Гран-Ега өзені бойымен созылып жатыр. Ол әсем Доломит тауларының тік жартасты шыңдарымен қоршалған. Коммунаның бір бөлігі Валь-Бадия аңғарының ең жоғарғы бөлігінде орналасқан Алта-Бадия шаңғы курортында жатыр. Бадияға солтүстіктегі Ла Валдан (Венген) автомобиль жолымен жетуге болады, ол Брунекке қарай Пустер аңғарына дейін шамамен жарты жолда орналасқан. Оңтүстікке қарай аңғар жолы үш тау асуына дейін жетеді: Вальпарола асуы Бадияны Кортина д’Ампеццомен байланыстырады, Камполонго асуы көршілес Ковар коммунасын Арабба шаңғы курортымен байланыстырады, ал Гардена асуы Валь Гарденаға (Гроден) апарады. Қыстың суық кезеңінде барлық асу жолдары уақытша жабылуы мүмкін.
The municipal area stretches on the Gran Ega river in the southern, upper part of the Val Badia (Abteital). It is surrounded by the steep limestone peaks of the scenic Dolomites mountain range. Part of the comune lies in Alta Badia, a ski resort at the top end of the Val Badia valley. Badia is accessible by road from La Val (Wengen) in the north, located about half way down to the Puster Valley at Bruneck. In the south, the valley road leads up to three mountain passes: Valparola Pass, connecting Badia with Cortina d’Ampezzo, Campolongo Pass linking the neighbouring comune of Corvara with the Arabba ski resort, and Gardena Pass leading to Val Gardena (Gröden). All pass roads may be temporarily closed during harsh winter conditions.
Көршілес муниципалитеттер
Келесі елді мекендер Бадиямен көршілес: Кортина д'Ампеццо, Корвара, Марео, Ливиналлонго дель Кол ди Лана, Сан Мартин де Тор, Ла Вал және Сельва.
The following communities neighbour Badia: Cortina d'Ampezzo, Corvara, Mareo, Livinallongo del Col di Lana, San Martin de Tor, La Val and Sëlva.
Фрациониялар
Бадия муниципалитетіне фрационе (бөліністер, негізінен ауылдар мен шағын елді мекендер) Ла Ила (La Villa, Stern), Сан-Чьящан (San Cassiano, St. Kassian) және Бадияның өзі – Педрасе (Pedratsches) және Сан-Линерт (San Leonardo, St. Leonhard) кіреді, олар Гран-Ега өзенінің батыс және шығыс жағында орналасқан.
The municipality of Badia contains the frazioni (subdivisions, mainly villages and hamlets) La Ila (La Villa, Stern), San Ciascian (San Cassiano, St. Kassian), and Badia proper consisting of Pedraces (Pedratsches) and San Linêrt (San Leonardo, St. Leonhard) west and east of the Gran Ega river.
Тарих
12 ғасырдан бері аңғардағы жерлер Сент-Лоренцен қаласының жанындағы Сонненбург бенедикт әйелдер монастырының меншігінде болды, сондықтан 1325 жылғы құжатта алғаш рет айтылған "аббаттық" атауы осыдан шыққан. Монахинялар бұл жерді бұрын Баварияда граф-палатин ретінде билік еткен Арибонид графтарынан алған. 1347 жылы алғашқы шіркеу салынды. Оңтүстіктегі Пустер аңғары Лиенцтегі Гёрц графтарының билігінде болған кезде, Валь Бадиядағы ладин тілі мен мәдениеті, қашықтығына байланысты, бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. 1500 жылы Гёрц әулетінің жойылуынан кейін, жерлер Австрияның Габсбург әулетіне мұра болып өтті. Сонненбург монастыры 1785 жылы император Жозеф II-нің бұйрығымен діни статус жойылды. Бастапқыда ат жолы болған аңғар жолы 1885 жылдан бастап қайта жаңартылып, 1892 жылы пайдалануға берілді.
Since the 12th century, the valley estates belonged to the possessions held by the Benedictine nunnery of Sonnenburg near St. Lorenzen, hence the name Abtei ("abbey") first mentioned in a 1325 deed. The nuns had received the lands from the Aribonid counts, who formerly ruled as count palatines in Bavaria. A first parish church was erected in 1347. While the Puster Valley in the south was held by the Counts of Görz at Lienz, the Ladin language and culture in the Val Badia, due to the remote location, have been preserved up to today. Upon the extinction of the House of Görz in 1500, the estates were inherited by the Austrian House of Habsburg. The Sonnenburg monastery was secularised by order of Emperor Joseph II in 1785. The valley road, originally a bridle path, was rebuilt from 1885 onwards and opened in 1892.
