Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серб филологы және аудармашы (1825–1882)
Serbian philologist and translator (1825 1882)
Đuro Daničić (, ; 4 сәуір 1825 – 17 қараша 1882), туған аты Đorđe Popović, сондай-ақ Đura Daničić деп те белгілі, серб филологы, аудармашы, тіл білімінің тарихшысы және лексикограф болған. Белград лицейінде өнімді ғылыми еңбек еткен.
Đuro Daničić (, ; 4 April 1825 – 17 November 1882), born Đorđe Popović and also known as Đura Daničić , was a Serbian philologist, translator, linguistic historian and lexicographer. He was a prolific scholar at the Belgrade Lyceum.
Өмірбаян
Ол Нови-Садта, православие дінінің діни қызметкері Йован Поповичтің отбасында дүниеге келді. Нови-Сад пен Братислава мектептерінде оқыды, сондай-ақ Вена университетінде заңгерлік мамандықты оқыды. Ол өзінің алғашқы еңбектерін 1845 жылы Đuro Daničić атымен жариялады, бұл ат халық поэмасындағы батыр Сень Ускок есімінен алынған және ол өмірінің соңына дейін осы атты қолданды. Вук Караджич пен Франц Миклошичтің ықпалымен ол славян филологиясын зерттей бастады, содан кейін бүкіл өмірін осы салаға арнады. 1856 жылы Белградтағы Халық кітапханасының кітапханашысы және Серб грамотасы қоғамының хатшысы, ал 1859 жылы Белград лицейінің профессоры болды. 1866 жылы Загребке Югослав ғылымдар және өнер академиясының (JAZU) бас хатшысы болып шақырылды. Ол 1866-1873 және 1877-1882 жылдар аралығында екі рет бас хатшы қызметін атқарды. 1873 жылдан бастап ол Белградтың Grandes écoles (бұрынғы Белград лицейі және болашақ Белград университеті) профессоры ретінде сабақ берді, ал 1877 жылы Загребке оралды, онда Академияның "Хорват немесе серб тіліндегі JAZU сөздігі" сөздігін дайындауда маңызды рөл атқарды. 1880-1882 жылдары жарық көрген алғашқы томның (А–Чешула) редакторы болды. 1882 жылы Загребте қайтыс болды, осы оқиға жұмысты тоқтатты және ол Белградтағы Марко зиратына жерленді.
He was born in Novi Sad, in the family of Orthodox priest Jovan Popović. He attended schools in Novi Sad and Bratislava, and studied law at the University of Vienna. He published his first papers under the name Đuro Daničić in 1845, after the heroic Senj Uskok from a folk poem, and a name that he continued to use throughout the rest of his life. Under the influence of Vuk Karadžić and Franz Miklosich, he started studying Slavic philology, to which he subsequently devoted his entire career. In 1856, he became the librarian of the People's Library in Belgrade and secretary of the Society of Serbian Literacy, and, in 1859, professor of the Belgrade Lyceum (Velika škola). In 1866 he was invited to Zagreb to serve as a secretary general of the Yugoslav Academy of Sciences and Arts (JAZU). He served as a secretary general on two occasions between 1866 1873 and 1877 1882. From 1873 he taught as a professor at Belgrade's Grandes écoles (former Belgrade Lyceum and future University of Belgrade), and in 1877 he returned to Zagreb where he played a key role in preparing the Academy's Dictionary, "Croatian or Serbian Dictionary of JAZU". He was the editor of the first volume (A–Češula) that was published from 1880 to 1882. His death in 1882, in Zagreb, interrupted that work and he was buried in Marko's cemetery in Belgrade.
