Джозеф Шустер: «Суперменнің» авторы және қазақстандық байланысы

Кіріспе

Джозеф Шустер (/ʃ//uː//s//t//ər/ SHOOstər; 10 шілде 1914 – 30 шілде 1992), – канадалық-американдық комикс суретшісі, ең белгілісі – Джери Сигелмен бірлесіп DC Comics кейіпкері Суперменді жасағандығымен (Action Comics #1, 1938 жылғы маусымдық нөмірінде жарық көрген). Шустер Супермен кейіпкерінің құқығы үшін бірнеше заңдық дауға қатысқан. Суперменнен кейінгі комикс мансабы онша сәтті болмады, ал 1970-ші жылдардың ортасына қарай Шустер жартылай соқыр болғандықтан комикс саласын толығымен тастап кетті. Ол мен Сигел 1992 жылы комикс индустриясының Уилл Эйснер атындағы Даңқ залына, ал 1993 жылы Джек Кирби атындағы Даңқ залына енгізілді. 2005 жылы Канадалық комикс авторларының қауымдастығы Джо Шустер атындағы сыйлықты құрды, ол Канадада туған суретшінің құрметіне беріледі.

Ерте өмір және мансап

Джозеф Шустер Торонтода еврей отбасында дүниеге келген. Оның әкесі, Джулиус Шустер (бастапқы аты Шустерович), Роттердамнан келген иммигрант, Торонтоның киім-кешек ауданында тігінші дүкеніне ие болған. Оның анасы Ида (Катарске) Ресей империясының Киев қаласынан (қазіргі Украина) келген. Оның отбасы, қарындасы Жан да бар, Батурст, Оксфорд және Борден көшелерінде тұрған. 1922 жылы Джулиус Шустер 48-ші Майор көшесінде, ал 1923 және 1924 жылдары Оксфорд көшесінде 101-ші үй мекенжайында тұрған. Джо Райрсон және Лансдоун мемлекеттік мектептерінде оқыған (қазіргі Райрсон қоғамдық мектебі және Лорд Лансдоун кіші мемлекеттік мектебі Торонто аудандық мектеп кеңесіне қарасты). Оның Фрэнк есімді інісі де болған. Жастығында Шустер Торонтоның Daily Star газетінде газет сатушы болып жұмыс істеген. 1992 жылы берген сұхбатында ол болашақ баспагердің атын қолданып, екі үлгі жолақтың кейін жарияланбағанын айтты: «Бірі қоңыр қағазға, ал екіншісі Торонтодан әкелген обоидың арт жағына салынған. DC оларды осылай мақұлдады! Бұл керемет! Бірақ DC: «Бізге сіздің идеяларыңыз, сценарийлеріңіз және суреттеріңіз ұнайды. Бірақ, өтінеміз, әңгімелерді жақсы қағазға қаламмен және сиямен көшіріп алыңыз». Сондықтан мен әке-шешемнен ақша сұрап, әдемі қағаз сатып алдым. Бұл менің алғашқы сурет салу қағазым болды. Осылайша DC Comics-ке осы әңгімелерді дұрыс тапсыра алдым. Бұл оқиға сәтті болмады, кейіпкер қайтадан қолданылмады. Ақырында Сигель «Супермен» деген атауды жаңа кейіпкерге берді, ол барлық уақыттағы ең танымал супербатырлардың бірі болды. Шустер батырды Дуглас Фэрбенкс ағадан үлгі алды, ал өзінің көзілдірік таққан өзінің екінші жағы Кларк Кентті Гарольд Ллойд пен Шустердің бірігуінен үлгі алды, ал «Кларк Кент» есімі киножұлдыздары Кларк Гейбл мен Кент Тейлордан алынған. Сигель мен Шустер алты жыл бойы баспагерді іздестірді. «Супермен» кейіпкерін атаған Сигель мен Шустер оны 48 беттік қара-ақ комикс кітабын шығарған Consolidated Book Publishing компаниясына ұсынды. Сигель мен Шустер бұл кейіпкерді екеуі де «Детектив Комикс» #1 (наурыз 1937) үшін жасаған авантюрист Слем Брэдлимен салыстырды. Дуэт жігерлендіретін хат алса да, Consolidated енді ешқашан комикс кітаптарын жариялаған жоқ. Шустер бас тартудан қатты күйзеліп, әр түрлі мәліметтер бойынша, әңгіменің барлық беттерін өртеп жіберді, мұқабасы ғана Сигель оны өрттен құтқарып қалғандықтан аман қалды, немесе ол әңгімені жыртып жіберді, тек екі мұқаба эскизі қалды. 1938 жылы бұл ұсыныс DC Comics-тің негізгі алғысы National Allied Publications баспасынан шыққан «More Fun Comics» журналында болды. Редактор Вин Салливан оны National's «Action Comics» #1 (маусым 1938) журналының мұқабасы ретінде таңдады. Келесі жылы Сигель мен Шустер «Superman» комикс-жолағын бастады. Шустер Суперменнің туған қаласы Метрополистің қала көрінісін өзінің бұрынғы туған жеріне ұқсас етіп жасағанын айтты. Қаржылық қиындықтарға байланысты Уилер Николсон Гарри Доненфельд пен Джек Либовицпен бірге «Detective Comics, Inc.» деп аталатын корпорация құрды. DC таңбасымен «Action Comics» #1 (қаптамасы 1938 жылдың маусым айымен) жарық көрді. Бірқатар бірігулер мен атаулардың өзгеруі нәтижесінде баспа «National Periodical Publications» болып, содан кейін 1977 жылы DC Comics (оның лақап аты 1940 жылдан бері) аталды.

