Кіріспе

Билеуші әулеттердің басқа билеуші отбасыларға үйлену практикасы – патшалық аралас некелер, билеуші әулеттердің мүшелерінің басқа билеуші отбасыларға үйленуі. Бұл әдет бұрын стратегиялық дипломатияның және ұлттық мүдделерді қорғаудың маңызды бөлігі ретінде жиі қолданылатын. Патша туғандарға заңмен талап қойылып, осы некелерге мәжбүрлеген жағдайлар болғанымен, көбінесе монархиялардағы саяси шешім немесе дәстүр ретінде қабылданды. Еуропада орта ғасырлардан бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл практика кеңінен таралды, бірақ әлемнің басқа аймақтарындағы патшалық әулеттер арасындағы аралас некелердің куәліктері қола дәуірінен де табылды. Монархтар көбінесе өздері мен әулеттері үшін ұлттық және халықаралық беделділікті арттыруға ұмтылыс жасады, сондықтан туыстық байланыстар агрессияны ынталандыруға немесе оны тоқтатуға мүмкіндік берді. Әулеттер арасындағы некелер елдер арасындағы бейбітшілікті орнатуға, нығайтуға немесе кепілдік беруге себін тигізе алады. Сонымен қатар, неке арқылы туыстық байланыс орнату екі әулет арасында одақ құруға, үшінші әулеттің билігіне қарсы агрессия жасау немесе олардан қорқыныш сезімін азайтуға бағытталған одақ құруға мүмкіндік берді.

Бабыл мен Ассирия

Ассирия және Бабыл патшаларының әулеттері арасында жасалған некелердің бірнеше деректері бар. Аңыз бойынша, вавилондық Семирамида ассириялық генерал Оннеске, содан кейін ассириялық патша Нинуске, ежелгі гректердің айтуынша Ниневия қаласын құрғанға үйленген. Ол тарихи Шаммураматпен, Шамши Адад V-нің әйелімен сабақтастырылған. Б.з.д. 9 ғасырының басында Вавилон патшасы Набу-шума-укин I (Е династиясы) замандас ассириялық монархпен қыздарын алмастырған. Ашшур-убаллит I-нің қызы, ассириялық ханшайым Мубаллитат Шеруа замандас вавилондық монархқа үйленді. Ол болашақ вавилондық патша Кара-Хардаштың анасы болды. Сонымен қатар, Куригалзу II Мубаллитаттың ұлы немесе немересі болуы мүмкін. Ассирия монархтарының басқа жұбайлары, мысалы Нақия, Эшарра-хаммат, Баниту (бәлкім, Тиглат-Пилесердің Бабылді жаулап алуынан кейін тұтқын ретінде Ассирияға әкелінген) де вавилондық тегінен болуы мүмкін.

Бабыл мен Елам

Бабыл мен Еламдықтар патшалық үйленулерді көп рет жасаған, әсіресе касситтер дәуірінде. Еламдықтар мен касситтердің арасындағы бірінші расталган патшалық үйленулерге дейін бұрыннан бері тығыз байланыста болған болуы мүмкін. Вавилондық касситтер мен Еламдықтар шамамен 120 жыл бойы, б.з.д. 1290 жылдан 1170 жылға дейін, қарқынды түрде үйленіп отырған.

Тайланд

Таиландтың Чакри әулетінде патшалық туыстар арасында некелер болған, бірақ әулеттер мен шетелдіктер арасындағы некелер, оның ішінде шетелдік патшалармен де, сирек кездеседі. Бұл, ішінара, 1924 жылғы Мұрагерлік заңының 11-бабына байланысты, ол патша отбасының мүшелерін тай ұлттығы жоқ адамға үйленген жағдайда мұрагерлік құқығынан шығарады. Марқұм патша Бхумибол Адульядедж әйелі Сирикитпен бірінші туыс болды, екеуі де тиісінше Чулалонгкорнның немересі мен шөбересі еді. Чулалонгкорн өзінің бірнеше жарты әпкесі Саванг Вадхана және Сунанда Кумариратанаға үйленді; олардың барлығы бір әкесі – Монгкутпен туыс еді. Ол сондай-ақ, қарастырылған мемлекеттің ханшайымы Дара Расмиге де үйленді.

