Кіріспе

Еврей білім беру қозғалысы
Тарбут (תרבות) сөзі иврит тілінде "Мәдениет" дегенді білдіреді. Тарбут қозғалысы – бұрынғы еврей қоныстану аймағының, атап айтқанда Польша, Румыния және Литваның кейбір бөліктеріндегі, иврит тілінде білім беретін мектептер желісі болды. Ол негізінен екі дүниежүзілік соғыс аралығында қызмет етті. Қозғалысқа қатысқан кейбір мектептер бүгінге дейін жұмыс істеп келеді, ал АҚШ-та және Орталық және Шығыс Еуропадан эмигранттардың басқа да елдерінде жаңа мектептер ашылды.

Білім беру қызметі

Тарбут – екі дүниежүзілік соғыстың арасындағы кезеңде тәуелсіздік алған Польшада құрылған еврей тіліндегі білім беру мекемелерінің желісі. Бірінші Польша ұлттық Тарбут конференциясы 1921 жылдың желтоқсанында Варшавада өтті. Оған балабақшалар, бастауыш мектептер, орта мектептер, мұғалімдер семинариялары, ересектерге арналған білім беру курстары, кітапханалар және педагогикалық материалдар, оқулықтар мен балаларға арналған мерзімді басылымдар шығаратын баспахана кірді. 1921 жылы Тарбут мектептерінде 25 829 оқушы, 1934–1935 жылдары 37 000 оқушы, ал 1939 жылы 270-ке жуық мекемеде 45 000 оқушы білім алды. Бұл Польшадағы еврей мектептерінде оқитын барлық студенттердің 25%-ын және Польшаның барлық еврей студенттерінің 9%-ын құрады. Оқу бағдарламасы ғылым, гуманитарлық пәндер, еврей тілі және еврей тарихын қамтыды. Соғыс Еуропалық Тарбут мектептерінің жұмысын тоқтатқан кезде, олар ұзақ жылдар бойы созылмалы қаржыландыру тапшылығынан зардап шегіп келді. Еуропалық еврейлердің Америкалық еврейлік бірлескен тарату комитетінен көмек сұрағандарының арасында ақын Хаим Нахман Биалик және сионисттік көшбасшылар Нахум Соколов пен Владимир Жаботинский болды. Дегенмен, кейбір Тарбут мектептері соғыс жылдарында жұмысын жалғастырды, әсіресе Бухарадағы (Өзбекстан) мектеп, ол нацистік Польшадан келген еврей босқындарының көптеген халқына қызмет етті. Мектеп соғыс аяқталғанға дейін Нахум Сзочет (נחום שוחט) басшылығымен жұмыс істеді. Бітіруші түлектер Польша үкіметінің эмиграциядағы қолдауымен орта мектепке қабілеттілік емтихандарын тапсырып, содан кейін жоғары білім алуға мүмкіндік алды.