Кіріспе
Джек Кирби (1917–1994) – американдық комикс суретшісі, осы саланың маңызды инноваторларының бірі және ең өнімді және ықпалды авторларының бірі. Ол Нью-Йорк қаласында өсті және комикстер мен редакциялық карикатуралардың кейіпкерлерін көшіру арқылы мультфильмдер салуды үйренді. 1930 жылдары ол жаңадан пайда болған комикс индустриясына қадам басып, әртүрлі комикстерді әртүрлі псевдонимдермен, соның ішінде Джек Кертис атпен, кейін Джек Кирби болып белгілі болғанға дейін суреттеді. 1940 жылы ол және жазушы-редактор Джо Саймон Marvel Comics-тің алдындағы Timely Comics үшін өте табысты «Капитан Америка» супергерой кейіпкерін жасады. 1940 жылдары Кирби Саймонмен бірлесіп, осы компания үшін және кейін DC Comics болып белгілі болған National Comics Publications үшін көптеген кейіпкерлер жасады. Екінші дүниежүзілік соғыста Еуропа театрында қызметтен кейін, Кирби DC Comics, Harvey Comics, Hillman Periodicals және басқа баспагерлер үшін жұмыс істеді. Crestwood Publications-те ол Саймонмен бірге романтикалық комикстер жанрын құрды, содан кейін өздерінің қысқа ғұмырлы комикс компаниясы Mainline Publications-ты құрды. Кирби 1950 жылдары Timely-дің Atlas Comics-іне қатысты, ол келесі онжылдықта Marvel-ге айналды. Сол жерде, 1960 жылдары, Кирби компанияның көптеген маңызды кейіпкерлерін бірлесіп жасады, соның ішінде Құмырсқа Адам, «Көшбасшылар», Қара Пантера, «Фантастикалық Төрттік», Халк, Темір Адам, Күміс серфер, Тор және «Х-Адамдар» және тағы да көптеген кейіпкерлерді жасады. Кирбидің комикстері жоғары сатылымдарға және сыншылардың мақтауына ие болды, бірақ 1970 жылы, авторлық құқықтар мен авторлардың құқықтары саласындағы әділетсіздік сезімінен, Кирби бәсекелес DC компаниясына кетіп қалды. DC-де Кирби өзінің «Төртінші Әлем» сағасын жасады, ол бірнеше комикс атауларын қамтыды. Бұл сериялар коммерциялық тұрғыдан сәтті болмаса да, тоқтатылды, ал «Төртінші Әлемнің» Жаңа Құдайлары DC Universe-тің маңызды бөлігі ретінде жалғасты. Кирби 1970 жылдардың ортасынан соңына дейін Marvel-ге қысқа уақытқа оралды, содан кейін теледидар анимациясы мен тәуелсіз комикстерге қатысты. Өмірінің соңғы жылдарында «комикстердің Уильям Блейкі» деп аталған Кирби өзінің мансаптық жетістіктері үшін негізгі баспасөздерде кең танылды, ал 1987 жылы ол Уилл Эйснер комикстерінің Даңқ залына енгізілген үш адамның бірі болды. 2017 жылы Кирби өзінің жарияланымдар саласындағы және оның шығармалары Уолт Дисней компаниясының қаржылық және сыншылар тарапынан жоғары бағаланған медиа франшизасы – Marvel кинематографиялық ғаламының негізін құрағаны үшін Дисней аңызы атанды. Кирби 1942 жылы Розалинд Голдштейнге үйленді. Олардың төрт баласы болды және ол 1994 жылы 76 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болғанға дейін некеде болды. Джек Кирби сыйлығы мен Джек Кирби Даңқ залы оның құрметіне аталды, ал ол комикс жанкүйерлері арасында осы салаға қосқан көптеген үлесі үшін «Патша» деп танылады.
Jack Kirby (born Jacob Kurtzberg; August 28, 1917 – February 6, 1994) was an American comic book artist, widely regarded as one of the medium's major innovators and one of its most prolific and influential creators. He grew up in New York City and learned to draw cartoon figures by tracing characters from comic strips and editorial cartoons. He entered the nascent comics industry in the 1930s, drawing various comics features under different pen names, including Jack Curtiss, before settling on Jack Kirby. In 1940, he and writer editor Joe Simon created the highly successful superhero character Captain America for Timely Comics, predecessor of Marvel Comics. During the 1940s, Kirby regularly teamed with Simon, creating numerous characters for that company and for National Comics Publications, later to become DC Comics. After serving in the European Theater in World War II, Kirby produced work for DC Comics, Harvey Comics, Hillman Periodicals and other publishers. At Crestwood Publications, he and Simon created the genre of romance comics and later founded their own short lived comic company, Mainline Publications. Kirby was involved in Timely's 1950s iteration, Atlas Comics, which in the next decade became Marvel. There, in the 1960s, Kirby cocreated many of the company's major characters, including Ant Man, the Avengers, the Black Panther, the Fantastic Four, the Hulk, Iron Man, the Silver Surfer, Thor, and the X Men, among many others. Kirby's titles garnered high sales and critical acclaim, but in 1970, feeling he had been treated unfairly, largely in the realm of authorship credit and creators' rights, Kirby left the company for rival DC. At DC, Kirby created his Fourth World saga which spanned several comics titles. While these series proved commercially unsuccessful and were canceled, the Fourth World's New Gods have continued as a significant part of the DC Universe. Kirby returned to Marvel briefly in the mid to late 1970s, then ventured into television animation and independent comics. In his later years, Kirby, who has been called "the William Blake of comics", began receiving great recognition in the mainstream press for his career accomplishments, and in 1987 he was one of the three inaugural inductees of the Will Eisner Comic Book Hall of Fame. In 2017, Kirby was posthumously named a Disney Legend for his creations not only in the field of publishing, but also because those creations formed the basis for The Walt Disney Company's financially and critically successful media franchise, the Marvel Cinematic Universe. Kirby was married to Rosalind Goldstein in 1942. They had four children and remained married until his death from heart failure in 1994, at the age of 76. The Jack Kirby Awards and Jack Kirby Hall of Fame were named in his honor, and he is known as "The King" among comics fans for his many influential contributions to the medium.
Ерте өмір (19171935)
Джек Кирби 1917 жылдың 28 тамызында Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің төменгі шығыс жағындағы 147 Essex Street мекенжайында Якоб Курцберг ретінде дүниеге келді; ол сол жерде өсті. Оның ата-анасы Роза (Бернштейн) және Бенджамин Курцберг, Кирби Нью-Йорк қаласының төменгі шығыс жағында өсті. Оның жақын достарының арасында сол ауданда өскен Леон Клингоффер де болды. 1985 жылы Палестина Азаттық фронтының қарулы тобы оны "Ахилл Лауро" круиздік кемесінде атып өлтіріп, теңізге лақтырып жіберді. Жастық шағында Кирби өзінің ауданынан қашып кетуге ниеттенді. Ол сурет салуды ұнатты және өнер туралы көбірек білуге болатын жерлерді іздеді. Көбінесе өзімен-өзі оқыған Кирби, өзіне әсер еткендердің қатарына комикстер суретшілері Милтон Канифф, Хэл Фостер және Алекс Реймонд, сондай-ақ C. H. Сайкс, "Динг" Дарлинг және Ролин Кирби сияқты сатиралық суретшілерді жатқызды. Кирбидің сөзіне сүйенсек, ол "көмірмен тым жылдам" сурет салғандықтан Білім беру альянсынан қабылданбады. Кейін ол өзінің дағдыларын Шығыс 3-ші көшедегі "кішкентай қала" Бойз Братхуд Республикасы газетінде карикатуралар салу арқылы пайдаланды, онда көше балалары өз үкіметін басқарды. 14 жасында Кирби Бруклиндегі Пратт институтына түсті, бірақ бір аптадан кейін оқуын тастады. "Мен Пратт іздеген студент емеспін. Олар бір нәрсемен мәңгі айналысатын адамдарды қалайды. Мен ешқандай жобамен мәңгілікке жұмыс істегім келмеді. Мен барлық нәрсені аяқтауды жоспарладым".
Комикстерге кіруі (1936-1940 жж.)
