Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үй жануарлары құсы
Domesticated bird
үй жануарлары құсының түрі
the pet variety of the bird
Үй канари (Serinus canaria forma domestica) – Макаронезия аралдарынан (Азор, Мадейра және Канар аралдары) шыққан жабайы канаридің үй жануарлары түрінің кішкентай әнші құсы. Канар құстарын тұтқында 17 ғасырда еуропалық теңізшілер алып келді. Монахтар оларды өсіріп, тек еркектерді (әндетіп тұратындарын) сата бастады. Бұл құстардың жетіспеуіне және бағаның өсуіне себеп болды. Соңында итальяндықтар дикіректер алып, құстарды өсіре бастады. Бұл оларды өте танымал етті, нәтижесінде көптеген тұқымдар пайда болды және құстар бүкіл Еуропа бойынша өсірілді. Англияда да осылай болды. Басында құстар тек байлардың меншігінде болды, бірақ ақырында жергілікті тұрғындар да оларды өсіре бастады, және олар қайтадан өте танымал болды. Көптеген тұқымдар селекциялық шаралар арқылы шығарылды, және олар әлі күнге дейін әсем дауыстары үшін жоғары бағаланады. 18-ден 20 ғасырға дейін Ұлыбритания, Канада және АҚШ-та көмір шахталарында көмірқышқыл газын анықтау үшін канариялар мен финктер пайдаланылды. Ұлыбританияда бұл практика 1986 жылы тоқтатылды. Әдетте, үй канари құсы әдемі әрі кең клеткаларда немесе құсханаларда ұсталады. Дұрыс күтім мен жағдай жасалған жағдайда канаридің өмір сүру ұзақтығы 10-15 жылға жетеді.
The domestic canary, often simply known as the canary (Serinus canaria forma domestica), is a domesticated form of the wild canary, a small songbird in the finch family originating from the Macaronesian Islands (the Azores, Madeira and the Canary Islands). Canaries were first bred in captivity in the 17th century, having been brought to Europe by Spanish sailors. Monks started breeding them and only sold the males (which sing). This kept the birds in short supply and drove the price up. Eventually, Italians obtained hens and were able to breed the birds. This made them very popular, resulting in many breeds arising, and the birds being bred all over Europe. The same occurred in England. First the birds were only owned by the rich, but eventually the local citizens started to breed them and, again, they became very popular. Many breeds arose through selective breeding, and they are still very popular today for their voices. From the 18th up to the 20th centuries, canaries and finches were used in the UK, Canada and the US in the coal mining industry to detect carbon monoxide. In the UK, this practice ceased in 1986. Typically, the domestic canary is kept as a popular cage and aviary bird. Given proper housing and care, a canary's lifespan ranges from 10 to 15 years.
Этимология
Құстар Испанияның Канар аралдарының атымен аталған, ал аралдардың атауы латын тіліндегі Insula Canaria (ірі аралдардың бірі – Гран-Канария атынан) деген сөзден шыққан, ол "иттер аралы" дегенді білдіреді, себебі онда "өте ірі иттердің көп саны" болған.
The birds are named after Spain's Canary Islands, which derive their name from the Latin Insula Canaria (after one of the larger islands, Gran Canaria), meaning 'island of dogs', due to its "vast multitudes of dogs of very large size".
Жарыстар
Канарлық құстар жазда жыл сайынғы түлеуден кейін байқауларда бағаланады. Бұл солтүстік жарты шарда шоу маусымының әдетте қазан немесе қараша айларында басталып, желтоқсан немесе қаңтарға дейін жалғасатынын білдіреді. Құстарды тек оларды өсірген адамдар ғана көрмеге шығара алады. Көрмеге қойылатын құстың аяғында туған жылы, жеке нөмірі және өсіруші кіретін клубтың аты көрсетілген ерекше сақина болуы тиіс. Әлем бойынша көптеген канарлық құстар көрмелері өтеді. Әлемдік көрме (C.O.M. Confederation Ornithologique Mondiale) жыл сайын Еуропада өткізіліп, мыңдаған өсірушіні қызықтырады. Бұл жарысқа 20 мыңға дейін құс жиналады.
Canaries are judged in competitions following the annual molt in the summer. This means that in the Northern Hemisphere the show season generally begins in October or November and runs through December or January. Birds can only be shown by the persons who raised them. A show bird must have a unique band on its leg indicating the year of birth, the band number, and the club to which the breeder belongs. There are many canary shows all over the world. The world show (C. O. M. Confederation Ornithologique Mondiale) is held in Europe each year and attracts thousands of breeders. As many as 20,000 birds are brought together for this competition.