Joseph Shuster was born in Toronto to a Jewish family. His father, Julius Shuster (originally Shusterowich), an immigrant from Rotterdam, had a tailor shop in Toronto's garment district. His mother, Ida (Katharske), had come from Kyiv, Russian Empire (now Ukraine). His family, including his sister, Jean, lived on Bathurst, Oxford, and Borden Streets. In 1922 Julius Shuster was listed as living at 48 Major Street, and in 1923 and 1924 at 101 Oxford Street. Joe attended Ryerson and Lansdowne Public Schools (now Ryerson Community School and Lord Lansdowne Junior Public School with the Toronto District School Board). He also had a brother named Frank. As a youngster, Shuster worked as a newspaper boy for the Toronto Daily Star. In a 1992 interview, in which he used the fledgling publisher's future name, he said the two sample strips were not the ones eventually published:

blockquote|One was drawn on brown wrapping paper and the other was drawn on the back of wallpaper from Toronto. And DC approved them, just like that! It's incredible! But DC did say, 'We like your ideas, we like your scripts and we like your drawings. But please, copy over the stories in pen and ink on good paper.' So I got my mother and father to lend me the money to go out and buy some decent paper, the first drawing paper I ever had, in order to submit these stories properly to DC Comics. The story was not successful, and the character was not used again. Eventually, Siegel re used the name The Superman for a new character that became one of the most famous superheroes of all time. Shuster modelled the hero on Douglas Fairbanks Sr., and modelled his bespectacled alter ego, Clark Kent, on a combination of Harold Lloyd and Shuster himself, with the name "Clark Kent" derived from movie stars Clark Gable and Kent Taylor. Siegel and Shuster then began a six year quest to find a publisher. Titling the character The Superman, Siegel and Shuster offered it to Consolidated Book Publishing, who had published a 48 page black and white comic book entitled Detective Dan: Secret Operative #48. Siegel and Shuster each compared this character to Slam Bradley, an adventurer the pair had created for Detective Comics #1 (March 1937). Although the duo received an encouraging letter, Consolidated never again published comic books. Shuster was distraught over the rejection, and, by varying accounts, either burned every page of the story, with the cover surviving only because Siegel saved it from the fire, or he tore the story to shreds, with only two cover sketches remaining. In 1938, the proposal was languishing among others at More Fun Comics, published by National Allied Publications, the primary precursor of DC Comics. Editor Vin Sullivan chose it as the cover feature for National's Action Comics #1 (June 1938). The following year, Siegel & Shuster initiated the syndicated Superman comic strip. Shuster said he modeled the cityscape of Superman's home city, Metropolis, on that of his old hometown. Due to financial difficulties, Wheeler Nicholson had formed a corporation with Harry Donenfeld and Jack Liebowitz called Detective Comics, Inc. It was under the DC label that Action Comics #1 (cover dated June 1938) was published. A series of mergers and name changes resulted in the publisher becoming National Periodical Publications, and then, in 1977, DC Comics (which had been its nickname since 1940).