Кирби 1936 жылы Линкольн газеттер синдикатына қосылды, онда газет комикстері мен "Сіздің денсаулығыңыз бірінші орында!!!" сияқты бір панельдік кеңес карикатураларында жұмыс істеді (Жек Кертисс псевдонимімен). Ол 1939 жылдың соңына дейін жұмыс істеді, содан кейін театрлық анимациялық компания Fleischer Studios үшін 1935 жылы Popeye мультфильмдерінде аралық суретші (негізгі кадрлар арасындағы қозғалысты толтыратын суретші) ретінде жұмыс істей бастады. Ол 1937 жылғы Fleischer ереуілінен бұрын студиядан кетіп қалды. "Мен Линкольннан Fleischer-ге ауыстым", - деп еске алады ол. "Мен Fleischer-ден асығыс түрде кетуге мәжбүр болдым, себебі мен мұндай жағдайға төтеп бере алмайтынмын", - деп оны "бір жағынан, әкемнің зауыты сияқты фабрика" деп сипаттады. "Олар суреттерді өндіріп шығарды". Сол кезде американдық комикс индустриясы қарқынды дамып жатты. Кирби комикстерді Eisner & Iger компаниясына жазуды және сурет салуды бастады, бұл баспагерлерге сұраныс бойынша комикстер жасайтын шағын фирмалардың бірі болатын. Осы компания арқылы Кирби өзінің алғашқы комикс жұмысы ретінде Wild Boy Magazine үшін жұмыс істеді. Бұл "Доктор Хейвардтың күнделігі" (Керт Дэвис псевдонимімен), "Батыстың Уилтоны" (Фред Санде ретінде), "Монте-Кристо графы" (тағы да Джек Кертисс ретінде), "Абдул Джонс" (Тед Грей ретінде) және "Сокко Сейдог" (Тедди ретінде) сияқты ғылыми-фантастикалық оқиғаларды қамтыды. Ол алғаш рет Кирби фамилиясын Ланс Кирби псевдонимімен Eastern Color Printing's Famous Funnies #63–64 (қазан-қараша, 1939 ж.) журналындағы екі "Жалғыз салт атты" вестерн әңгімесінде қолданды. Fox компаниясынан кетіп, Fawcett Comics' Captain Marvel Adventures журналының бірінші санына (1941 жылдың наурызы) бірлесіп жұмыс істегеннен кейін, бұл бұрыннан таныс болған супербатырдың алғашқы жеке басылымы болды, және Кирбиге жасаушы С.С. Бек сурет салу стилін қайталау тапсырылды, екеуі де Мартин Гудманның Timely Comics (кейін Marvel Comics) журналының штаттық қызметкерлері болып тағайындалды. Сол жерде Саймон мен Кирби 1940 жылдың соңында патриоттық супербатыр Капитан Американы жасады. Саймон, компанияның редакторы және Кирбинің арт-директоры болған, Гудманмен келіссөздер жүргізіп, екеуіне фильмнен түскен пайданың 25 пайызын беруге келісім алды. 1941 жылдың басында жарық көрген "Капитан Америка" комиксінің бірінші саны бірнеше күн ішінде сатылып бітті, ал екінші санының басылымы миллионнан асты. Бұл аталымның сәттілігі команданы индустриядағы көрнекті шығармашылық күш ретінде бекітті. Бірінші саны жарық көргеннен кейін Саймон Кирбиден Timely штатына компанияның арт-директоры ретінде қосылуын сұрады. Капитан Америка кейіпкерінің табысымен Саймон Гудманның екеуіне уәде етілген үлеске төлемейтінін сезінді, сондықтан олар екеуі үшін National Comics Publications (кейін DC Comics деп аталды) компаниясында жұмыс іздеді. Кирби мен Саймон аптасына 500 доллар төлейтін келісімге келді, бұл Timely-де тапқан 75 және 85 долларынан әлдеқайда көп. Екеуі Гудманның олар National-ға көшіп бара жатқанын білсе, ақша төлемейтінінен қорқып, бірақ олардың жоспарын көптеген адамдар білді, соның ішінде Timely редакторының көмекшісі Стэн Ли. Гудман оны білгеннен кейін Саймон мен Кирбиге "Капитан Америка" комиксінің 10-шы санынан кейін кетуге бұйырды. Кирби оларды сатып кеткен Ли екеніне қатты сенді, Саймонның оған сенуге дайындығын ескермеді. Кирби мен Саймон National компаниясындағы алғашқы апталарын жаңа кейіпкерлерді ойлап табуға арнады, ал компания екеуін қалай пайдалану керектігін іздеді. Бірнеше сәтсіз редакторлық тапсырмалардан кейін National-дың Джек Либовиц оларға "қалағаныңызша істеңіз" деді. Содан кейін екеуі Adventure Comics журналында Sandman кейіпкерін қайта жасап, Manhunter супербатырын жасады. 1942 жылдың шілдесінде олар Boy Commandos бөлімін бастады. Сол жылы жарық көрген "Балалар командасы" сериясы шығармашылық топтың алғашқы National тақырыбы болды, ол жеке басылымға ие болды. Ол айына миллионнан астам дана сатылып, National-дың ең көп сатылатын үшінші басылымына айналды. Олар Star Spangled Comics журналында жарияланған "Newsboy Legion" үйден шыққан балалар командасымен сәттілікке жетті. 2010 жылы DC Comics жазушысы және атқарушы директоры Пол Левиц "Джерри Сигел мен Джо Шустер сияқты Джо Саймон мен Джек Кирбидің шығармашылық тобы сапалы және дәлелденген тәжірибе болды" деп атап өтті.
Екінші дүниежүзілік соғыс (19431945)
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Либовиц Саймон мен Кербиді әскерге шақыруды күтті, сондықтан ол суретшілерден олардың болмаған уақытында жарияланатын материалдардың қорын жасауды сұрады. Екеуі бір жылға жететін материал дайындау үшін жазушыларды, сызғыштарын, әріптеушілерді және түсшілерді жалдады. 1943 жылдың 7 маусымында Керби АҚШ армиясына шақырылды. Саванна қаласының жанындағы Стюарт лагеріндегі негізгі дайындықтан өткен соң, ол 11-ші жаяу әскер полкінің F ротасына бекітілді. Ол 1944 жылдың 23 тамызында Нормандиядағы Омаха жағасына десант түсірді, бұл D-Day-ден кейін 2 жарым ай өткен соң болды, бірақ Кербидің естеліктерінде ол D-Day-ден кейін 10 күн өткенде келгенін айтады. Керби комикс суретшісі Кербидің өзінің құрамында екенін білген лейтенант оны қалаларға барып, барлау карталарын және суреттерін салатын барлаушы етіп тағайындағанын еске алды, бұл өте қауіпті міндет болды.
Соғыстан кейінгі мансап (19461955)
Соғыстан кейін Саймон Кирби мен өзіне Харви Комиксінде жұмыс істеуге уағдаласты, онда 1950 жылдардың басында дуэт «Boy Explorers Comics» балалар тобының оқиғаларын, «Western Boys' Ranch» балалар тобының оқиғаларын, «Stuntman» супергерой комиксін және 3D фильмдерге деген қызығушылыққа орай «Капитан 3D» комиксін жасады. Саймон мен Кирби сондай-ақ Hillman Periodicals («Real Clue Crime» қылмыстық әңгімелер комиксі) және Crestwood Publications («Әділет кінәлілерді ұстайды») үшін тәуелсіз жұмыс істеді. Саймон оны Crestwood бас менеджері Морис Розенфельдке көрсетіп, комикс кірісінің 50% өтемін деп сұрады. Crestwood баспагерлері Тедди Эпштейн мен Майк Блейер келісті. Бастапқыда екі айда бір рет жарық көрген «Жас роман» тез арада ай сайынғы басылымға айналды және «Жас махаббат» атты қосымша комиксін шығарды. Саймонның айтуынша, екі комикс айына екі миллион дана сатылды. Кейін «Жас күйеулер» және «Махаббат» қосылды, соңғысы «толық романдық әңгімелермен» ерекшеленді. 1953 жылдың соңында немесе 1954 жылдың басында Leader News компаниясымен тарату туралы келісім жасалды, олар 1860 Бродвейдегі достары Ал Харвидің Харви Публикацияларынан орын жалдады. 1954 жылдан 1955 жылға дейін болған Mainline төрт комикс шығарды: «Bullseye: Батыс Скауты» (Western Bullseye: Western Scout); «Foxhole» соғыс комиксі, себебі EC Comics және Atlas Comics соғыс комикстерімен сәттілікке жеткен, бірақ оларды нағыз ардагерлер жазған және салған деп мәлімдеді; «Махаббат», өйткені олардың бұрынғы романдық комиксі «Жас махаббат» әлі де жиі еліктеліп келеді; және құқық қорғау органдарының нақты есептеріне негізделген деп мәлімдеген «Полиция тұзағы» (Police Trap) қылмыстық комиксі. Дуэт «In Love» комиксіндегі ескі Crestwood суретін қайта өңдеп, жариялағаннан кейін, Crestwood командаға ақы төлеуден бас тартты, олар Crestwood қаржысын тексеруді талап етті. Сарапшылардың пікірінше, компания оларға соңғы жеті жылдағы жұмысы үшін 130 000 доллар қарызды. Crestwood оларға соңғы төлемдерінен бөлек 10 000 доллар төледі. Кирби мен Саймонның қарым-қатынасы шиеленісті болды. Саймон жарнама саласында мансап жасау үшін индустрияны тастап кетті, ал Кирби тәуелсіз жұмыс істеуді жалғастырды. «Ол басқа нәрселермен айналысқысы келді, ал мен комикстермен айналыстым», - деп еске алды Кирби 1971 жылы. «Бәрі жақсы болды. Серіктестікті жалғастыруға ешқандай себеп болмады, сондықтан достас ажырастық». 1950 жылдардың ортасында Кирби бұрынғы Timely Comics-ке уақытша оралды, ол қазір Marvel Comics-тің тікелей алдыңғысы Atlas Comics деп аталды. Инкер Фрэнк Джакоя бас редактор Стэн Лиге жұмыс іздеп, «Кирбиді осында қайта шақырып, кейбір суреттерді салуға көндіруге болады» деді. Бірақ 1957 жылы тарату мәселелері «Атлас құлауына» әкелді, нәтижесінде бірнеше комикстер тоқтатылды және көптеген айлар бойы жаңа материалдар тағайындалмады. Келесі жылы Кирби жаңадан пайда болған Marvel-ге оралды. DC үшін сол кезде Кирби жазушылар Дик және Дейв Вудпен бірге «Showcase» комиксінің 6-шы санында (1957 жылдың ақпаны) «Белгісіздің сыншылары» (The Challengers of the Unknown) супер қабілеті жоқ авантюралық квартетін жасады, сонымен қатар «House of Mystery» сияқты антологияларға үлес қосты. Кирби садақшыны ғылыми-фантастикалық батыр ретінде қайта жасап, оны Бэтмен формуласынан алыстатты, бірақ осы процесте Green Arrow комиксінің авторы Морт Вайзингерді ренжітті. Ол Вуд ағайындылары жазған және бастапқыда туыс емес Уолли Вуд салған «Sky Masters of the Space Force» газеттік комиксін салуды бастады. Кирби National Comics Publications-тен негізінен келісімшарттық даудан кейін кетіп қалды, онда редактор Джек Шифф Кирби мен Вуд ағайындыларына «Sky Masters» комиксіне қол жеткізуге көмектескен, ол Кирбинің комикс кірісінен роялти алуға құқылы екенін мәлімдеді. Шифф Кирбиді сотқа берді. Кейбір DC редакторлары оны «атты әскердің сапогасындағы баулар» және «үндінің атын дұрыс емес жақтан мінгізуі» сияқты суреттемелер үшін сынға алды.
