Кіріспе
Америкалық қаны құйылған Натан Уэсли Эверест (29 желтоқсан 1890 жыл - 11 қараша 1919 жыл) – Әлемдік өндірістік жұмысшылардың (IWW) американдық мүшесі және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің ардагері. Ол Централия қырқыны кезінде, кәсіби одақ өзін-өзі қорғау деп атаған Дейл Хаббардты өлтіргеннен кейін дарға асылды, ал Америка легионы оны кісі өлтіру деп бағалады.
Nathan Wesley Everest (December 29, 1890 – November 11, 1919) was an American member of the Industrial Workers of the World (IWW) and a World War I era veteran. He was lynched during the Centralia Massacre after killing Dale Hubbard in what the union called self defense, though the American Legion called it murder.
Әскери қызмет
Эверест 1917 жылы қарашада әскерге шақырылды және Вашингтон штатындағы Ванкувердегі қайын ағашы өндіру бөлімінің мүшесі болды, ол ұшақтар, теміржол вагондары және басқа да маңызды соғыс кезеңіндегі жабдықтарды жасау үшін ағашпен қамтамасыз етті. Эверест американ туына салют беруден бас тартқаны үшін Ванкувердегі күзет үйде көп уақытын өткізді. Күзет үйден шығып жұмыс істегенде, ол көбінесе әріптес салдарын ұйымдастыруға тырысты. Көптеген жарияланған мәліметтерге қарамастан, Эверест Францияда қызмет етпеді және шетелге жіберілген жоқ. Бірінші дүниежүзілік соғыста қызметтен кейін Эверест Вашингтон штатының Централия қаласында ағаш кесуші болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшыларының мүшесі болды.
"Централия" ісі
1919 жылы Атыс тоқтаған күнді мерекелеу кезінде Америка легионының мүшелері IWW кәсіби одағының кеңсесіне шабуыл жасады, бірақ кімнің оқиғаны бастағаны әлі де даулы. Америка легионы кеңсеге шабуыл жасамас бұрын оларға оқ атылғанын мәлімдеді. IWW болса, легион оқ атудан бұрын шабуыл жасады деп мәлімдеді. Нәтижесінде алты адам қаза тауып, басқалары жараланды. Парадқа қатысушы Джон Эрл Уоттс Эвересттің қолынан жарақат алды және қаза тапқан Бен Кассаграндадан бірнеше фут қашықтықта құлап түсті. Қызығы, Уоттс Америка легионының мүшесі емес, IWW мүшесі еді. Ол АҚШ армиясында қызмет еткендіктен парадқа қатысуға шақырылған. Эверест Родерик қонақүйінің артқы жағынан қашып, оны қуғандарға оқ атып, жүгіріп бара жатқанда қайта зарядтады. Легионер Альва Коулман қолданысқа келмейтін револьверді (ұсталған IWW мүшесінен немесе жақын жердегі үйден) алып, Эверестті қуалай бастады. Эвересттің қолынан жараланған ол револьверді танымал спортшы, легионер Дейл Хаббардқа берді. Хаббард Эверестті Skookumchuck өзенін кесіп өтуге тырысқанда жете алды. Пайдасыз револьверді Эверестке бағыттап, қаруын тастап, бас бергенін бұйырды. Хаббардтың револьверінің жұмыс істемейтінін білгені белгісіз. Эверест оның жұмыс істейтінін болжаған болар. Эверест өзеннен өте алмағандықтан, Хаббардты атып, оны қала түрмесіне сүйреп әкелді. Оқиға кезінде Эверест: «Мен Францияда демократия үшін күрестім және осында да күресемін. Бұл кеңсеге кіретін бірінші адам, оны өлтіремін», – деген сөздерді айтқан делінеді. 11 қараша күні кешке Эверестті түрме күзетшілері линч жасауға ниеттенген топқа тапсырды, оны Chehalis өзені үстіндегі көпірге алып барып, дарға асып, содан кейін атып өлтірді. Ертесі күні оның денесі күн батқанға дейін өзен төңірегінде жатты, кейін денесі түрмеге қайтарылды. Ол мойнында арқанмен, оқ атылғаннан кейін ұсталған IWW мүшелерінің көз алдында жатты. Кейін оның денесі кедейлер зиратында жерленді. Линч жасауға қатысқандардың кім екені қала тұрғындарына мәлім болса да, ешкімге айып тағылмады. Оқ жарысы салдарынан IWW-ның жеті мүшесі 25 жылдан 40 жылға дейін түрмеге кесілді. Соңғы тұтқын 1939 жылы босатылды.
Кастрация туралы дау
Көптеген кітаптарда Эверестті дарға асыруға алып бара жатқанда оған кастрация жасалғаны айтылады. Кастрация туралы алғашқы жарияланған мәлімет төрт айдан кейін Ральф Чаплиннің сенсациялық "Централия заговорлары" басылымында пайда болды. Эвересттің денесін түрмеде көрген И.В.В. мүшелері сол кездегі баспасөзге берген сұхбаттарында мүше кесу туралы ештеңе айтпады. 13 қарашада округтік сот тергеушісі доктор Дэвид Ливингстонсыз өткен сот отырысы да бұл жайында үн қатпады. IWW қорғаушы адвокаттары үш айлық сот процесінде кастрация туралы ештеңе айтпады. Оның денесін табутқа салғандар да сол кезде мүше кесу туралы ештеңе айтпады. 1930 жылы Шіркеулер кеңесі жариялаған Централия ісі туралы есепте кастрация туралы әңгіме "нақты дәлелденбеген" деген қорытынды жасалды. Эвересттің денесі дарға асылғаннан кейін түрмеге қайтарылған соң, бір адам (дегенмен полиция қызметкері болған) оның денесін қарап, 12 қарашада полицияға есеп берді. Есепке саусақ іздері мен дененің сипаттамасы, соның ішінде көз бен шаштың түсі енгізілген. Эвересттің бойы мен салмағы бағаланды. Содан кейін мыналар жазылған: "Денеде арқан мойынды кесіп алған жерден басқа жарақат табылмады[.] Оқпен жасалған тесік сияқты іздер бар[.] Баспалар Вашингтон штаты, Централия түрмесінде алынған. Бөлме өте қараңғы болғандықтан денедегі іздерді көру қиын болды[.] Арқан әлі де адамның мойнында болды." Басқа ешқандай жарақат туралы хабарлама түспеген. Джон Дос Пассос өзінің U.S.A. трилогиясына енгізген Уэсли Эвересттің өмірі мен өлімі туралы есебінде кастрацияны нақты факт ретінде қарастырды, бұл автордың сол кездегі I.W.W.-ға деген ықыласын және оның қудалануына деген ашуын көрсетеді.