Құқықтық мәселелер

1946 жылы, Супермен туралы әңгімелерді жасауға арналған он жылдық келісімшартының соңына жақындағанда, Сигел мен Шустер «Детектив Комикс, Инк.» компаниясын сотқа беріп, келісімшартты жойылсын және Суперменге құқықтарын қайтарып алсын деп талап етті. Келесі жылы Нью-Йорк штатының Жоғарғы соты баспагердің бірінші Супермен әңгімесін сатып алғанда Суперменге құқықтарды заңды түрде сатып алғанын мәлімдеді, сондай-ақ екеуі «Супермен комиксіндегі атау, есімдер, кейіпкерлер және идеясы да қоса барлық құқықтарын «Детектив Комикс, Инк.» компаниясына берген» деп шешім шығарды.

Содан кейін шығарылған сот шешімі бойынша, алайда, Супербойға құқықтар Сигельге тиесілі болды. «Детектив Комикс, Инк.» компаниясы кейін Сигель мен Шустерге Супербойға құқықтар үшін 94 000 доллар төледі, сонымен қатар екеуінің Суперменге құқықтар баспагерге тиесілі екенін жазған келісімхатын алды. Осыдан кейін компания Супермен туралы әңгімелерден Шустер мен Сигельдің авторлық құқығын алып тастады.

Кейінгі мансап

1947 жылы команда редактор Салливанмен қайта қосылды, ол кезде ол Magazine Enterprises комикс кітап компаниясының негізін қалаушысы және баспашысы болды, онда олар қысқа ғұмырлы, әзіл-қалжыңды қылмыскер Funnyman-ді жасады. Шюстер Funnyman сәтсіздігінен кейін комикстер салуын жалғастырды, бірақ ол не салғаны белгісіз. Комикстер тарихшысы Тед Уайт Шюстердің 1950 жылдарға дейін қорқынышты әңгімелер салғанын жазды. Шюстер сонымен қатар «Қауіпті түндер» атты астыртын садо-мазохистік фетиш кітаптар сериясының анонимді суретшісі болды. 1954 жылы «Қауіпті түндер» Бруклиндегі «Трилл-кісі өлтірушілер» ісіне қатысқандықтан дау тудырды, онда психиатр-сарапшы және комикстерге қарсы күрескер Фредрик Вертхэм, топтың басшысы кітаптарды оқыған және олар оның қылмыстарына жауапты екенін мәлімдеді. «Қауіпті түндер» сериясы Нью-Йорк штатында тыйым салынды, ал іс Жоғарғы сотқа дейін жетті. Алайда, сол кезде кітаптардың суретшісі анықталған жоқ. 2004 жылы Джерард Джонс Шюстердің кітаптарды салғанын айтты. Бұл мәлімдемені 2009 жылы комикстер тарихшысы Крейг Йое де растады. Бұл кейіпкерлердің ұқсастығына және иллюстрациялар мен «Супермен» комикстерінің кейіпкерлерінің суреттерін салыстыруға негізделген. 1964 жылы, Шюстер қарт анасымен Лонг-Айлендте тұрып жатқанда, ол өзін бос карикатурист ретінде тауып отырғаны хабарланды; сонымен қатар ол «поп-арт» – «әзілді комикстерді» салуға тырысып, ақырында Манхэттендегі сәнді галереяда жеке көрме ұйымдастыруға үміттенеді. Бір кезде көру қабілеті нашарлап, сурет салуға мүмкіндік болмағандықтан, ол өмір сүру үшін жеткізуші болып жұмыс істеді. Джерри Робинсонның айтуынша, Шюстер DC ғимаратына қосымша жіберіп, қызметкерлерді ұялтып жіберген. Оны бас директордың алдына шақырып, жүз доллар беріп, жаңа пальто сатып алып, басқа жұмыс іздеуді тапсырды. 1967 жылы «Супермен» авторлық құқығы жаңару кезінде Сигел екінші сотқа шағымданып, ол да сәтсіз аяқталды. 1975 жылы Сигел DC Comics-тің өзіне және Шюстерге жасаған қатысуына наразылық білдіріп, Шюстердің қатысқан жарнамалық науқанын бастады. Америка редакциялық карикатуристер қауымдастығының президенті Джерри Робинсон комикс суретшісі Нил Адамспен бірге науқанға қатысты. 1976 жылы Шюстер көру қабілетін жоғалтып, Калифорниядағы зейнеткерлер үйінде тұрды. Олардың істі қалай жүргізгендері туралы жағымсыз жарнамаға және алдағы «Супермен» фильміне байланысты DC-нің бас компаниясы Warner Communications отыз жылдан астам уақыт бұрын тасталған атауын қалпына келтірді және екеуіне жылына 20 000 доллар көлемінде өмір бойы зейнетақы берді, кейіннен 30 000 долларға дейін арттырылды, сонымен қатар денсаулық сақтау жәрдемақылары да берілді. Атауы қайта қалпына келтірілген алғашқы шығарылым «Супермен» #302 (тамыз 1976) болды. Шюстер енді DC Comics-тен өмір бойына жәрдемақы алып тұрғанмен, ол қайтыс болған кезде 20 000 долларға жуық қарызға батқан. Ол қайтыс болғаннан кейін DC Comics оның төленбеген қарызын өтеуге келісті, ал оның мұрагерлері «Супермен» меншік құқығына қарсылық білдірмеуге келісті.