Күміс дәуірдегі Marvel Comics (1958 1970)
Бірнеше айдан кейін, DC-ден айырылғаннан соң, Кирби Стэн Лиге (Timely баспашысы Мартин Гудманның әйелі) қатысты жағымсыз сезімдеріне қарамастан, Атлас үшін тұрақты түрде фрилансерлік жұмыс істеуді бастады, өйткені ол Лидің 1940 жылдардағы күдікті сатқындығынан бұрын да оны жақтырмаған. Төмен жалақы мөлшеріне байланысты Кирби үйдегі сурет салу үстелінде күніне 12-14 сағат отырып, күніне 4-5 беттен сурет салып шығарды. Атластағы алғашқы жарияланған жұмысы – "Мен ұшқыш табақтардың құпиясын таптым" атты жеті беттік оқиғасының мұқабасы және Strange Worlds #1 (1958 жылғы желтоқсан). Бастапқыда Кристофер Рулл оның тұрақты бояушысы болса, кейін Дик Айерс, Кирби романтикалық, соғыс, қылмыстық және батырлық комикстерге дейін барлық жанрларда сурет салды, бірақ әсіресе ғажайып фантастика мен ғылыми фантастика оқиғаларында өзінің ең басты іздерін қалдырды. Онда "Грут", "X планетасынан келген нәрсе", "Құбыжықтар патшасы Гротту", "Фин Фанг Фум" сияқты алып, ашық аспан астындағы кинотеатр стиліндегі құбыжықтар болды. Бұл оқиғалар Amazing Adventures, Strange Tales, Tales to Astonish, Tales of Suspense және World of Fantasy сияқты көптеген антологиялық серияларда жарияланды. Сонымен қатар, Кирби Classics Illustrated журналының кейбір нөмірлерін суреттеді, олардың көптеген элементтері Кирбидің "Белгісіз қарсыластар" комиксімен ортақ екені байқалды. Бұл маңызды серия индустрияны салыстырмалы реализмімен және Кирбидің шексіз қиялынан туған ғарыштық көзқарасымен революциялаған хитке айналды, бұл 1960 жылдардың сананы кеңейтетін жастар мәдениетіне өте сай келді. Шамамен он жыл бойы Кирби Marvel-дің үй стилін қамтамасыз етіп, көптеген Marvel кейіпкерлерін жасап, олардың визуалды мотивтерін жасады. Бас редактордың өтініші бойынша ол Marvel суретшілеріне жаңа "макеттерді" ұсынды, олар Marvel стилімен танысу үшін қаламмен жазатын. Суретші Гил Кейн былай деп еске алды: "Джек Marvel-дің өркендеуіне ең үлкен үлес қосушы болды. Ол кейіпкерлердің көпшілігін ойлап тапқан ғана емес, Джек сурет салу философиясы мен көзқарасы бүкіл баспа компаниясының және одан тыс, бүкіл саланың басшылық философиясына айналды. Олар Джекті оқып, оның ABC-сін үйренді. Джек – қасиетті кітап сияқты, одан ешқандай ауытқусыз ерілу керек еді. Маған осылай айтылған. Олар осылайша барлығын бір басты көзқарасқа келтіруге үйретті". Кирбидің жұмысының жарқын тұстарына Халк, Тор, Х-мен және Магнето, Доктор Дум, Уату бақылаушы, Эго тірі планета, Адамзат емес және олардың жасырын қаласы Аттилан, сондай-ақ Қара пантера (комикстің алғашқы қара суперқаһарманы) және оның афрофутуристік мемлекеті Ваканда кіреді. Кирбиге алғашқы Spider-Man оқиғасын салу тапсырылды, бірақ ол Лиге алғашқы алты бетті көрсеткенде, Ли: "Мен оның мұны қалай жасағанын жек көрдім! Жаман жасаған жоқ, бірақ мен қалаған кейіпкер емес, тым ерлік еді". Сондықтан Ли Стив Диткого Amazing Fantasy #15-ке шығатын оқиғаны салуды тапсырды, бірақ Кирби оның мұқабасын қаламмен жазып берді. Ли мен Кирби жаңадан құрылған кейіпкерлерін "Азаушылар" командалық атауына біріктіріп, 1940 жылдардағы Субмаринер мен Капитан Америка сияқты ескі кейіпкерлерді қайтаруға көмектесті. Кейінірек Ли мен Кирби "Фантастикалық төртеу" сияқты туындылар үшін кімге мақтау бергені жөн екені туралы дауласты. Ли мен Кирбидің ең үлкен жетістігі ретінде жиі айтылатын оқиға – "Галактус трилогиясы" (Fantastic Four #48–50, 1966 жылғы наурыз-мамыр), онда планетаны жеуді қалаған ғарыштық алып Галактус пен оның жаршысы Күміс серфердің келгені суреттелген. Fantastic Four #48 2001 жылы Marvel оқырмандарының дауыс беруімен "Барлық уақыттағы 100 ең ұлы Marvel туындылары" тізімінде #24 орын алды. Редактор Роберт Гринбергер оқиғаға кіріспесінде былай деп жазды: "Фантастикалық төртеудің төртінші жылы аяқталып, Стэн Ли мен Джек Кирби тек қызып келе жатқандай көрінді. Артқа қарап қарағанда, бұл Marvel дәуіріндегі ай сайынғы атаулардың ең құнарлы кезеңі болған шығар". Комикс тарихшысы Лес Дэниелс "саганы қабылдаған мистикалық және метафизикалық элементтер 1960 жылдардағы жас оқырмандардың талғамына өте сай келді" деп атап өтті, ал Ли бұл оқиғаның университет кампустарында ең көп талқыланғанын анықтады. Кирби медиумның шекарасын кеңейтуді жалғастырды, фотоколлаж мұқабаларын және интерьерлерін ойлап тапты, қазір "Кирби Кракелі" деп аталатын энергия өрістерін бейнелеу әдісі сияқты жаңа сурет салу техникаларын жасады және басқа да эксперименттер жасады. 1968 және 1969 жылдары Джо Саймон Капитан Американың авторлық құқығына қатысты Marvel Comics компаниясымен соттасты. Саймонның айтуынша, Кирби компанияны сот ісі бойынша қолдауға келісіп, баспагер Мартин Гудменмен жасасқан келісімнің бір бөлігі ретінде Marvel-ге кейіпкерге қатысты барлық құқықтарын берген. Сонымен қатар, Кирби Marvel-де жұмыс істеуден көңілі тоймады, себебі биограф Марк Эванердің айтуынша, Лидің медиадағы танымалдығына реніш, толық шығармашылық бақылаудың болмауы, баспагер Мартин Гудменнің берген уәделерін бұзуы және Marvel оның оқиғаларын жазуына және кейіпкерлерін жасауына лайықты мақтау бермеуі себеп болды. Ол Marvel үшін "Адамзат емес" (Amazing Adventures журналының екінші томы) сияқты қосымша материалдарды жазып, суреттеді, сондай-ақ "Қараңғы палата" антологиялық журналы үшін қорқынышты оқиғалар жасады және олар үшін толық мақтау алды. Бірақ 1970 жылы Кирбиге қолайсыз шарттары бар келісім ұсынылды, оның ішінде заңдық шараларға тыйым салынған. Кирби наразылық білдіргенде, басшылық келісім шарттарын өзгертуге келіспеді, оның Marvel-дің жетістігіне қосқан үлесін ескермей, Ли ғана жауапты деп мәлімдеді. Кирби, компанияда фрилансер ретінде жылына 35 000 доллар таба отырып (инфляцияға байланысты 2021 жылы шамамен 234 000 долларға тең), 1970 жылы Marvel-ден бәсекелес DC Comics компаниясына, бас редактор Кармин Инфантино басшылығымен кетіп қалды.