Шахталық канарий
Мысықтарды 1896 жылдан бастап британдық көмір шахталарында көміртек тотығын анықтау үшін күзетші түр ретінде пайдаланды, бұл идеяны 1895 жылы Джон Скотт Холдейн ұсынған еді. Шахтадағы көміртек тотығы немесе метан сияқты тұншықтыратын газдар сияқты улы газдар, адамдарға қарағанда тыныс алмасуы жылдам болатын шағын жылы қанды жануарларға бұрын әсер етеді. Тышқан көміртек тотығынан бірнеше минут ішінде әсер көреді, ал адамға 20 есе ұзақ уақыт керек. Кейін канарилер одан да сезімтал және тиімді индикатор екені анықталды, себебі олар қиындық белгілерін анық көрсетеді. Оларды тау-кен өндірісінде 1900 жылдан бастап қолданғандығы құжатталған. Кейде құстарды қайта жандандыру үшін кішкентай оттегі баллондары бар арнайы тасымалдағыштарда ұстайтын. 1986 жылы британдық шахталарда кеншілердің канарилерін пайдалану тоқтатылды. "Көмір шахтасындағы канари" деген тіркес көбінесе алдағы дағдарыстың ерте ескерту белгісі ретінде қызмет ететін адам немесе нәрсе туралы айту үшін қолданылады. Салыстыру бойынша, "климаттық канари" термині басқа түрлерге қарағанда қоршаған ортаның қаупіне ертерек тап болған түрді (индикаторлық түрлер деп аталады) білдіреді, осылайша басқа түрлерге қауіп туралы ерте ескерту жүйесі ретінде қызмет етеді.
Mice were used as sentinel species for use in detecting carbon monoxide in British coal mining from around 1896, after the idea had been suggested in 1895 by John Scott Haldane. Toxic gases such as carbon monoxide or asphyxiant gases such as methane in the mine would affect small warm blooded animals before affecting the miners, since their respiratory exchange is more rapid than in humans. A mouse will be affected by carbon monoxide within a few minutes, while a human will have an interval of 20 times as long. Later, canaries were found to be more sensitive and a more effective indicator as they showed more visible signs of distress. Their use in mining is documented from around 1900. The birds were sometimes kept in carriers which had small oxygen bottles attached to revive the birds. The use of miners' canaries in British mines was phased out in 1986. The phrase "canary in a coal mine" is frequently used to refer to a person or thing which serves as an early warning of a coming crisis. By analogy, the term "climate canary" is used to refer to a species (called an indicator species) that is affected by an environmental danger prior to other species, thus serving as an early warning system for the other species with regard to the danger.
Ғылыми зерттеулердегі қолдану
Канарлық құстар зерттеулерде кеңінен қолданылып келеді. Олар неврогенезді, яғни ересектердің миында жаңа нейрондардың пайда болуын зерттеуге, сондай-ақ әнші құстардың ән шығаруын қалай кодтайтынын және өндіретінін түсіну үшін негізгі зерттеулерде пайдаланылады. Осылайша, канарлар омыртқалы жануарлардың миы қалай үйренетінін, есте сақтауды бекітетінін және үйлестірілген моторлық қозғалыстарды қайта жасайтынын анықтау үшін модельдік түр ретінде қызмет етті. Нью-Йорктегі Рокфеллер университетінің профессоры Фернандо Ноттебом құстардың әнін шығаруға қатысатын ми құрылымдары мен жолдары туралы егжей-тегжейлі мәліметтер берді. Канарлар кейде қауіпті адамдарға жасалатын сынақтардан аулақ болу үшін қолданылады. 1949 жылы Васики және оның әріптестері оларды жәндіктерден қорғайтын заттарды сынаудың алғашқы кезеңдерінде пайдаланды. Адамдарға жасалатын сынақтар шектеулі үлгі көлемін қамтамасыз ете алды, ал иесінің, жәндіктерден қорғайтын заттың және жәндіктердің өзара әрекеттесуінің ішкі өзгергіштігі тым жоғары болды. Канарлар, басқа да сынақ жануарларымен бірге, үлкен үлгілерді арзан бағамен ұсынды.
Canaries have been extensively used in research to study neurogenesis, or the birth of new neurons in the adult brain, and also for basic research in order to understand how songbirds encode and produce song. Thus, canaries have served as model species for discovering how the vertebrate brain learns, consolidates memories, and recalls coordinated motor movements. Fernando Nottebohm, a professor at the Rockefeller University in New York City, detailed the avian brain structures and pathways that are involved in the production of bird song. Canaries are sometimes used to avoid hazardous human testing. Wasicky et al 1949 used them in early testing of insect repellents. Human testing could only provide limited sample size and the inherent variance of the host ⇔ repellent ⇔ insect interaction is too high. Canaries, among other test animals, provided larger sample sizes cheaply.
Мәдениетте
Ұйымдасқан қылмыстық әрекеттерде канарейка "полицияға әңгіме айтатын" құпия хабаршыны білдіреді. 20-шы ғасырдың ортасынан бері канарлар үй мысықтарынан мазасыздық көретін мультфильмдерде көрсетілген; ең танымал мультфильм канарлар – Warner Bros. компаниясының "Tweety" канарлар. Норвич Сити, ағылшын футбол командасы, бұрын қала құстарды өсіру және экспорттау орталығы болғандықтан "Канарлар" деген лақап атымен белгілі. Клуб құстарға құрмет ретінен сары және жасыл түстерді қабылдады. Норвич қаласынан Якоб Маклей жергілікті сорттағы құстармен көптеген жүлделер жеңіп алды және әр жылы Норвичтен Нью-Йоркке шамамен 10 000 құс жіберді.
In organized crime, the canary symbolizes an informant who "sings to the police". Canaries have been depicted in cartoons from the mid 20th century as being harassed by domestic cats; the most famous cartoon canary is Warner Bros.' "Tweety". Norwich City, an English football team, is nicknamed "the Canaries" due to the city once being a famous centre for breeding and export of the birds. The club adopted the colours of yellow and green in homage. Jacob Mackley, of Norwich, won many prizes with birds of the local variety and shipped about 10,000 from Norwich to New York every year.