Вьетнам

Дай Вьет (Вьетнам) елін билеген Ли әулеті өзінің ханшайымдарын аймақтық қарсыластарына үйлендіріп, олармен одақ құрды. Мұндай некелердің бірі Ли әулетінің регенті (Ли Чиеу Хоанг) мен Намдиньден шыққан балықшылардан әскери сардарларға айналған Чан әулетінің өкілі (Чан Тай Тонг) арасында болды, бұл Чан әулетінің Ли әулетін құлатып, өз Чан әулетін құруына мүмкіндік берді. Ли ханшайымы Хоу кланының фракциясына да үйленді, олар кейіннен билікті басып алып, Чан ханшайымы олардың басшысы Хоу Кю Лиге үйленгеннен кейін Хоу әулетін құрды.

Қазақстан

Камбоджа королі Чей Четта II 1618 жылы Вьетнамның Нгуен әулетінен Нгуен Фук Нгуеннің қызы Нгуен Тхи Нгок Ваньға үйленді. Бұл оқиғаға жауап ретінде король вьетнамдықтарға Мо Хоай (қазіргі Ба Рия) аймағында, олар бұл жерді көбінесе Сайгон деп атаған, ал кейін Хо Ши Мин қаласы болған Прей Нокор аймағында қоныс салуға рұқсат берді.

Үндістан

Оңтүстік Үндістанның Чола әулеті тұсында император Раджендра II-нің қызы Мадхурантаки, Шығыс Чалкуя билеушісі Раджараджа Нарендраның ұлы Кулоттунга I-ге үйленді. Бұл екі патшалық үй арасындағы қарым-қатынасты жақсарту және Венгай аймағындағы Чола әсерін күшейту мақсатымен жасалды. Кулоттунга мен Мадхурантаки бірінші туысқан болды, себебі Кулоттунганың анасы Амангай Деви, Раджендра II-нің қарындасы болғандықтан, екеуі де император Раджендра I-нің немерелері еді.