text=Jack was the single most influential figure in the turnaround in Marvel's fortunes from the time he rejoined the company It wasn't merely that Jack conceived most of the characters that are being done, but Jack's point of view and philosophy of drawing became the governing philosophy of the entire publishing company and, beyond the publishing company, of the entire field [Marvel took] Jack and use[d] him as a primer. They would get artists and they taught them the ABCs, which amounted to learning Jack Kirby Jack was like the Holy Scripture and they simply had to follow him without deviation. That's what was told to me It was how they taught everyone to reconcile all those opposing attitudes to one single master point of view. Highlights of Kirby's tenure also include the Hulk, Thor, the X Men and Magneto, Doctor Doom, Uatu the Watcher, Ego the Living Planet, the Inhumans and their hidden city of Attilan, and the Black Panther (comics' first black superhero) and his Afrofuturist nation, Wakanda. Kirby initially was assigned to pencil the first Spider Man story, but when he showed Lee the first six pages, Lee recalled, "I hated the way he was doing it! Not that he did it badly—it just wasn't the character I wanted; it was too heroic". Lee then turned to Steve Ditko to draw the story that would appear in Amazing Fantasy #15, for which Kirby nonetheless penciled the cover. Lee and Kirby gathered several of their newly created characters together into the team title The Avengers and brought back old characters from the 1940s such as the Sub Mariner and Captain America. In later years, Lee and Kirby disputed over who deserved credit for such creations as The Fantastic Four. The story frequently cited as Lee and Kirby's finest achievement is "The Galactus Trilogy" in Fantastic Four #48–50 (March–May 1966), chronicling the arrival of Galactus, a cosmic giant who wanted to devour the planet, and his herald, the Silver Surfer. Fantastic Four #48 was chosen as #24 in the 100 Greatest Marvels of All Time poll of Marvel's readers in 2001. Editor Robert Greenberger wrote in his introduction to the story that "As the fourth year of the Fantastic Four came to a close, Stan Lee and Jack Kirby seemed to be only warming up. In retrospect, it was perhaps the most fertile period of any monthly title during the Marvel Age." Comics historian Les Daniels noted that "[t]he mystical and metaphysical elements that took over the saga were perfectly suited to the tastes of young readers in the 1960s", and Lee soon discovered that the story was a favorite on college campuses. Kirby continued to expand the medium's boundaries, devising photo collage covers and interiors, developing new drawing techniques such as the method for depicting energy fields now known as "Kirby Krackle", and other experiments. In 1968 and 1969, Joe Simon was involved in litigation with Marvel Comics over the ownership of Captain America, initiated by Marvel after Simon registered the copyright renewal for Captain America in his own name. According to Simon, Kirby agreed to support the company in the litigation and, as part of a deal Kirby made with publisher Martin Goodman, signed over to Marvel any rights he might have had to the character. At the same time, Kirby grew increasingly dissatisfied with working at Marvel, for reasons Kirby biographer Mark Evanier has suggested include resentment over Lee's media prominence, a lack of full creative control, anger over breaches of perceived promises by publisher Martin Goodman, and frustration over Marvel's failure to credit him specifically for his story plotting and for his character creations and co creations. He began to both write and draw some secondary features for Marvel, such as "The Inhumans" in Amazing Adventures volume two, as well as horror stories for the anthology title Chamber of Darkness, and received full credit for doing so; but in 1970, Kirby was presented with a contract that included unfavorable terms such as a prohibition against legal retaliation. When Kirby objected, the management refused to negotiate any contract changes, bluntly dismissing his contribution to Marvel's success since they considered Lee solely responsible. Kirby, although he was earning $35,000 a year freelancing for the company (adjusted for inflation it was the equivalent of almost $234,000 in 2021), then left Marvel in 1970 for rival DC Comics, under editorial director Carmine Infantino.
DC Comics және Төртінші әлем сагасы (1971-1975)
Кирби DC Comics-ке ауысу үшін келісімді келіссөздер арқылы шамамен екі жыл жұмсады, содан кейін 1970 жылдың соңында үш жылдық келісімшартқа қол қойды, оған тағы екі жылға ұзарту опциясы қоса берілді. Ол "Төртінші әлем" деген жалпы атпен біріктірілген бірнеше туындыны жариялады, оның ішінде "Жаңа құдайлар", "Мистер Керемет" және "Мәңгілік адамдар" трилогиясы, сондай-ақ бұрыннан бар "Суперменнің досы Джимми Олсен" кірді. Кирби соңғысын таңдады, себебі серияда тұрақты шығармашылық команда болмады және ол ешкімнің жұмысына кедері келтіргісі келмеді. Кирби жасаған үш кітапта бұрын "Тор" дайындамасында қозғалған мифологиялық аспектілер қарастырылған. "Жаңа құдайлар" жаңа мифті қалыптастырды, ал "Мәңгілік адамдар" дайындамасында Кирби өзінің айналасындағы жастардың өмірін мифологиялық тұрғыдан бейнелеуге тырысты. "Мистер Миракл" үшінші кітабы жеке миф болды. Басты кейіпкер – қашқындар шебері, және Марк Эваниер Кирби өзінің шектеулі сезімін сол кейіпкерге арнады деп болжайды. "Мистер Мираклдың" әйелі Кирбидің әйелі Роздың бейнесіне негізделген, тіпті ол Стен Лиді "Фанки Флэшмен" ретінде карикатуралап көрсеткен, бұл Лиді ренжітті. Кирби Лидің шәкірті Рой Томасқа бұл туралы айтқанда, оның әсерін азайтуға тырысты, ал Томас та Флэшменнің серігі Хаузеройдың бейнесінен кейіп көрді. "Төртінші әлем" дайындамасының басты қарсыласы Дарксайд және "Төртінші әлемнің" кейбір идеялары "Джимми Олсенде" басқа "Төртінші әлем" дайындамалары жарық көргенге дейін пайда болды, бұл жаңа туындыларға әлеуетті сатып алушылардың назарын аударды. Кирби салған "Супермен" және "Джимми Олсен" суреттерін Аль Пластино қайта салса, кейін Мерфи Андерсон жетілдірді. 2007 жылы комикс жазушысы Грант Моррисон: "Кирбидің драмалары Юнгтің шикі символдары мен дауылдарында сахналанады. "Төртінші әлем" сагасы Джек Кирбидің шексіз қиялының күшімен қағазға түсірілген" деді. Кирби көркемдік жұмысынан бөлек, комикстер үшін жаңа форматтарды ұсынды, мысалы, жарияланған "Төртінші әлем" оқиғаларын шаршы пішіндес кітаптарға жинауды жоспарлады, бұл кейін "трейд пепербек" деп аталатын формат, ол индустрияда стандартты практикаға айналды. Бірақ Инфантино мен компания оған құлық танытпады, Кирбидің ұсыныстары 1971 жылы жарық көрген бір реттік қара-ақ журналдар "Spirit World" және "In the Days of the Mob" дайындамаларымен шектелді. Кейін Кирби "OMAC", "Kamandi", "The Demon" және "Kobra" сияқты басқа DC дайындамаларын жасады, сондай-ақ "Біздің күресу күштеріндегі" "Жиілгендер" сияқты бұрыннан бар туындылармен жұмыс істеді. Бұрынғы серіктесі Джо Саймонмен бірге ол "Sandman" дайындамасының жаңа нұсқасын жасады. Кирби 1-ші нөмірлік арнайы антология сериясының үш саны мен "Ұлы Атлас", жаңа "Адам аулаушы" және "Қауіпті көшедегі Дингбатс" туындыларын жасады. Кирбидің сол кездегі өндірістік көмекшісі Марк Эваниер DC-нің сол кездегі саясаты Кирбидің шығармашылық күштерімен үйлеспегенін айтты. Эваниер өзіне ұнамайтын кейіпкерлер мен жобалар бойынша жұмыс істеуге мәжбүр болғанын да жеткізді. Сонымен қатар, DC-дегі кейбір суретшілер Кирбидің компаниядағы олардың позициясына қауіп төндіретінінен қорқып, оның қатысуына қарсы болды, олардың Marvel-мен бұрынғы бәсекелестігі мен онымен заңдық проблемалары болды. Ол Калифорнияда жұмыс істегендіктен, Нью-Йорк кеңсесіндегі қайта жобалау арқылы оның жұмысын әлсірете алды.