Шығармалары
Даничич серб филологиясының, грамматикасының, тарихи сөздігінің және диалектологияның негізін Вук Караджич белгілеген қағидалар негізінде қалауда маңызды рөл атқарды. Оның негізінен неміс тілінен аударған "Ескі Ұстаным" аудармасы хорват аударма әдебиетіне де әсер етті. 1847 жылы Даничич Караджичке "Жаңа Ұстанымды" серб тіліне аударуға көмектесті. Түзетулерден өткеннен кейін, екі аударма да қабылданды және Серб Православие шіркеуі мен оның жамағаты оларды бүгінге дейін қолданып келеді. 1847 жылы ол "Серб тілі мен правописасы үшін күрес" атты танымал poleмикалық мақала жариялады, онда Караджичтің басты қарсыласы, Иован Хаджич псевдонимімен белгілі Милош Светичтің тіл біліміне қатысты идеяларына қарсы шығып, Караджичтің фонемалық правописасын қолдады. Ол көптеген тіл білімі еңбектерінде Караджичтің ұғымдарына теориялық негіз берді. Даничич сонымен қатар ежелгі серб әдебиетін зерттеді және оның ескі қолжазбаларын өңдеулері әлі де қолданыста, мысалы, Феодосийдің "Аулие Саваның өмірбаяны" (1860), Доментианның "Аулие Симеон мен Саваның өмірбаяны" (1865), Николай Евангелиясы (Nikoljsko jevanđelje) (1864), "Серб патшалары мен архиепископтарының өмірі" (1866) және тағы да көптеген еңбектер. Даничич ғылыми жұмысын Караджичтің тілдік пансербизм идеяларын қолдаушы ретінде бастады (штокав диалектісі мен жазба мұраны серб этносына жатқызу). Оның алғашқы еңбектері "католик дінін ұстанатын сербтерге" арналған, бұл үшін жас Ватрослав Ягич оны сынады. 1857 жылы ол "Серб және хорват тілдерінің айырмашылықтары" (ескі правописада жазылған) атты еңбегін жариялады, онда хорват тілін чакав диалектісімен теңестірді. Алайда, оның паныугославиялық идеологияны насихаттауға қатысты көзқарасы, ол тығыз байланыста болған Ильрия қозғалысының көзқарастарына жақын деп бағаланды. Бұл хорваттар мен сербтердің тілдік біртүтастығы және хорват әдебиетінің бір мезгілде сербтің де, керісінше серб әдебиетінің де хорваттың да екендігі туралы пікірді қамтиды. Оның тіл білімі еңбектері Загребте жарияланғанда "хорват немесе серб" деп, ал Белградта жарияланғанда "серб немесе хорват" деп аталатын.
Daničić played a key role of laying the foundation of Serbian philology, grammar, historical dictionary and dialectology on the basis of principles set by Vuk Karadžić. His translation of the Old Testament, mostly from German sources, also influenced Croatian translation literature. Daničić also assisted Karadžić in his translation of the New Testament into Serbian in 1847. After undergoing a revision, both translations were accepted and are still in use today by the Serbian Orthodox Church and its members. In 1847, he published a well known polemical essay "The War for Serbian Language and Orthography", where he opposed linguistic ideas of Miloš Svetić, the pseudonymous Jovan Hadžić, Karadžić's main opponent, and supported Karadžić's phonemic orthography. He gave the theoretical background to Karadžić's concepts in his numerous linguistic works. Daničić also studied the older Serbian literature and his redactions of old manuscripts are still in use, like Theodossus' Hagiography of Saint Sava (1860), Domentian's Hagiographies of Saint Simeon and Saint Sava (1865), Gospel of St. Nicholas (Nikoljsko jevanđelje) (1864), Lives of Kings and Archbishops Serbian (1866) and numerous others. Daničić started scientific work as supporter of Karadžić's ideas of linguistic pan Serbism (attribution of Shtokavian dialect and written heritage to Serbian ethnos). His early works were ostensibly devoted to "Serbs of Catholic faith", for which he was criticized by young Vatroslav Jagić. In 1857, he published "Differences between Languages Serbian and Croatian" (written using the old orthography) where he identified Croatian with the Chakavian dialect. However, his attitudes evaluated towards promotion of pan Yugoslavian ideology, much closer to the viewpoints of Illyrian movement, with which he was closely cooperating. That included linguistic unity of Croats and Serbs and the opinion that the Croatian literature is at the same time Serbian and vice versa. His linguistic papers were titled using "Croatian or Serbian" qualifier when he published in Zagreb, and "Serbian or Croatian" when published in Belgrade.