Қытай

Императорлық Қытайдағы неке саясаты әулеттер арасында әртүрлі болды. Бірнеше әулет Хэциньді қолданды, ол басқа патшалық отбасыларына хан қыздарын үйлендірумен айналысты. Сяньбилер Хан әулетінің шенеуніктерімен және оларға қосылған офицерлермен некелесуге келісті. Чаньюдың (Сяньби билеушісі) үлкен әпкесі Хан әулетіне қызмет еткен Ши маркизі Цзяо Синьге үйленді. Чаньюдың қызы Хан әулетінің генералы Ли Лингке үйленді. Енисей қырғыздары Ли Лингтен тараған деп есептеді. Сяньбилерге келген тағы бір хан қытайлық генералы Ли Гуанли болды, ол да Чаньюдың қызына үйленді. Солтүстік Вэйдің Сяньбей Туоба патшалық отбасы 480 жылдары хан қытайлық элитаның патшалық отбасының қыздарына үйленуін ұйымдастыра бастады. Кейбір хан қытайлықтардың жер аударылған патшалық әулеті Оңтүстік Қытайдан қашып, Сяньбейге қосылды. Солтүстік Вэйдің Сяньбэй императоры Сяовэньнің бірнеше қызы хан қытай элитасына үйленді, хан қытайлық Лю Сун патшасы Лю Хуй 劉輝, Солтүстік Вэйдің Ланлинг ханшайымы 蘭陵公主, ханшайым Хуаян 華陽公主, Цзинь әулетінің (266–420) ұрпағы Сима Фэй 司馬, ханшайым Цзинань 濟南公主, Лу Даоцян 盧道虔, ханшайым Наньян 南陽長公主, Оңтүстік Ци ханшайымының мүшесі Сяо Баоин 蕭寶夤. Солтүстік Вэй императоры Сяоцзюаньның әпкесі Шоуян ханшайымы Лян әулетінің билеушісі Лян императоры Вудің ұлы Сяо Цзюньге тұрмысқа шықты. Шығыс Цзинь әулеті аяқталғанда Солтүстік Вэй Цзинь ханзадасы Сима Чуцзи 司馬楚之-ны босқын ретінде қабылдады. Солтүстік Вэй ханшайымы Сима Чуцзиге үйленіп, Сима Цзиньлунды дүниеге әкелді. Солтүстік Лян патшасы Джуку Муцзяньнің қызы Сима Цзиньлонгқа үйленді. Руран қағанаты өздерінің ханшайымдарының бірі, қаған Юдзиулу Анагуидің қызы ханшайым Руру 蠕蠕公主ны Шығыс Вэйдің хан қытай билеушісі Гао Хуанға үйлендірді. Гаочан патшалығы хан қытайлық отарлаушылардан құрылды және Гансудан шыққан хан қытайлық Кю әулеті басқарды. Цзиньчжэнь қолбасшылығы (Ланчжоу), Ючжун ауданы 榆中 Ку Цзяның үйі болды. Кю әулеті түрікпен некелік одақтар арқылы байланысты болды, түрік Кю Боя патшаның әжесі болды. Тан әулеті (618–907) императорлары мен Уйғыр қағандығының билеушілері ханшайымдарды алмастырып, Ан Лушан көтерілісі кезінде қытайларды қолдағаннан кейін қалыптасқан арнайы сауда және әскери қарым-қатынасты нығайтты. Уйғыр қағандығы 756 жылы Ан Лушанға қарсы одақты бекіту үшін Тан әулеті Қытаймен некеде ханшайымдарды алмасты. Уйғыр хаған Баянчүр ханның қызы ұйғыр ханшайымы Пиджия (毗伽公主) Тан әулетінің қытайлық ханзадасы Ли Ченчайға (李承采), Дунхуан ханзадасы (敦煌王), Бин ханзадасы Ли Шоулидің ұлына үйленді, ал Тан әулетінің қытайлық ханшайымы Нигуо ұйғыр хаған Баянчүрге үйленді. 758 және 821 жылдар аралығында кем дегенде үш Тан ханшайымы ханға үйленгені белгілі. Бұл одақтар 788 жылы уақытша тоқтады, себебі Қытай империясындағы тұрақтылық олардың саяси жағынан қажетсіз екені есептелді; алайда батыстағы Тибеттен келген қауіптер және ұйғырлардың қолдауына деген қажеттілік ханшайым Тайхэ мен Билге Хаганның некелерін жеделдетті. Қытайдың Гуййе аймағын билеп отырған Цао әулеті Хотанның Сака патшалығымен некелік одақ құрды, Цао әулетінің билеушілері Хотан ханшайымдарына үйленді, ал Цао ханшайымдары Хотан билеушілеріне үйленді. Хотан патшасының қызы Хотан ханшайымы Цао Янлуға үйленді. Хитан Ляо әулеті Хитан патшалық жұбайы Сяо кланынан әйелдерге хан қытайларының Хан 韓 кланы мүшелеріне үйленуді ұйымдастырды, олар Хитанмен ұрланып, Ляо хан қытай элитасының бір бөлігі болғанға дейін Джижоу 冀州дан шыққан. Хан қытайлық Ген отбасы Хитанмен үйленді және Хан 韓 кланы Ген Яньиге екі әйелін әйел ретінде берді, ал екіншісі Ген Цзиксиннің анасы болды. Императрица Рендедің әпкесі, Сяо кланының мүшесі, хан қытайлық генерал Генг Яньидің анасы болды. Хан Дуран (Елу Лонгюн) - генерал Ген Яньидің әйелі болған мемлекет Чэнь ханышасының әкесі, ол Ляониннің Жаоянг қаласында оның қабірінде жерленген. Оның әйелі "Хан ханым" деп те аталатын. Геннің қабірі Ляониннің Чаоин қаласында Гюйенцзиде орналасқан. Сун әулетінің (960–1279) императорлары өздерінің шекаралары ішінде некеге тұруды ұйғарды. Тан императорлары әйелдерін жоғары дәрежелі бюрократиялық отбасылардан алды, бірақ Сун әулеті әйелдерін таңдағанда дәреже маңызды деп санамады. Санның тек төрттен бір бөлігі осындай отбасылардан шыққан, қалғандары төменгі санаттағы адамдар. Мысалы, император Чжэньцзюңның жұбайы Лю көшеде өнер көрсеткен, ал император Ренцзюңның әйелі Миао оның өз бала күтімі қызы болған. Билеуші әулеттің этникалық тазалығын сақтау үшін Кангси кезеңінен (1662–1722) бастап императорлар мен ханзадалар манжу және моңғол емес әйелдерге үйленуге тыйым салынды. Императорлық қыздар бұл тыйымға кірмеді және бұрынғы әулеттері сияқты, олар көбінесе саяси немесе әскери қолдау алу үшін моңғол ханзадаларына үйленді, әсіресе Цин әулетінің басында; император Нурхацидің тоғыз қызының үш және император Хонгтайцзидің он екі қызы моңғол ханзадаларына үйленді. Айсзин Гиоро әйелдері хан қытайлық генералдар Сүн Сыкэ (Sun Ssu k'o) 孫思克, Генг Чимао (Keng Chi mao), Шан Кэси (Shang K'o hsi) және У Сангуи (Wu San kuei) ұлдарына үйленді. Нурхацидің ұлы Абатайдың қызы Ли Юнфанға үйленді. Лидің ұрпақтары "Үшінші дәрежелі виконт" атағын алды. Ли Юнфан Ли Шияо 李侍堯дың бес атасы болды. Цин ханшайымдарының күйеулеріне "эфу" 額駙 атағы берілді. Хан баннерінен шыққан Ген Чжунминге Цзиннан князі атағы берілді, ал оның ұлы Ген Цзинмао Ген Цзинчжун мен Ген Чжаочжун 耿昭忠 екеуінің де Шуньчжи императорының сарай қызметкерлері болуына қол жеткізді және Айсзин Гиоро әйелдеріне үйленді, Абатай князінің немересі Ген Чжаочжунға үйленді, ал Хэоге (Хонг Тайцзидің ұлы) қызы Ген Цзинчжунға үйленді. Манжу Айсзин Гиоро князі Юэло 岳樂 (Ан князі) қызы Хошоу Руцзя ханшайымы 柔嘉公主 Ген Цзючжун 耿聚忠қа үйленді, ол Ген Цзинмаоның тағы бір ұлы болды. Кансидің он төртінші қызы (和硕悫靖公主) Сүн Чэнгеңге (孫承恩), Сүн Сыкэ (Sun Ssu k'o) 孫思克тың ұлына үйленді.