Marvel-ге қайта оралу (1976 1978)
1975 жылы Marvelcon '75 комикс кітаптар конференциясында Стэн Ли «Fantastic Four» панельдік талқылауын пайдаланып, Кирбидің 1970 жылы DC Comics-ке жұмыс істеуге кеткеннен кейін Marvel-ге қайта оралатынын жариялады. Ли өзінің «Стан Лидің сабын қорабы» атты ай сайынғы бағанасында: «Менде ерекше хабар бар екенін айттым. Мен Джектің оралуы туралы айта бастағанда, көрермендердің бәрі сенімсіздікпен қарады. Сөйтіп, Кирбидің өзі аллеядан біздің трибунамызға қарай келе жатқанын көрдік! Marvel-дің ең танымал комикстерін жасаған серіктеспен қайтадан бірге жұмыс істеудің қандай сезім екенін елестете аласыздар» деп жазды. Marvel-ге оралған соң, Кирби ай сайынғы «Капитан Америка» сериясын және үлкен форматтағы «Капитан Американың екі жүз жылдық шайқастары» комиксін жазып, суреттеді. Ол «Мәңгіліктер» («The Eternals») сериясын жасады, онда түсініксіз ғарыш алыптары – Аспандықтар («Celestials») бейнеленді. Олардың алғашқы адамзат тарихына араласуы Marvel Ғаламның тұжырымдамасының маңызды бөлігіне айналды. Ол «2001: A Space Odyssey» фильмінің бейімделуін және кеңейтілген нұсқасын жасады, сондай-ақ классикалық «The Prisoner» телесериалын да экранизациялауға тырысты. Ол «Қара пантера» («Black Panther») комиксін жазып, суреттеді, сондай-ақ көптеген комикстердің мұқабаларын және «Devil Dinosaur» комиксін салды. Кирби мен Стэн Лидің бірлескен соңғы комиксі «The Silver Surfer: The Ultimate Cosmic Experience» 1978 жылы «Marvel Fireside Books» сериясының аясында жарық көрді және Marvel-дің алғашқы графикалық романы деп есептеледі.
Фильмдер мен анимация (1979-1980 жж.)
Кирби Marvel компаниясының оған жасаған қарым-қатынасына әлі де қанағаттанбағандықтан, сондай-ақ Ханна Барберадан жұмысқа шақыру ұсынысын алғандықтан, ол Marvel компаниясын тастап анимация саласында жұмыс істеуге кетті, себебі ол сол қалада жақын жерде тұрды. Бұл салада Руби Спирс Продакшнс үшін ол "Турбо Тин", "Тундарр варвар" және басқа да телесериалдардың анимациялық дизайндарын жасады. Ол "Жаңа таңғажайып төртеу" анимациялық сериалында жұмыс істеді, бұл оны сценарийші Стэн Лимен қайта қостырды, және олар кәсіби деңгейде өте жақсы қарым-қатынаста болды. 1979-80 жылдары ол Уолт Диснейдің классикалық әңгімелер жинағы комиксі үшін Уолт Диснейдің "Қара тесік" фильмінің бейімделуін суреттеді. 1979 жылы Кирби кино продюсері Барри Геллердің Роджер Зелазнидің "Жарық иесі" ғылыми-фантастикалық романының сценарийін бейімдеуі үшін түсірілімдерге эскиздер жасады, Геллер бұл романның құқықтарын сатып алған болатын. Бірлесіп жұмыс істеген кезде Геллер Кирбиге Колорадодағы "Ғылыми фантастика елі" деп аталатын ойын-сауық паркі үшін архитектуралық эскиздер жасауды тапсырды; Геллер өзінің жоспарларын қараша айында өткен баспасөз конференциясында жариялады, онда Кирби, бұрынғы американдық футболшы Рози Гриер, жазушы Рэй Брэдбери және басқалар қатысты. Фильм түсірілмесе де, Кирбидің суреттері ЦРУ-ның "Канадалық әрекеті" операциясында пайдаланылды, онда Ирандағы АҚШ елшілігінің қызметкерлері, Ирандағы кепілге алу дағдарысынан қашып құтылу үшін, фильм түсірілімдерін іздеу тобының мүшелері болып көрінді.
Соңғы жылдары (1981-1994)
1980 жылдардың басында Кирби және Пасифик Комикс, жаңа, газет орындарда сатылмаған комикс баспасы, авторлық құқыққа тиесілі сериялар үшін индустриядағы ең алғашқы келісімдердің бірін жасады, нәтижесінде «Капитан Виктория және Галактикалық Рейнджерлер» және алты саны бар «Silver Star» мини-сериясы (кейін 2007 жылы қатты мұқабамен жинақталды) пайда болды. Бұл, Eclipse Comics сияқты басқа да тәуелсіз комикс баспаларының ұқсас әрекеттерімен бірге (мұнда Кирби Стив Герберге Marvel-ға қарсы сот ісінде көмектесу үшін жарық көрген қайырымдылық комикс сериясында «Destroyer Duck» кейіпкерін бірлесіп жасады), комикс жасаушылардың, тіпті жеке жұмыс істейтіндердің өзінің жасаған кейіпкерлеріне ешқандай құқығы болмайтын жалдау жүйесінің монополиясын тоқтатуға көмектесті. 1983 жылы Ричард Кайл Кирбиге 10 беттік «Көше кодексі» автобиографиялық комиксін жасауды тапсырды, ол Кирбидің өмірінде жарық көрген соңғы жұмыстарының бірі болды. Ол 1990 жылы Кайлдің «Аргози» журналының екінші санында жарияланды. Кирби 1980 жылдары DC Comics үшін мерзімді жұмыстар жасауды жалғастырды, соның ішінде 1984 және 1985 жылдардағы «Супер күштер» мини-сериясы мен 1985 жылғы «Аштық Иттер» графикалық романындағы «Төртінші Әлем» сағасының қысқа қайта жаңғыруы бар еді. DC басшылары Дженетт Кан мен Пол Левиц Кирбиге «Супер күштер» ойыншықтар желісі үшін «Төртінші Әлем» кейіпкерлерін қайта жобалауды тапсырды, осылайша оның DC шығармаларының бірнешесі үшін авторлық құқық алымдарын алуға мүмкіндік берді. 1985 жылы Кирби мен Гил Кейн Руби Спирстің «The Centurions» анимациялық телесериалының тұжырымдамасын және дизайнын жасауға көмектесті. Шоу негізінде комикс кітаптар сериясы DC баспасынан жарық көрді және Кеннер ойыншықтар желісін шығарды. Өмірінің соңында Кирби өзінің түпнұсқалық беттерінің меншік құқықтары үшін Marvel басшыларымен көп уақыт өткізді. Marvel-де компанияға тиесілі осы беттердің көптегені (ескірген және заңдық жағынан күмәнді авторлық құқықтар талаптарына байланысты) Marvel клиенттеріне жарнамалық сыйлықтар ретінде таратылды немесе компания қоймаларынан ұрланды. 1976 жылғы Авторлық құқық туралы заң қабылданғаннан кейін, суретшілердің авторлық құқықтарын кеңейткеннен кейін, комикс баспалары авторларға түпнұсқалық өнерді қайтара бастады, бірақ Marvel-дің жағдайында, егер олар Marvel-дің авторлық құқығына ие екенін растайтын құжатқа қол қойса ғана. 1985 жылы Marvel Кирбиден өзінің өнері жалдауға жасалғандығын растауын талап етіп, авторлық құқықты мәңгілікке сақтауға мүмкіндік берді, сонымен қатар Кирбиден болашақтағы барлық авторлық сыйақыдан бас тартуды талап етті. Marvel оған келісімге қол қойған жағдайда өзінің өнімдерінің 1% -дан да аз бөлігін құрайтын 88 бетін ұсынды, бірақ егер Кирби келісімді бұзса, өнерді қайтарып алу құқығын сақтады. Кирби Marvel-ді жария түрде сынап, компанияны қарақшылар деп атағаннан кейін және олардың өз шығармаларын еріксіз ұстап тұрғанын мәлімдегеннен кейін, Marvel ақыры (екі жылдық талқылаудан кейін) компания үшін Кирби салған шамамен 10,000-нан 13,000 бетке дейінгі 1,900 немесе 2,100 бетті қайтарып берді. Продюсер Чарльз Бэнд үшін Джек Кирби «Доктор Морталис» және «Mindmaster» фильмдеріне түсінік суреттерін жасады, олар кейін тиісінше «Доктор Мордрид» (1992) және «Мандроид» (1993) болып шықты. «Доктор Мордрид» Marvel Comics кейіпкері Доктор Стрэндждің бейімделуі ретінде басталды, бірақ Бандтың опциясы аяқталды. 1993 жылы құрылған Topps Comics үшін Кирби компания «Кирбиверс» деп атаған бірнеше серияда пайдаланылған кейіпкерлердің иесі болды. Бұл атаулар негізінен Кирбидің өз файлдарында сақтаған дизайндары мен тұжырымдамаларынан алынған, кейбіреулері бастапқыда сол кездегі Pacific Comics үшін, содан кейін Topps-ке «Джек Кирбидің құпия қала сагасы» мифологиясына лицензия берілді. «Фантомдық күш» Кирбинің өлімінен бұрын жұмыс істеген соңғы комиксі болды. Хикаяны Кирби Майкл Тибодокс пен Ричард Френчпен бірге жазды, ол 1978 жылы Брюс Лидің пайдаланылмаған комиксі үшін жасалған сегіз беттік пішінге негізделген. №1 және №2 сандары Image Comics баспасынан жарық көрді, әртүрлі суретшілер Кирбидің қарындаштарына бояу салды. №0 және №3–8 сандары Genesis West баспасында жарық көрді, Кирби №0 және №4 сандары үшін қарындаштармен қамтамасыз етті. Тибодо Кирби қайтыс болғаннан кейін серияның қалған сандарының суреттерін жасады.