In 1947, the team rejoined editor Sullivan, by then the founder and publisher of the comic book company Magazine Enterprises where they created the short lived comical crime fighter Funnyman. Shuster continued to draw comics after the failure of Funnyman, although exactly what he drew is uncertain. Comic historian Ted White wrote that Shuster continued to draw horror stories into the 1950s. Shuster was also the anonymous illustrator for Nights of Horror, an underground sadomasochistic fetish paperback book series. In 1954, Nights of Horror garnered controversy because of its involvement in the trial of the Brooklyn Thrill Killers, where it was alleged by psychiatric expert and anti comics crusader Fredric Wertham that the gang's leader had read the books and that they were responsible for his crimes. The Nights of Horror series was seized and banned in the State of New York, and the case eventually went to the Supreme Court. However, the books' artist was never identified at the time. In 2004, Gerard Jones revealed that Shuster had drawn the books. The claim was backed in 2009 by comics historian Craig Yoe. This was based on character similarities, and comparison of the artistic style between the illustrations and those of the cast of the Superman comics. In 1964, when Shuster was living on Long Island with his elderly mother, he was reported to be earning his living as a freelance cartoonist; he was also "trying to paint pop art—serious comic strips—and hope[d] eventually to promote a one man show in some chic Manhattan gallery". At one point, his worsening eyesight prevented him from drawing, and he worked as a deliveryman in order to earn a living. Jerry Robinson claimed Shuster had delivered a package to the DC building, embarrassing the employees. He was summoned to the CEO, given one hundred dollars, and told to buy a new coat and find another job. In 1967, when the Superman copyright came up for renewal, Siegel launched a second lawsuit, which also proved unsuccessful. In 1975, Siegel launched a publicity campaign, in which Shuster participated, protesting DC Comics' treatment of him and Shuster. The Association of American Editorial Cartoonists' president, Jerry Robinson, was involved in the campaign along, with comic book artist Neal Adams. By 1976, Shuster was almost blind and living in a California nursing home. Due to a great deal of negative publicity over their handling of the affair, and the upcoming Superman movie, DC's parent company Warner Communications reinstated the byline dropped more than thirty years earlier and granted the pair a lifetime pension of $20,000 a year, later increased to $30,000, plus health benefits. The first issue with the restored credit was Superman #302 (Aug. 1976). Although Shuster was now supported by a lifetime stipend from DC Comics, he fell into debt—close to $20,000 by the time of his death. After he died, DC Comics agreed to pay off his unpaid debts in exchange for an agreement from his heirs to not challenge ownership over Superman.

Өлім

Шустер 1992 жылғы 30 шілдеде Батыс Лос-Анджелестегі үйінде жүрек жеткіліксіздігі мен гипертониядан қайтыс болды. Ол 78 жасқа толыпты.

Марапаттар мен құрметтер

1985 жылы DC Comics компаниясы 50 жылдығына арналған "Fifty Who Made DC Great" басылымында Шустерді құрметті тұлғалардың бірі деп атады. 1992 жылы Шустер Уилл Эйснер сыйлығының Даңқ залына енгізілді. 2005 жылы Шустер комикстерге қосқан үлесі үшін Джо Шустер Канадалық комикс жасаушылар Даңқ залына енгізілді. 2005 жылы іске қосылған Джо Шустер сыйлығы канадалық Шустердің құрметіне беріліп, канадалық авторлардың, баспагерлердің және сатушылардың комикс индустриясындағы жетістіктерін марапаттайды. Шустердің туған қаласы Торонтода оның құрметіне Джо Шустер Уэй көшесі аталды. 2013 жылдың 10 қыркүйегінде Гари Дамм мен Лора Даммның "Кливлендке махаббат хаты" атты суреттері Кливлендтің Батыс жағындағы базарға жақын орналасқан Orange Blossom Press ғимаратында ашылды, олар Сигел мен Шустерге құрмет көрсетті. Кливлендтің Гленвилл ауданындағы Амор даңғылы "Джо Шустер Лейн" деп қайта аталды.