Корея

Силла патшалығында таққа мұрагерлік "қасиетті сүйек" – сеонггол дәрежесіндегі мүшелерге ғана шектелген. Осы топтың мүшелері өздерінің "қасиетті сүйегін" сақтау үшін, еуропалық патшалық әулеттер "таза" текті сақтау үшін үйленгендей, бір-бірімен некелесіп отырды. Горё династиясының алғашқы жылдары, төртінші патша Гванжонгтан бастап, корольдік отбасында инцест некелері болды – ол өзінің жарты қарындасы, Даемөк патшайымға үйленді. Скандалдарды болдырмау үшін, династияның әйел мүшелері туғаннан кейін аналық туыстарына асырап алынды. Бұл династиялық инцест практикасы жетінші патша Мокжонның анасы, Хонае патшайымының тақты өзі мен заңды емес ұлдары үшін басып алуға тырысқаннан кейін аяқталды – ол Мокжонның мұрагері ретінде осы ұлдарын тағайындауға тырысты, бірақ Горео генералы Кан Чо жасаған төңкеріспен жолы болмады. Кореяға екінші маньчжур шапқынынан кейін, Жосеон Кореясы Цин Маньчжу регенті, Доргон ханзадаға бірнеше хан қыздарын күңдер ретінде беруге мәжбүр болды. 1650 жылы Доргон корей ханшайымы Ыйсунға (義順) үйленді. Ол корей патшалық отбасының тармақтарының бірінен шыққан және И Гэ Юнның (李愷胤) қызы болды. Доргон Лианшанда екі корей ханшайымына үйленді.