Жеке өмір және өлім
1940-жылдардың басында Кирби отбасымен Бруклинге көшіп келді. Кирби Бруклиндегі бір пәтерде тұратын Розалинд "Роз" Голдштейнмен танысты. Көп ұзамай олар кездесуге бастады. Кирби Голдштейнге 18 жасқа толған күні үйлену ұсынысын жасады, және олар никелесті. Олар 1942 жылдың 23 мамырында үйленді. Олардың төрт баласы болды: Сьюзан (1945 жылдың 6 желтоқсанында туған), Нил (1948 жылдың мамыр айында туған), Барбара (1952 жылдың қараша айында туған) және Лиза (1960 жылдың қыркүйек айында туған). Кирби әйелімен үнемі хат алмасып отырды, Роз ішкі киім дүкенінде жұмыс істеп, анасымен бірге Бруклиндегі Брайтон 7-ші көшесінің 2820-үйінде тұрғандықтан, күн сайын хат жіберіп тұрды. 1944 жылдың қысында Кирби қатты суық тиді және емделу үшін Лондонның ауруханасына жеткізілді. Дәрігерлер Кирбидің қара түске айналған аяқтарын кесуді қарастырды, бірақ ол ақырында қалпына келіп, қайтадан жүре алды. 1945 жылдың қаңтарында ол Америка Құрама Штаттарына оралды және Солтүстік Каролинадағы Батнер лагеріне жіберілді, онда қызметінің соңғы алты айын автопартың бір бөлігі ретінде өткізді. Кирби 1945 жылдың 20 шілдесінде жеке сарбаз ретінде құрметпен демобилизацияланды, сондай-ақ Жауынгерлік жүргізуші таныс белгісімен, қола жұлдызы бар Еуропа/Африка/Жақын Шығыс науқаны медалімен марапатталды. 1949 жылы Кирби Лонг-Айлендтегі Нью-Йорк штатының Минеола қаласында отбасы үшін үй сатып алды. Бұл үй келесі 20 жыл бойы отбасының мекені болды; Кирби ені 3 метр ғана болатын жертөледегі студияда жұмыс істеді, оны отбасы әзілде "Түрме" деп атады. 1969 жылдың басында ол отбасын Оңтүстік Калифорнияға көшірді, бір жағынан қызы Лизаның денсаулығы үшін құрғақ климатта өмір сүруге, екінші жағынан Джек Кирби жұмыс таба алады деп сенген Голливуд студияларына жақын болуға ниеттенді. Сұхбаттың бірінде Кирбидің немересі Джиллиан Кирби Джек Кирбиді "либералды демократ" деп сипаттады. Джек Кирби коммунизмге қарсы болды, бірде ол: "Мен қызылдарға қарсы болдым. Мен оларды ұстаушыға айналдым. Менің жауларым – коммунистер еді. Мен оларды коммунистер деп атадым. Шындығында, әжеміз де коммунист еді, Doubleheader де коммунист еді", – деген еді. 1994 жылдың 6 ақпанында 76 жасында Кирби жүрек жеткіліксіздігінен Калифорния штатының Таузэнд Оукс қаласындағы үйінде қайтыс болды. Ол Калифорнияның Вестлейк Виллидж қаласындағы Вэлли Оукс мемориалдық паркіне жерленді.
Комикстерге қатысты баяндау әдісі
Көптеген замандастары сияқты Кирби Мильтон Каниффке, Хал Фостерге және Алекс Реймондқа зор қарыз болды, олар оқиғалық комикстердегі көркемдік троптардың көптегенін қалыптастырды. Сондай-ақ, Кирби Бурн Хогарттан шабыттанды деген пікір бар, оның динамикалық бейнелеуі Кирбинің фигураларды салу әдісіне әсер еткен болуы мүмкін; «оның күшті қимылдары мен гротесктік пропорциялары бар фигуралары тікелей Хогарттың динамикалық деформацияланған формаларынан туысқан сияқты». Оның стилі осы ықпалдарға сүйенді, Кирби өнер шеберлігін үйренген кездегі маңызды суретшілер, Канифф, Фостер және Реймонд комикстік оқиғаларға ең жоғары деңгейде суреттеуге негізделген, өте көркемдік тәсілмен үлесті. Кирби осы ықпалдардан өзгешеленді, және оның стилі комикс өнерінің қалыптасуына әсер еткен нәрсе – суреттелген тәсілден гөрі динамикалық тәсілге көшу болды. Кирбидің көркемдік стилі суреттегі энергия мен қозғалысты бейнелеп, мәтінмен үйлесімде болып, баяндаманы жетілдіруге көмектесті. Ал Гил Кейн сияқты көркемдік тәсілді ұстанғандар өздерінің жұмыстарында соңында тоқтап қалды. Сурет көркемдік болды, бірақ қозғалыс болмағандықтан, оқырманды жазылған сөздей сурет туралы ойлануға мәжбүр етті. Кейінгі суретшілер, мысалы Брайан Хич және Алекс Росс, Кирби мен Кейннің тәсілдерін біріктіріп, динамикалық кейіпкерлерге қарсы реалистік фондарды қолданып, комикстерде «кең экранды» тәсіл деп белгілі болған эффектіні жасады. Кирбидің динамикасы мен энергиясы оқырманды оқиға арқылы итермеледі, ал егжей-тегжейлі, суреттелген тәсіл көзді ұзақ уақытқа тоқтататын еді. Көріністің берілуін қозғалыстың көрінісіне дейін азайтуы Кирбиді стилі бойынша кинематографиялық деп сипаттауға себеп болды. Кирби комикстерге келгенге дейін Флейшер студиясында жұмыс істеген және қозғалыс жасау үшін анимациялық техникалардың негізін білген. Ол сондай-ақ комикс кітаптары газеттік комикстер сияқты шектеулерге ұшырамайтынын түсінді. Басқа комикс суретшілері осы форматтағы макеттерді қайта жасағанда, Кирби бүкіл комикс бетінің кеңістігін жылдам пайдаланды. Кирби өзінің динамикалық стилін киноға және жаңа нәрсе жасауға деген құштарлыққа қарсы реакция ретінде сипаттады: «Мен өзімді кинокамерамен бәсекелесіп жатқанымды сезіндім. Мен камерамен бәсекелесуге тиіс болдым. Мен Джон Генри сияқты сезіндім. Мен кейіпкерлерімді панельдерден жұлып алдым. Мен оларды бүкіл бетке секіріп жібердім. Мен оны оқуды жеңілдету үшін үйлестіруге тырыстым. Мен кейіпкерлерімді ерекше поздарға қоюым керек еді, соның арқасында барлығы танитын ерекше стильді жасадым».
Стиль
1940-жылдардың басында Кирби кейде панельдік шекараларды елемеді. Бір панелге кейіпкер суреттелген, бірақ оның иығы мен қолы шекарадан тысқары, аралыққа және кейде жақын маңдағы панельдің үстіне созылатын. Кейбір кейіпкерлер бір панелден шығарылып, аяқтары бастапқы панельде, ал денесі келесі панельде болатын. Панельдер бір-бірімен жабысып тұратын, ал Кирби комикс кітаптарында панельдерді орналастырудың жаңа тәсілдерін тапты. Оның кейіпкерлері серпімді және әдемі болып бейнеленді, бірақ Кирби оларды парақтан оқырманға қарай итеріп бейнелейтін. 1940-жылдардың соңы мен 1950-жылдары Кирби супергерой комикстерінен алшақтап, Джо Саймонмен бірге түрлі жанрларда жұмыс істеді. Кирби мен Саймон романтикалық комикстер жанрын құрды, соғыс, вестерн және қылмыстық жанрларда жұмыс істеу Кирби стилінің өзгеруіне әкелді. Ол әртүрлі панельдерді және олардың орналасуын тоқтатты. Жанрлардың ерекшелігі оған кейіпкерлердің поздарын және орналасуын энергияны бағыттауға мүмкіндік берді, драманы панельдің шектеулеріне сыйдырды. Кирби мен Стэн Ли Marvel Comics-те біріккенде, оның өнері қайта дамыды. Оның кейіпкерлері мен бейнелері абстрактілірек, анатомиялық тұрғыдан дәл емес болды. Үш өлшемді көрініс беру үшін үш жазықтықты панельдің тереңдігіне орналастырды. Көп мәлімет бермейтін бөліктеріне назар аудармады. Оның кейіпкерлері диагональ бойынша белсенді қозғалды. 1960-жылдары Кирби коллаж жасауға бейімділігін дамытты, бастапқыда оларды "Фантастикалық Төрттік" комиксінің беттерінде пайдаланды. Ол Теріс Аймақты Marvel ғаламындағы, тек коллаж арқылы бейнеленетін орын ретінде таныстырды. Дегенмен, жарық көрген комикстердегі коллаждардың көбейтілуі, төленетін төмен сыйақысы және оларды жасауға кеткен уақыты олардың қолданылуын тоқтатты. Кейін Кирби DC Comics-тегі "Төртінші Әлем" жұмысында коллаждарды пайдалануға оралды. Бұл жерде ол оларды көбінесе Суперменнің досы Джимми Олсеннің комиксінде қолданды. Кирбидің 1960-жылдардың соңындағы стилі Стэн Лидің жоғары бағасына ие болды, сондықтан ол оны Marvel үйінің стилі ретінде енгізді. Ли басқа суретшілерге Джек сияқты сурет салуды үйретті, сондай-ақ Кирбидің сюжеттік жоспарларын пайдаланып жұмыс істеу үшін кітаптар берді, осылайша олар Кирби стиліне жақындауға тырысты. Уақыт өте келе, Кирби стилі соншалықты танымал болды, имитациялар, құрмет көрсетулер және пастиштер "Кирбилік" деп аталды. Кирбидің нүктелері, сондай-ақ Кирбидің сызықтары деп те аталатын Кирби Кракелі, Кирбидің энергия әсерін бейнелеудің көркемдік тәсілі. Суретте қара түсті, псевдофракталды суреттердің жиынтығы энергияның белгісіз түрлерінің айналасындағы бос кеңістікті бейнелеу үшін қолданылады. Кирби Кракелі әдетте жарылыстар, түтін, сәулелі қарулардың оқтары, "ғарыштық" энергия және ғарыш құбылыстарын бейнелеуде қолданылады. Кирби суреттеген алдыңғы қатарлы технологиялар, афрофутуристік Ваканда мемлекетінен бастап Жаңа Құдайлардың Аналық қораптарына дейін, ғарыш кемелері мен Аспандықтардың дизайны "Кирби Тех" деген жинақталған терминмен біріктірілген. Джон Пол Леон оны былай сипаттады: "Бұл технология, тіпті ол шетелдік болса да, механикалық, бірақ ол өте органикалық түрде суреттелген, сондықтан сіз оны сұраққа түсірмейсіз. Бұл оның әлемінің жалғасы. Басқа кім мұны жасай алатынына сенімді емеспін". Кирбидің технологияны бейнелеуін Чарльз Хатфилд Лео Маркстың технологиялық өркениет туралы идеясымен байланыстырады, әсіресе Эдмунд Берктің Өркениеттің анықтамасын пайдаланады. Осы анықтаманы қолдана отырып, Кирби технологияны қорқыныш тудыратын нәрсе ретінде бейнелейді.
