Кіріспе
Құрттар тұқымдасы
Әскерші құрттары (Stratiomyidae, кейде Stratiomyiidae деп қате жазылады, грек тілінен στρατιώτης – әскерші; μυια – құрт) – құрттар тұқымдасы (тарихи тұрғыдан қазіргіде қолданылмайтын Orthorrhapha тобына жатқызылған). Тұқымда бүкіл әлем бойынша 380-нен астам туысқа жататын 2700-ден астам түр бар. Личинкалары кең ауқымды орталарда кездеседі, көбінесе су батпақтарында, топырақтағы ылғалды жерлерде, шөпте, қабықтың астында, жануарлардың қалдықтарында және шіритін органикалық заттарда табылса, ересек құрттар личинкалар мекендейтін жерлерге жақын кездеседі.
Этимология
Ағылшын тілінде Stratiomidi-ді көбінесе солдат шыбықтары деп атайды, ал неміс тілінде Waffenfliegen ("құралды шыбықтар") деп танылады. Итальян тілінде Дюмериль (1832) өзінің "Табиғи ғылымдар сөздігінде" stratiomidi және mosche armate деген атауларды пайдаланған. Бұл атаудың шығу тегі ересек шыбықтардың қанаттарындағы қорғанысқа ұқсас тікенектерінен немесе сарбаз киіміне ұқсас жолақты күйелерінен болуы мүмкін.
Сипаттамалары
Бұл шыбындардың мөлшері өте кішкентайдан үлкенге дейін, 3 мм-ден 20 мм-ге дейін жетеді. Олардың мұрттықтары үш бунақты, ал соңғы бунағы сақиналы. Көзшелер (оцелли) бар; төменгі орбитальді қылшықтар жоқ. Поствертикальді орбитальді қылшықтар, сондай-ақ вибриссалар да жоқ. Ауыз мүшелеріне келетін болсақ, сопақшасы қысқа және қабылдамайды; жоғарғы жақ сүйектері бір немесе екі бунақты. Қанаттарында кішкентай дискаль жасушасы болуы мүмкін, немесе дискаль жасушасы жоқ. Субапикаль жасушалар көрінбейді, ал жабық анальді жасуша бар. Қанаттың шетіне дейін созылмайды. Субкоста 1 тамырға тәуелсіз түрде жетеді немесе 1 тамырдың қанат шетімен қосылған жеріне жақын жерде оған қосылады. Алдыңғы шеттегі тамырлар көбінесе қалғандарына қарағанда айқын түрде күшті; 6 тамыр бар және қанат шетіне жетеді, ал 7 тамыр бар және қанат шетіне жетпейді. Тізелерде тікенектер жоқ.
Ұрықтар мен құрттар
Ұрықтары сулы немесе құрлықта тіршілік ететін болуы мүмкін. Тамақтану режиміне қатысты, олар сапрофаг, микофаг немесе жыртқыш болуы мүмкін. Личинкалар аяқсыз (аподос), жақсы дамыған бас (эуцефальды) және цилиндрлі, бірақ дорсальды жағынан сәл жалпақтанып, анық сегменттелген болады. Ересекті личинканың мөлшері түрге байланысты өзгереді, ұзындығы 1 см-ден 5 см-ге дейін жетеді. Басы кеудеден әлдеқайда тар және ішінара оның ішіне кіріккен. Тегі қатты склеротизацияланған, ал қабықшасында кальций карбонатының гексагональды кристалдардан тұратын ерекше микрожұрнағы бар инклюзиялар кездеседі. Суда тіршілік ететін түрлерде соңғы сегмент жұқа және біраз созылған, су өткізбейтін қылшықтармен аяқталатын тыныс алу түтігін құрайды. Ол личинка су астында қалып, беттен ауа тарту үшін пайдаланылады. Құйрықша барлық Stratiomyomorpha-ға тән соңғы личинка сатысының қабығының (экзувия) ішінде дамиды. Личинка қабығындағы құйрықшаға айналу, Cyclorrhapha тобында кездесетін нағыз құйрықшаның пайда болуымен эволюциялық сәйкестік құрайды.
Биология
Stratiomyidae тұқымдасының личинкалары әртүрлі мінез-құлықтарымен және тіршілік орталарымен ерекшеленеді. Олар негізінен шөпқоректілер, бірақ су ортасында тіршілік ететін түрлері балдырлармен де қоректенеді. Сирек жағдайларда, олар жыртқыштар немесе өсімдіктермен қоректенетін жануарлар болуы мүмкін. Суда тіршілік ететін личинкалар кейде өте нақты тіршілік ортасына ие. Мысалы, бірнеше түрі судың жұқа қабатымен жабылған тастарды (гигропетрикалық) мекендейді; ал басқалары тұзды суда, ал кейбіреулері – ыстық су бұлақтарында кездеседі. Дегенмен, Stratiomyidae личинкалары көбінесе жағалауға жақын ағынсыз суларда немесе өзендерде, өсімдіктердің, балдырлардың және шөпқоректің көп болуын іздеп тіршілік етеді. Құрлықта тіршілік ететін личинкаларды органикалық субстраттарда табуға болады: ыдырайтын өсімдік қалдықтарында және жануарлардың нәжісінде, ылғалды топырақ пен күлкіде, ағаштардың қабығының астында және т.б. Інопус рубрицепс (Macquart) – қант қамысының зиянкесі, оның личинкалары Австралиядағы қант қамысының тамырларына шабуыл жасайды. Ересек жәндіздер гүлдерге қантты нектарды жеу үшін келеді, немесе мүлдем тамақтанбай, өмірлерінің қысқа мерзімін көбеюге арнайды. Басқа екіқанатты шөпқоректілерден айырмашылығы, Stratiomyidae тұқымдасының ересек жәндіздері личинкалардың өсу ортасымен жұмыртқа салудан басқа ешқандай байланысқа түспейді. Личинкалардың дамуы әртүрлі мөлшердегі түлеулермен жүзеге асады; түрлеріне байланысты, 10-ға дейін личинкалық сатылар болуы мүмкін. Hermetia illucens-тің эмбрионнан кейінгі дамуы ерекше жақсы белгілі, оның личинкалары алты сатыдан өтеді. Бұл жәндіктің түрлері Polybioides raphigastra (құйрық арасы) өкілдерімен бірге мимикрия арқылы жүре алады.
Жүйелілік
Stratiomyidae туыстары Xylomyidae туысына тығыз байланысты, олар 10 синапоморфияны ортақ етеді, және Pantophthalmidae туысымен бірге монофилеттік клад құрайды, олар 5 синапоморфияны ортақ етеді.