Византия империясы

Кейбір императорлар, мысалы, Юстин I және Юстиниан I, төмен текті әйелдерге үйленгенімен, Византия империясында императорлық отбасылардағы династиялық некелер сирек кездеспеген. 1204 жылы Константинополь құлағаннан кейін, биліктегі Ласкаридтер, содан кейін Палеологтар шетелдік әулеттерге үйленуді тиімді деп санады. Бұған ерте мысал ретінде Иоанн Дукас Вататзестің қасиетті Рим империясының императоры Фредерик II-нің қызы Констанциямен некелесуін келтіруге болады. 1263 жылы моңғолдармен одақ құрғаннан кейін Михаил VIII Палеолог екі қызын моңғол хандарына үйлендірді: оның қызы Евфросина Палеологина Алтын Орданың Ноғай ханына, ал қызы Мария Палеологина – Ілханаттың Абақа ханына. Осы ғасырдың соңында Андроник II Палеолог Ілханаттың Ғазан ханымен және Алтын Орданың Тоқта мен Өзбек хандарымен некелік одақ жасасуға келісті, одан кейін олардың қыздарына үйленуі тез іске асты. Трапезунд империясының Ұлы Комнендері дипломатиялық амал ретінде қыздарын көршілеріне үйлендіргенімен белгілі болды. Иоанн IV-нің қызы Теодора Мегале Комнене, Ақ Қойлының билеушісі Ұзын Хасанға үйленді, бұл Империя мен Ақ Қойлы арасындағы одақты бекітті. Одақ Трапезундты жеңілістен сақтай алмағанына және Теодора мұсылман мемлекетіндеғы берілген христиан болғанына қарамастан, ол күйеуінің ішкі және сыртқы саясатына зор ықпал ете алды. Олардың немересі Исмаил I Иранның Сефевид әулетінің негізін қалаушысы болды. Әдетте империяның беделін нығайту үшін жасалғанмен, императордың билігін әлсірететін әулеттік некелердің мысалдары да бар. Император Андроник II Палеолог 1284 жылы екінші әйелі Монферраттық Иренеге үйленгенде, ол өзінің ұлдарының императорлық жерлерді оның бірінші некеден туған ұлы Михаилмен бөлісуін талап еткендіктен Империяда жарылыс тудырды. Ол Византия империясының астанасы Константинопольді тастап, Империяның екінші қаласы Фессалоникада жеке сарайын құрды. Патшалық некелердің көбеюі жиі жағдайда жерлердің шетелдік әулеттердің қолына өтуіне әкелді, ал ең жақын мұрагері – жергілікті әулет пен шетелдік патшаның ұлы болғанда. Көршілес мұсылман елдері XV ғасырға дейін өз қыздарын Осман сұлтанзадаларына беруге басталмады, олардың беделі артып, маңыздырақ болған кезде. Осы принциптің нәтижесінде Осман ерлері христиан әйелдеріне үйленуге құқылы болса, мұсылман ханшайымдары христиан ханзадаларына үйленуден тыйым салынды.

Гавайи

Патшалық инцест Гавай Корольдігінде және оның алдыңғы мемлекеттерінде өте кең таралған, бірақ басқа полинезиялық қоғамдарда сирек кездесетін. Алии, билеуші класс өкілдері арасында бірінші дәрежелі туыстардың арасындағы неке капу жүйесінде ең жоғары дәрежелі балалар тудырады деп сендірілді, олар құдайлармен теңестірілді. Аға мен қарындастың некесі "ең тамаша және құрметті одақ" деп есептелді. Сондай-ақ, белгілі бір алиидің манасы инцест арқылы арттырылуы мүмкін деп саналды. О.А. Бушнеллдің сөзіне сәйкес, "гавайиліктер туралы бірнеше есептерде, инцест некесінен туған алии керемет дене бітімімен және жоғары интеллектісімен ерекшеленген". Зерттеушілер бұл бауыр-қарындас инцестің патшалық әулетті қорғау мақсатында пайда болғанын болжайды. Гавайи корольдік отбасындағы инцест қатынастардың айқын мысалдары – король Камехамеха II мен оның жартылай қарындасы Камамалудың толыққанды некесі, сондай-ақ Камехамеха III пен оның толық қарындасы Нахиенана арасындағы қарым-қатынас. Соңғы жағдайда, олар үйленуге ниеттенген, бірақ христиан миссионерлері олардың одағына қарсы шықты.

Инкалық Перу

Перудің Сапа Инкалары жиі өз әпкелеріне үйленді, мысалы, Хуайна Капақтың балалары: Хуаскар Чуки Хуипаға, Атавалпа Коя Асарпайға, ал Манко Инка Кура Оклоға үйленді. Инка империясын испандықтар басып алғаннан кейін және одан соң, инка ханшайымдары мен испан конкистадорлары арасында теңдестік некелері басталып кетті. Аталған Кура Окло өзінің бауыр-күйеуі қайтыс болғаннан кейін Гонсало Писарроға үйленді, ал оның қарындасы Квиспе Сиса Франсиско Писарроға үйленді.