Жұмыс әдісі
Көптеген замандастарынан айырмашылығы, Кирби алдын ала эскиздер, дайындама жұмыстар немесе макеттерді пайдаланбады. Оның орнына, ол бос тақтадан бастап, әңгімені беттің жоғарғы жағынан төменге дейін, бастап соңына дейін суреттейтін. Кармин Инфантино, Гил Кейн және Джим Стеранко сияқты көптеген суретшілер оның әдісінің ерекшелігіне назар аударды. Кирби жұмыс істегенде сирек өшіретін; өнер, демек, әңгіме, одан толыққанды қалыптасқан күйде ағылып шығатын. Кирбидің қарындаштарының егжей-тегжейлі болуына байланысты, оларды бояу қиын болды. Уилл Эйснер ертерек жылдары Кирбидің қарындаштарының «тығыз» болғанын есіне алады. Эйснер үшін жұмыс істеген Кирби бастапқыда қаламмен бояды, Лу Файн мен Эйснердің жапон қылқаламдарын қолдану қабілетіне жеткілікті сенімді болмады. Кирби Джо Саймонмен жұмыс істеген кезде, қылқаламды пайдалануды өзі үйреніп, кейде қажет деп ойлаған жерлерде боялған жұмыстың үстінен бояды. Кирби өндірген жұмыстың мөлшеріне байланысты, ол өз жұмыстарын бояуды сирек таңдайтын. Оның орнына, қарындашпен салынған беттер бояушыға жіберілетін; әртүрлі бояушылар басылып шыққан нұсқаға өз стильдік ерекшеліктерін қосатын. Кирби атап өткендей, әр бояушы әртүрлі жанрға сәйкес келеді. Гарри Мендрик 1950-ші жылдары Кирби басқа жұмыстардың азайғандығына байланысты өзін-өзі бояған болуы мүмкін деп болжайды. 1960 жылдардың соңында Кирби «бояу өзі жеке өнер түрі» деп ойлап, қарындаштың үстінен бояуды ұнатпады. 1960 жылдары Marvel-де Кирбидің бояушысы Чик Стоун «Джек үшін ең жақсы екі [бояушы] Майк Ройер мен Стив Руд болды. Екеуі де Джектың қарындаштарының мәнін толық сақтады» деді. Сурет тақтасының мөлшері Кирбидің стиліне әсер етті. 1960 жылдардың соңында индустрия суретшілер қолданатын сурет тақтасының мөлшерін кішірейтті. 1967 жылға дейін сурет тақталары шамамен 14 x 21 дюйм болатын, ал 7 x 10 дюйм өлшемде қайта өндірілетін. 1967 жылдан кейін тақтаның мөлшері 10 x 15 дюймге дейін азайтылды. Бұл Кирбидің сурет салу әдісіне әсер етті. Гил Кейн «фигуралардың айналасындағы кеңістік азайды, ал фигуралар үлкейіп, бір панельге, тіпті бір бетке сыймайтын болды» деп атап өтті. Профессор Крейг Фишер Кирби бастапқыда жаңа мөлшерді «жетіксіз» деп санағанын айтады. Фишердің пікірінше, Кирбиге кішірек мөлшерде жұмыс істеу жолын келісуге шамамен 18 ай уақыт кетті. Бастапқыда ол Fantastic Four #68-де көрініс тапқандай, аз егжей-тегжейлі, жақын стильге көшті. Кирби жаңа мөлшерге бейімделгенде, парақтарды жандандыру үшін тереңдікті пайдалана бастады, перспективасын күшейтті. Кирби DC-ге көшкен кезде, ол өнерінде екі беттік суреттерді жиі пайдалана бастады. Бұл суреттер әңгіменің көңіл-күйін анықтауға көмектесті және Кирбидің соңғы кезеңдегі жұмысын анықтады.
Көрмелер мен түпнұсқа өнер
Кирбидің туындылары 2005 жылдың қарашасынан 2006 жылдың наурызына дейін Лос-Анджелестегі The Hammer Museum және Contemporary Art Museum бірлескен көрмесінде көрсетілді. 2015 жылы Чарльз Хатфилд Калифорния мемлекеттік университетінің Нортридж өнер галереясында "Комикстер апокалипсисі" көрмесін ұйымдастырды. Көрмеде Кирбидің 1965 жылдан бастап жасаған жұмыстары таныстырылды. 2018 жылы Том Крафт "Джек Кирбидің саяхаты" көрмесін өткізді. Көрмеде 2001: A Space Odyssey комикстер сериясында жариялануға жоспарланған Кирбинің жарияланбаған эскиздерінің фотокөшірмелері, сондай-ақ жарияланған туындыларының көшірмелері қойылды. 1994 жылы The Cartoon Art Trust Кирбинің қайтысынан кейін Лондонда "Джек Кирби: Комикстердің королі" атты Кирбидің өнерінен көрме ұйымдастырды. 2010 жылы Дэн Надел мен Пол Грейвет "Джек Кирби: Джек салған үй" атты Кирбидің 1942 жылдан 1985 жылға дейінгі мансабына арналған ретроспективалық көрмені ұйымдастырды. Көрме Швейцарияның Люцерн қаласында өткен Fumetto International Comics Festival-дің бөлігі болды. Кирбидің түпнұсқа туындылары аукционда үнемі сатылады, Heritage Auctions 2014 жылдың ақпан айындағы аукционда Фрэнк Джакоя салған "Tales of Suspense" №84 комиксінің мұқабасын $167,300-ға сатты. Кирбидің көптеген туындылары әлі іздестірілуде. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалған жұмыстар қағаз тапшылығына байланысты қайта пайдаланылған немесе жойылған. DC Comics 1950 жылдары түпнұсқа туындыларды жою саясатын ұстанды. Marvel Comics та 1960 жылға дейін туындыларды жойды, содан кейін суретшіге қайтарылатын саясат енгізіліп, туындыларды сақтауға көшті. Кирби жағдайында, оған шамамен 10,000 беттің 2,100 данасы қайтарылған. Жоғалған беттердің қайда екені белгісіз, бірақ кейбіреулері сатылымға шығады, бірақ олардың шығу тегі белгісіз.
London of Kirby art, "Jack Kirby: The King of Comic Books", in the wake of Kirby's death. In 2010 Dan Nadel and Paul Gravett curated "Jack Kirby: The House That Jack Built", a retrospective of Kirby's career from 1942 to 1985. The exhibition was part of the Fumetto International Comics Festival held in Lucerne, Switzerland. Kirby's original art regularly sells at auction, with Heritage Auctions listing the cover of Tales of Suspense #84, inked by Frank Giacoia as realizing a price of $167,300 in a February 2014 auction. A large portion of Kirby's art remains unaccounted for. Work created around World War II would have been reused or pulped due to paper shortages. DC Comics had a policy of destroying original art in the 1950s. Marvel Comics also destroyed art until 1960, when it stored artwork prior to a policy which had art returned to the artist. In Kirby's case, it is reported that about 2,100 pieces of the estimated 10,000 pages drawn were returned to him. The whereabouts of the missing pages are unknown, although some do turn up for sale, provenance unknown.
