Кіріспе

Эйнштейннің миы – 1994 жылы Кевин Халл түсірген, жапон профессоры Кенджи Сугимотоның Альберт Эйнштейннің миын табуға жасаған іздестірісін баяндайтын деректі фильм. Оны BBC Films компаниясы жасады.

Қысқаша мазмұны

Бұл деректі фильм көрерменге Альберт Эйнштейннің миы 1955 жылы қайтыс болғаннан кейін алынғанын және Принстон медициналық орталығына сыйға берілгенін хабарлайды. Содан кейін Осакадағы Кинки университетінің математика және ғылым тарихы профессоры Кенджи Сугимотомен танысамыз, ол Эйнштейннің өзіне қаншалықты маңызды екенін сипаттайды: «Эйнштейн маған ғылыммен қатар махаббат туралы да үйретеді. Шайқану, махаббат және ғылым. Мен Альберт Эйнштейнді жақсы көремін». Ол аңызға айналған миды табу үшін Принстонға қажылық сапарға шығады. Ол жерге жеткенде, мидың жоғалып кеткенін біледі, ал фильм оны қалпына келтіру үшін АҚШ-ты шарлап, оның кейінгі саяхаттарын көрсетеді. Бұл затты соңғы рет ұстаған адам Томас Стольц Харви, оны табу қиын болып шығады. Бір із Сугимотоны Нью-Йорктегі Альберт Эйнштейн медицина колледжіне жеткізеді, онда Харвидің бұрынғы әріптесі, доктор Гарри Циммерман, Харвидің қайтыс болғанын хабарлайды. Сугимото содан кейін Эйнштейннің асырап алған немересі Эвелин Эйнштейнді іздейді. Ол өзінің Эйнштейнмен биологиялық байланысы болуы мүмкін екеніне сенетінін және оның ДНК-сын қайтыс болған ғалымның миымен салыстыру үшін институтпен келіссөздер жүргізіп жатқанын айтады. Бұл мақсатта пайдаланылған мидың үлгісі Харвидің Канзас штатындағы Лоренс қаласындағы үйінен жіберілген, бұл Сугимотоға мидың қазіргі орналасқан жерін анықтауға көмектеседі. Канзаста болғаннан кейін Циммерманның қате ақпарат бергені анықталады, Томас Харви әлі тірі. Сугимото Харвидің қайда екенін Лоренсте тұратын белгілі биттік буынның жазушысы Уильям С. Берроуздан біледі. Сугимото ақыры шкафта үш банкаға сақталған миды табады және тіпті одан кішкентай үлгі алып, Жапонияға әкеледі. Ол жергілікті барда караоке айтып мерекелейді және деректі фильмді тағы бір оймен аяқтайды: «Мен Нагасакиде бомба жарылғаннан кейін екі жыл өткен соң дүниеге келдім. Эйнштейн бомбаға жауапты деп есептейді, бірақ мен оны кінәламаймын. Мен әлі де Альберт Эйнштейнді жақсы көремін».

Шындыққа қатысты сұрақ

Оның біршама абсурдты болжамдары мен орындалуынан "Эйнштейннің миы" кітабының шындығы жиі күмән тудырады. Осындай даңқты адамның миын жоғалтып, кейіннен эксцентрикалық жапон профессоры тауып алды деген ой көпшілікке шындыққа сену үшін тым қисынсыз көрінеді, бірақ деректі фильмдердегі материалдарды әдеттегідей баяндаудан басқа, жалғандықты көрсететін нақты дәлелдер өте аз. Кай Мишельдің "Эйнштейннің ой органы қайда?" ("Айнштейннің миы қайда?") мақаласы, 2004 жылдың желтоқсан айында Die Zeit басылымында жарияланған, фильмнің жалған болуын қаншалықты оңай болжауға болатынын көрсетеді. Бұл мақала ETH Цюрихтің профессоры Майкл Хагнерге қатысты, ол студенттер тобына фильмді көрсеткеннен кейін, мұның бәрі ойдан шығарылған және Кенджи Сугимото – кейіпкер екенін мәлімдейді. Бірақ әріптесіне телефон соққаннан кейін, Сугимотоның шын мәнінде бар екенін және шындықтың қиялдан да керемет екенін біледі. Немесе Хагнердің өзі айтқандай, "Nichts ist absurder als die Realität" ("Шындықтың өзінен абсурдтырақ ештеңе жоқ"). Бұл деректі фильмге Майкл Патернитидің 2000 жылы жарық көрген "Мистер Альбертті айдау: Эйнштейннің миымен Америка саяхаты" кітабы қосымша сенім береді. Онда автор доктор Харвиді АҚШ-ты аралап, Эвелин Эйнштейнге миды жеткізуге қалай айдап келгенін айтады. Оның жолы "Эйнштейннің миы" фильмінде көрінген бірнеше адаммен, соның ішінде режиссер Кевин Халл мен Эвелин Эйнштейнмен кесіседі, тіпті Жапонияға барып, Сугимотомен кездеседі, ол ми үлгісін мақтан тұтып көрсетеді және оны кешкі караокеге шақырады. Егер Сугимото мен Харвидің оқиғасы жалған болса, онда ол өте күрделі жалған. Профессор Сугимото 2006 жылдың 19 қазанында Жапонияның Осака қаласында қайтыс болды.