Елтаңба
Эмблема – 16-17 ғасырларда Ла Ила жерінде мүлігі мен қамалы болған Винклер фон Колц цу Рубач ақсүйек отбасының таңбасы. Қалқан екіге бөлінген, жоғарғы бөлігінде алдыңғы аяқтарымен қызыл сынған бұтақты ұстаған қара штейнбок бейнеленген, ал фон алтын түсті. Төменгі бөлігі үш бөлікке бөлінген, жоғарғы жағындағы үшбұрышты бөліктері кезекпен қызыл және күміс түсті, ортасында қызғалдақ орналасқан; әрбір қызғалдақтың орталық гүлі алтын түсті. Бұл таңба 1967 жылы ресми түрде бекітілді.
The emblem is that of the Winkler von Colz zu Rubatsch noble family which, in the 16th and 17th century, had property and the castle at La Ila. The shield is party per fess, at the top is represented a sable steinbock, holding with the front hoofs a red broken branch on an or background. The lower part is divided into three, with vertex at the top, alternating gules and argent with a rose in the center; every rose has the central petal in or. The emblem was granted in 1967.
Тілдік таралу
2011 жылғы санақ бойынша халықтың 94,07% ладин тілінде, 4,17% итальян тілінде және 1,76% неміс тілінде тұңғыш тіл ретінде сөйлейді. Тіл 1991 2001 2011 Ладин 95,55% 93,43% 94,07% Итальян 2,07% 3,88% 4,17% Неміс 2,38% 2,69% 1,76%
According to the 2011 census, 94.07% of the population speak Ladin, 4.17% Italian and 1.76% German as first language. Language 1991 2001 2011 Ladin 95.55% 93.43% 94.07% Italian 2.07% 3.88% 4.17% German 2.38% 2.69% 1.76%
Негізгі көрікті жерлер
Қажылық шіркеуі – Киелі Крест шіркеуі, Сас для Круск тау массивінің тік беткейлерінің астында, әулие Иосиф Фрейндемецтің туған жеріне жақын орналасқан. Ол 1484 жылы қасиеттендірілді, ал оған іргелес паналау 1718 жылы салынды. Имолалық Қасиетті Кассианға арналған Сан-Чиасян приход шіркеуі 1782 жылы қасиеттендірілді. Жақын жердегі шағын Ladin Ursus ladinicus мұражайы аймақтың ладин тарихын қамтиды және 90 000 жылдан астам бұрын мұз дәуірінде өмір сүрген үңгір аюының қаңқасын көрсетеді.
A pilgrimage church, the Church of the Holy Cross, is located beneath the steep slopes of the Sas dla Crusc massif near the birthplace of Saint Josef Freinademetz. It was consecrated in 1484, the adjacent refuge was erected in 1718. The parish church of San Ćiascian, dedicated to Saint Cassian of Imola, was consecrated in 1782. Nearby the small Museum Ladin Ursus ladinicus cover the Ladin history of the area and exhibits the skeleton of a cave bear, living here in the glacial period more than 90,000 years ago.
Табиғи аумақтар
Шығыс және оңтүстіктегі массивтер Фаненс-Сенс-Прагс табиғи паркінің құрамына кіреді, олардың ішінде Сас-для-Крускі 2,907 м (9,537 фут) биіктікке көтеріледі; батыстағы тау тізбектері Пьюз-Гейслер табиғи паркіне жатады. Бадия Лагазуой (2 778 м), Контуринес (3 064 м), Ла Варела (3 055 м), Л'Циавал (Креуцкофел) (2 907 м) және Гарденачча (2 500 м) тауларының жанында орналасқан.
The massifs in the east and south are part of the Fanes Sennes Prags Nature Park, with the notable summit of Sas dla Crusc rising up to 2,907 m (9,537 ft); the chains in the west belong to the Puez Geisler Nature Park. Badia is also near the mountains of Lagazuoi (2,778 m), Conturines (3,064 m), La Varela (3,055 m), L'Ciaval (Kreuzkofel) (2,907 m) and Gardenaccia (2,500 m).
Экономика
Оңтүстік Тирольдегі басқа ладин тілінде сөйлейтін аймақтар сияқты, туризм Бадия экономикасына ең үлкен үлес қосады. Халықтың шамамен 69% қызмет көрсету секторында, 21% өндірісте, ал 10% ауыл шаруашылығында жұмыс істейді, алайда олардың көпшілігі басқа жұмыстармен қатар шаруашылықпен де айналысады.
As in other Ladin speaking communities in South Tyrol, tourism is the most important contributor to Badia's economy. Around 69% of the population work in the service sector, around 21% work in production, and around 10% work in agriculture, however most of these hold other jobs as well and farm on the side.
Доломит аралықтағы марафон
Жыл сайын өткізілетін, бір күндік жеті тау өткелінен өтетін Maratona dles Dolomites велосипед жарысының бастауы жыл сайын Ла Ила қаласында болады.
The start of the annual single day seven mountain passes crossing Maratona dles Dolomites bicycle race is every year in La Ila.