Кейінгі релиздер
Лиза Кирби 2006 жылдың басында өзінің және сценарист Стив Робертсонның, суретші Майк Тибодокспен бірлесіп, Marvel Comics Icon баспасы арқылы алты санынан тұратын шектеулі серияны – «Джек Кирбидің Галактикалық сыйлық іздеушілері» жариялауды жоспарлағанын хабарлады. Бұл серияда оның әкесі Капитан Виктори үшін жасаған кейіпкерлер мен идеялар қолданылды. Лиза Кирби, Робертсон, Тибодо, Ричард Френч сценарий жазған серияның алғашқы бес саны (2006 жылдың қыркүйегі – 2007 жылдың қаңтары) жарық көрді, содан кейін соңғы саны (2007 жылдың қыркүйегі) жарияланды. «Марвел» Кирби мен Лидің «Фантастикалық Төрт» оқиғасының «жоғалған» нұсқасын – «Фантастикалық Төрт: Жоғалған Оқиға» (2008 жылдың сәуірі) жариялады, онда Кирби бұрын «Фантастикалық Төрт» №108 (1971 жылдың наурызы) санында жартылай жарияланған оқиға үшін салған, пайдаланылмаған беттер болды. 2011 жылы Dynamite Entertainment Курт Бусиек жазған, Джек Герберт пен Алекс Росс салған «Кирби: Genesis» атты сегіз бөлімді мини-сериалды жариялады, онда Кирбиге тиесілі кейіпкерлер, бұрын Pacific Comics және Topps Comics баспаларында жарияланған болатын.
Авторлық құқық туралы дау
2009 жылдың 16 қыркүйегінде Marvel осы талаптарды күштен шығаруға тырысты. 2010 жылдың наурыз айының ортасында Кирбидің балалары «Марвелді авторлық құқықтарды тоқтату және [Кирбидің] комикстерінен түскен пайданы алу үшін сотқа берді». 2011 жылдың шілдесінде Нью-Йорк штатының оңтүстік округінің АҚШ округтік соты Marvel пайдасына қаулы шығарды, ол 2013 жылдың тамызында Екінші апелляциялық округ сотымен бекітілді. Кирбидің балалары 2014 жылдың 21 наурызында АҚШ Жоғарғы Сотынан істі қайта қарау туралы өтініш берді, бірақ 2014 жылдың 26 қыркүйегінде тараптар келісімге келді және отбасы өтінішті қараусыз қалдыруды сұрады. Келісімге байланысты 1909 жылғы Авторлық құқық туралы заңмен реттелетін, 1976 жылғы Авторлық құқық туралы заң күшіне енгенге дейін жасалған туындыларға қатысты заңдық құқық мәселесі белгісіз қалды. Кирбидің балаларының адвокаты Марк Тоберофф (2014 жылы) тәуелсіз мердігерлер ретінде жасалған жұмысты қайтаруға авторлардың құқығы мәселесі әлі де шешілмегенін және басқа да мүмкін талаптар әлі пісіп жетілмегенін мәлімдеді.
Мұра
Глен Дэвид Голд «Америкалық комикстер шеберлері» еңбегінде былай деп жазды: «Кирби бізді өлімсіздердің, құдіреттілердің, құдайлар мен жындылардың қанаттарымен ұшып бара жатқан әлемге көтереді. Осылайша біз, арманшылдар, жаратылыстың жын-перілеріне қонақ бола аламыз, өзіміздің аңыздарымыз бола аламыз». Майкл Чабон өзінің Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Кавальер мен Клейдің таңғажайып оқиғалары» романының соңында екі ертедегі комикс пионерінің ойдан шығарылған есебі туралы былай деп жазды: «Мен осы және басқа да жазғандарымның барлығын марқұм Джек Кирбидің, комикс патшасының еңбегіне өте үлкен қарыз екенімді мойындағым келеді». Режиссер Джеймс Кэмерон Кирбидің «Аналық» фильмінің көрінісіне шабыт бергенін айтып, оны «Мен өзімнің сүйікті комикстерімді қарап, осы фильм үшін зерттегенмін деген мағынада қасақана емес, бірақ Кирбидің жұмысы менің сана-сезімсіз бағдарламалауымда болды. Ол кісі көреген адам еді. Әрине, бар. Ол машиналарды ешкімге ұқсамай суреттей алатын. Ол А. Э. ван Вогт пен басқа да фантаст жазушылар сияқты болды, олар әлемді жасай алады, тіпті біз бүгінгі күні фантастикалық әлемде өмір сүрсек те, біз көріп отырғаннан әлдеқайда алыс». Бірнеше Кирби суреті 2007 жылдың 27 шілдесінде АҚШ пошта қызметі шығарған «Marvel Super Heroes» ескерткіш маркалар жиынтығында бар. Маркалардың он бөлігі Marvel кейіпкерлерінің портреттері, ал қалған он марка Marvel комикс кітаптарының мұқабаларын бейнелейді. Кәрпіштің артқы жағында басылған кредиттерге сәйкес, Кирбидің суреттері: Капитан Америка, Нысан, Күміс серфер, Ғажайып жәндік адам #1, Ажайып Халк #1, Капитан Америка #100, Х-адамдар #1 және Фантастикалық төртеу #3. 1998 жылы «The Demon Within» сериясында «The New Batman Adventures» сериясында Кларион Этриганды Кирби торт компаниясына кіргізеді. Екі кейіпкерді де Кирби ойлап шығарған. 2002 жылы джаз перкуссионисі Грег Бендиан жеті тректі диск шығарды. Ол Кирбидің өнері мен әңгімесіне сүйене отырып, «Джек Кирбиге арналған реквием» деп аталды. Инструментальді кесулердің атаулары: «Кирбидің төртінші әлемі», «Жаңа құдайлар», «Ана қорап», «Марвел дәуіріндегі Тинек» және «Зен Ладан жоғары ауа». Cartoon Network / Adult Swim сериясы Minoriteam Джек Кирбиге құрметті ретінде көркем шығармаларды қолданады (Джек «Король» Кирбидің атынан берілген, ол шоудың соңғы кредиттерінде арнайы алғыс ретінде берілген). Кирбиге түрлі комикс пен мультфильм жасаушылар құрмет көрсетті. Мысалы, Teenage Mutant Ninja Turtles Mirage Comics сериясы («Кирби және Уорп Кристалл» Донателло #1 және оның анимациялық аналогы, «Патша», 2003 жылғы мультфильм сериясынан). Супермен: Анимациялық серияның «Апоколипс қазір!, 2-бөлік» атты бөлімі оның есіне арналды. 2018 жылдың маусым айына қарай Кирбидің бірге жасаған кейіпкерлеріне негізделген Голливуд фильмдері 7,4 миллиард АҚШ долларына жуық табыс тапты. Кирбидің өзі 2009 жылы жарық көрген «The King & the Worst» испандық қысқаметражды фильмінде Луис Ягуэдің кейіпкері. Кирбидің екінші дүниежүзілік соғыста атқарған қызметіне сүйене отырып түсірілген. Оны Майкл Паркс канадалық Капер туралы фактіге негізделген Argo (2012) драмасында қысқаша бейнелейді. Кирбидің өміріне негізделген Кристал Скиллманның және Нью-Йорк Таймс бестселлер комикс жазушысы Фред Ван Лентедің «Кырпи Королі» пьесасы Бруклиндегі Брик театрында жыл сайынғы комикс кітап театры фестивалінің бір бөлігі ретінде қойылды. Бұл пьеса New York Times Critics' Pick таңдауында болды және кеңінен жарияланған Kickstarter науқаны арқылы қаржыландырылды. 2016 жылы жарық көрген «Мен Интернетті жек көремін» романында Кирби романдағы «орталық кейіпкер» ретінде жиі аталады. 2017 жылы Джек Кербидің 100 жылдық мерейтойына орай DC Comics Кирби жасаған кейіпкерлерді қамтитын бір сериялы кадрларды жариялады, соның ішінде The Newsboy Legion және Boy Commandos, Manhunter, Sandman, New Gods, Darkseid және аяқталады Қара жарыскер және Шило Норман. 2004 жылдың мамыр айында «Фантастикалық төртеу» #511 нөмірінде (Марк Уэйд жазған және Майк Вейринго қалам тартқан) Рид, Сью және Джонни қайтыс болған Бен Гриммнің жандарын қайтару үшін көкке барады. Олар сынақтан өткеннен кейін, Джек Керби ретінде бейнеленген Құдайдың өзімен кездесуге рұқсат етіледі. Құдай олардың оны өздеріне ұқсатып көретінін және олардың оны Кирби ретінде көруін құрмет деп санайтынын түсіндіреді. Алан Мур Джек Кирбиге өзінің сыйлығын Supreme сериясының соңғы санынан кейін, Supreme #62 (The Return #6) «New Jack City» (2000 жылдың наурызы) Роб Лиффельд және Кирбиге тән Рик Вейч суреттеген. Бұл әңгіменің ішінде Жоғарғы таза идеялар әлеміне кіреді, онда ол сигараға түсетін, алып Джек Кирби басымен кездеседі. «Бұл алып құбылыс оған бұрын ет пен қаннан тұратын суретші болғанын, бірақ қазір толығымен идеялар әлемінде екенін түсіндіреді, бұл әлдеқайда жақсы, өйткені ет пен қанның шектеулері бар, себебі ол күніне бес-алты беттен артық сала алмайды, ал қазір ол толығымен идеялар әлемінде өмір сүреді». The Disney California Adventure аттракционы Guardians of the Galaxy – Mission: Breakout! Кирби Krackle құрметіне жасалған жердегі белгілермен қоршалған. 1995 жылғы «Marvel Super Heroes» видео ойыны Кирбиге арналған.